اعتیاد زنان؛ «انکار» یا «سکوت» جامعه

فرارو- مردان معتاد برای آنکه در موقع استعمال مواد مخدر مصاحبی داشته باشند و از سرزنش و انتقاد همسر خود بکاهند و در موقع تنگدستی و عدم تمکن مالی برای تهیه مواد مخدر، او را به کارهای ناپسند و نامشروع نظیر گدایی، فروش مواد مخدر و خودفروشی بکشانند، زن خود را معتاد می‎کنند.

به گزارش فرارو؛ اعتیاد به مواد مخدر یکی از معضلات اصلی جامعه جهانی است. آمار رو به افزایش مصرف مواد مخدر در دنیای کنونی به گونه‌ای است که یکی از سم‌شناسان معروف دنیا به نام لودوینگ می‌گوید: «اگر غذا را مستثنی کنیم، هیچ ماده‌ای در روی زمین نیست که به اندازه مواد مخدر این چنین آسان وارد زندگی ملت‌ها شده باشد».

تصور اکثر افراد جامعه در مورد اعتیاد این است که مواد مخدر و سو مصرف مواد عمدتاً پدیده‌ای مردانه است. به عبارتی اعتقاد بر این است که زنها بسیار کمتر از مردها به اعتیاد روی می آورند ، بخصوص در کشور ما حتی سیگار کشیدن زنان و دختران تعجب اطرافیان رابر می انگیزد. شاید به دلیل اینکه اعتیاد با نقش آشنای همسر و مادری مهربان و دلسوز در جامعه ایرانی همخوانی ندارد. اما آیا واقعاً اینگونه است؟ آیا زنان نسبت ناچیز و بی اهمیتی از جمعیت معتادان را در کشور ما تشکیل می دهند؟



زنان نیمی از جمعیت جامعه ما و همه جامعه جهانی را تشکیل می دهند، این حقیقت آماری در واقع و در عمل، آن چنان که باید در تمام زمینه های حیات اجتماعی انسانها تعمیم داده نشده است؛ نکته در اینجاست که سهم آنان از آسیب‌ها و ا نحرافات اجتماعی کاملاً بر عکس برخورداریشان از حقوق اولیه، طبیعی، انسانی و مدنی، بسیار مطابق با آن حقیقت آماری مذکور است.

به عبارتی زنان نخستین قربانی بسیاری از آسیبها و انحرافات اجتماعی اند. در این میان اعتیاد اگر نه اولین و عمده ترین بلکه، یکی از مهم ترین آنان است. هر جا که پای اعتیاد به مواد مخدر باز می شود، در صف نخست قربانیان آن زنان قرار دارند، چرا که بیشترین آسیبها از اعتیاد همسر، پدر، فرزند، برادر و حتی دوست و همکار به آنان وارد می شود.

به اعتقاد کارشناسان مسلم این است که زنان معتاد بسیار آسیب پذیرتر از مردان معتادند ، چرا که مصرف مواد در زنان اغلب با آسیب های اجتماعی دیگری از جمله فرار از خانه ، روسپیگری و فقر توام است. از سوی دیگر زمانی که یک زن معتاد می شود، تنها خود گرفتار پیامدهای فردی و اجتماعی آن نمی گردد، بلکه فرزندان و خانواده را نیز تحت تاثیر قرار داده و ارکان خانواده، مستعد از هم پاشیدگی می گردد. فرزندان نیز بخصوص دختران خانواده در نتیجه همانندسازی با مادر دچار انحرافات و پیامدهای جبران ناپذیری می شوند.

بدین لحاظ مهم ترین عارضه اجتماعی اعتیاد در زنان متلاشی شدن خانواده است. در حالی که وقتی مرد در خانواده ای معتاد است بطور طبیعی فرزندان و خانواده به شدت تحت تاثیر قرار می گیرند اما به کرات دیده شده زنان با احساس دلسوزی مادری که نسبت به حفظ خانواده دارند فرزندان و خود را از آسیبها مصون نگه داشته و لزوما خانواده متلاشی نمی گردد.

بدیهی است شفاف سازی در حوزه اعتیاد به معنی سیاه نمایی و ایجاد بدبینی در جامعه نیست بلکه اطلاعات دقیق و شفاف درباره آمار اعتیاد و نحوه شیوع آن نه تنها به کاهش آسیب های اجتماعی کمک می کند بلکه سلامت افراد جامعه را نیز تضمین می سازد.

نتایج تحقیقات نشان می دهد که احتمال سوء استفاده های جنسی از زنان معتاد 4 برابر بیشتر است و اغلب این زنان برای تأمین معاش خود به روسپیگری می پردازند. طبق گفته رئیس انجمن مددکاری ایران، براساس یک تحقیق بیش از 50 درصد دختران فراری پس از فرار از خانه به مصرف هروئین و تریاک روی می آورند به طوریکه هنگام ارجاع به مراکز بازپروری 5/24 درصد هروئین، 5/29 درصد تریاک، 15 درصد حشیش و 31 درصد سیگار مصرف می کنند.



هر چند آمار دقیقی از میزان جمعیت زنان معتاد در کشور وجود ندارد، اما براساس برخی پژوهشها، 9/6 درصد از معتادان کشور را زنان تشکیل می دهند. وزارت بهداشت نیز در آمار خود در مورد زنان معتاد از رقم 1 زن معتاد به ازای 8 مرد معتاد گزارش می دهد. برخی گزارش ها هم بر این امر تاکید دارد که در مقابل هر 100 مرد معتاد 7 زن معتاد در کشور وجود دارد. از سوی دیگر به گفته مسوولان زندانهای کشور در حال حاضر 50 درصد زندانیان زن در رابطه با مواد مخدر و اعتیاد در زندان هستند که به نقل از همین مسوولان این آمار در سال های اخیر افزایش نیز داشته است.

به طور کلی با توجه به آمارهای گوناگون ارائه شده، هرچند غیر دقیق، می توان جمعیت زنان معتاد به مواد را در کشور بین 100 تا 150 هزار نفر یعنی 0/6 تا 0/8 درصد تخمین زد. اما این آمار فقط به موادی نظیر تریاک مربوط می شود که اگر داروهای آرام بخش اعتیاد آور را هم مدنظر بگیریم به احتمال زیاد آمار فوق به 40 درصد نیز خواهد رسید.

علل اعتیاد در زنان
معضل اعتیاد زنان در ایران چنان فراگیر شده که حتی خود مسئولان نیز نمی توانند آن را انکار کنند. اما آنچه در مورد آن سکوت میشود، علل گسترش اعتیاد در میان زنان است. بر همین مبنا دولت از پاسخگویی به علل این امر و کشیدن بار مسئولیت برای از بین بردن این مشکلات شانه خالی میکند. اما هنگامی که از اعتیاد مردان سخن گفته میشود، همواره به عللی مانند بیکاری، مشکلات اقتصادی و عدم امکان ازدواج و نداشتن رابطه ی جنسی و … اشاره می‌شود.

نتایج یک پژوهش در خصوص شناسایی عوامل اعتیاد زنان، در بخش بررسی عوامل فردی، کاهش دردهای جسمانی را با 47 درصد، کسب لذت 20 درصد، کنجکاوی 24 درصد و کـمبودهای عاطـفی را با 9 درصد گزارش نموده است. زنان معتاد در مقایسه با دیگر زنان، مسائل و مشکلات روانی بیشتری دارند، گر چه مشخص شده است که اختلالات افسردگی یا اضطراب، شایع ترین بیماری در نزد زنان معتاد به مواد است. مطالعات نشان داده است رفتارهای خودکشی، آسیب پذیری بالا، عزت نفس پایین در زنان معتاد بسیار بیش تر از دیگران است حتی بسیاری از زنان گرفتار مشکلات بازگشت افسردگی (مزمن) می شوند.

محققان در تحقیقات خود به این نتیجه رسیده‌اند که سابقه تعدی جنسی و فیزیکی در زنان، می‌تواند زمینه‌ساز گرایش به مصرف مواد مخدر در بین زنان باشد. مطابق این پژوهش‌ها زنانی که مورد تعدی جسمی و جنسی قرار گرفته‌اند، 4 برابر زنان دیگر به سوی اعتیاد کشیده شده‌اند. مجموعه تحقیقات درباره زنان معتاد نشان می دهد که زنان معتاد و الکلی نسبت به دیگر زنان میزان بیشتری از خشونت را تجربه و تحمل می کنند، چزی حدود ۹۰ در صد بیش تر.



بیش از 70 درصد از موارد اعتیاد زنان در جامعه ایرانی، رد پای مردان مشاهده می‌شود؛ رد پایی که با توجه به بیشتر بودن امکانات درمانی مردان معتاد نسبت به زنان معتاد و بسیاری مسائل دیگر از جمله «تابو»های شایع در جامعه و «انگ»ی که از اعتیاد بر پیشانی زنان معتاد می‌خورد، روز به روز در سایه غفلت مسوولان و جامعه از مسائل اعتیاد زنان، عمق بیشتری پیدا می‌کند. شوهران معتاد یکی از مهم‌ترین عوامل اعتیاد زنان به حساب می‌آیند.

آنها برای آنکه در موقع استعمال مواد مخدر مصاحبی داشته باشند و از سرزنش و انتقاد همسر خود بکاهند و در موقع تنگدستی و عدم تمکن مالی برای تهیه مواد مخدر، او را به کارهای ناپسند و نامشروع نظیر گدایی، فروش مواد مخدر و خودفروشی بکشانند، زن خود را معتاد می‎کنند و حتی از فرزندان خویش سوء استفاده می‎نمایند و آنها را به توزیع مواد مخدر وادار می‎کنند. گاه برخی مردان معتاد، دختران کم سن و سال خود را به ازدواج با افراد مسن و ثروتمند مجبور می‌کنند و یا به انجام کارهای سخت وامی‎دارند.

طلاق و جدایی به عنوان آسیبی اجتماعی، آثار روانی نامطلوبی بر روی زوجین و فرزندان آنها می‌گذارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که تعداد قابل توجهی از زنان بعد از طلاق نسبت به آینده ناامید بوده و احساس اضطراب، دلتنگی و اندوه می‎نمایند. در اغلب خانواده‌های طلاق، فرزندان به ویژه دختران، از منزل و مدرسه فرار می‌کنند و جذب باندهای انحراف شده و به ارتکاب جرائم مختلف از جمله اعتیاد تن می‌دهند. طلاق و جدایی از همسر همچنین اثرات سوء و ناگواری را بر زوجین به ویژه زن برجای می‌گذارد، به حدی که زن مطلقه برای رفع مشکلات روحی ناشی از طلاق به اعتیاد گرایش پیدا می‎کند.

عوارض اعتیاد زنان
- ابتلا به بیماری های روانی: هر چند در اغلب موارد بیماریهای روحی زمینه ساز اعتیاد زنان می باشد اما چنانچه زن قبل از اعتیاد دارای سلامت روحی باشد اعتیاد می تواند منجر به بیماریهای روانی شود.

- ابتلا به بیماریهای جسمی: احتمال ابتلا به سکته قلبی، سکته مغزی ، سرطان لثه و سرطان دهانه رحم با مصرف سیگار و مواد مخدر در زنان افزایش می یابد. همچنین استعمال مواد مخدر منجر به عوارض‌سوء در دوران حاملگی و یائسگی زود هنگام،ناباروری ‌یا باروری دیرهنگام ، مرگ و میر پیش از زایمان، سقط جنین، تولد نارس نوزاد ، تولد نوزاد با وزن‌کم و مشکلات رشدی و رفتاری کودکان می شود.

-ابتلا به بیماری های جنسی: اعتیاد زنان آنها را برای تأمین هزینه مواد مخدر به روسپیگـــری و خودفروشـــی می کشاند. در نتیجه اغلب آنها مبتلا به بیماریهای جنسی نظیر سوزاک ، سیفلیس و ایدز می شوند.

- کاهش فرصت ازدواج دختران معتاد: اعتیاد مانع بزرگی بر سر راه ازدواج دختران معتاد می باشد ، زیرا هیچ فردی دختر معتاد را به عنوان همسر و شریک در زندگی و به عنوان مادر فرزند خود انتخاب نمی‌کند. همچنین در صورت معتاد بودن مادر ، به دلیل تنزل حیثیت و موقعیت خانوادگی ، دختر نیز کمتر مورد پذیرش اجتماع و در نتیجه انتخاب به عنوان همسر قرار می گیرد.

- احتمال ابتلاء افراد خانواده به بیماری ایدز: مصرف مواد مخدر و عدم توجه به مسائل بهداشتی، روسپیگری و ارتباط با افراد آلوده به ویروس HIV، اغلب منجر به ابتلاء فرد معتاد به بیماری ایدز می شود و از آنجا که فرد معتاد با اعضای خانواده در ارتباط است می تواند منشاء بروز بیماری در میان سایر اعضای خانواده (ویروس HIV از طریق جفت به جنین نیز انتقال می یابد)، و با توجه به روسپیگری خود عامل انتشار HIV و ایدز در سطح جامعه باشد.

موانع درمانی اعتیاد زنان
گرچه در جهان پیشرفت قابل ملاحظه‌ای در درک و چرایی روی آوری به ناهنجاری های اجتماعی و اعتیاد و یافتن مناسب‌ترین راه پیش‌گیری و درمان آن‌ صورت گرفته است اما تاکنون بیشتر مداخلات طراحی و اجرا در مورد پیشگیری از امر اعتیاد، به طور ویژه و خاص بر اساس ویژگی‌ها و نیازهای مردان شکل گرفته ‌است.

همین دیدگاه اجتماعی در خانواده نیز به کار بسته میشود و در محیط مدرسه، شغل، رابطه با جنس مخالف، استفاده از امکانات رفاهی و غیره به اشکال مختلف ادامه مییابد.به این ترتیب زنان از کودکی در معرض انواع فشار و تبعیض قرار میگیرند.مقابله با تمامی این موانع فرهنگی، اجتماعی و قانونی نیرویی می خواهد که در صورت نیافتن کانال صحیح خود به عصیانی بی هدف علیه اجتماع و خشونت و تخریب خود می انجامد که اعتیاد نمای بیرونی آن است.

تغییر جنسیتی اعتیاد، مانند گسترش فحشا و … در جامعه، از سویی بیانگر تحقیر، فقر و بیعدالتی علیه زنان و از سویی دیگر نشاندهنده ی نتایج اجتماعی سیاستهای حاکم می باشد.



در خصوص موانع درمان، براساس نگرش اجتماعی و فرهنگی به اعتیاد ،به زنان بیشتر از مــردان منفی نگریسته می شود. نگرش اجتماعی منفی به زنان معتاد ، یک مانع عمده در درمان آنها به حساب می آید. دکتر غنچه راهب مسئول کلینیک مددکاری راهب می گوید در واقع نگرش های اجتماعی منفی موجود درباره رفتار غیر اخلاقی زنان معتاد مانعی بزرگ در راه درمان اعتیاد در زنان است.

وی با بیان اینکه گاهی هم زنان بر اثر مصرف مواد توهم زایی که همسرشان استفاده می کنند دچار خشنوت می شوند می افزاید: «با وجود اهمیت ویژه اعتیاد زنان و تاثیر شدید منفی آن بر بنیان جامعه و خانواده، ‌متاسفانه هنوز هیچ برنامه منسجمی برای درمان زنان معتاد جامعه در دستور کار قرار نگرفته است».

نگاه ویژه: مواد مخدر صنعتی در باشگاه‌های بدنسازی زنان
سردار حمید رضا حسین آبادی رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر ناجا در گفت‌و‌گو با خبرنگار زنان باشگاه خبری فارس «توانا» اظهار می‌کند: مواد مخدر صنعتی در باشگاه‌های بدنسازی زنان نفوذ پیدا کرده است که این یک هشدار جدی برای مسئولان و خانواده‌هاست. حسین دژاکام، مدیر مؤسسه درمان و مهار اعتیاد کنگره ۶۰ نیز در گفت و گو با همین خبرگزاری می افزاید نیمی از تخت های بیمارستانهای روانپزشکی در اختیار زنان معتاد به شیشه است و با روند رو به رشد مصرف شیشه در بین زنان، بعد از یک سال باید تمام تخت های بیمارستان های روانی در اختیار زنان معتاد به این مواد صنعتی قرار گیرد.

ماده مخدر "شیشه " این روزها به بهانه ایجاد لاغری در باشگاه های بدنسازی زنان به راحتی عرضه می شود. وجود تبلیغات دروغین در خصوص عدم اعتیاد آور بودن شیشه و ایجاد لاغری، موجب گرایش زنان به مصرف شیشه شده است به صورتی که هم اکنون در برخی از باشگاه های بدن سازی شیشه به منظور لاغری به راحتی در دسترس زنان قرار دارد.

متاسفانه هم سردار حمید رضا حسین آبادی رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر ناجا و هم حسین دژاکام، مدیر مؤسسه درمان و مهار اعتیاد کنگره ۶۰، بر آسانی و سهولت دسترسی و مصرف مواد مخدر صنعتی ( که به گفته سردار حمید رضا حسین آبادی زنان بیشتر، رو به استفاده از این مواد می آورند) به ویژه در شهرهای بزرگی چون تهران اذعان دارند.