جایگاه اقتصادی بنزین از ابتدا تاکنون

بنزين امروز تبديل شده است به درجه سرخ؛ درجه‌اي كه مي‌تواند كل يك اقتصاد را زير سايه خود نگه‌دارد و شاخص‌ها را با رقص خود به حركت در‌آورد. ماده‌اي كه روزي حشره كش بود امروز فقط بنزين است.

بنزین مایعی مشتق شده از نفت است که در پالایشگاه نفت تولید می‌گردد و به عنوان سوخت در موتورهای درون‌سوز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بنزين را نخستين بار آلماني‌ها بنزين ناميدند. برخي چنين گمان دارند كه نام بنزين از نام برتابنز گرفته شده است كه در سال ۱۸۸۸ برای رانندگی از شهر مانهایم به شهر فورتزهایم از داروخانه بنزین مورد نیاز خود را خریداری می‌کرد اما درحقيقت اين نامگذاري به تركيبات شيميايي اين فرآورده باز مي‌گردد و از نام ماده شيميايي بنزين گرفته شده است. در بسیاری از کشورها و زبان‌ها نیز نام آن بنزین یا بسیار شبیه به بنزین است. نام «بنزین» در فارسی نیز از زبان روسی گرفته شده است. در بیشتر کشورهای مشترک المنافع بریتانیا، به استثنای کانادا، از عبارت «پترول» (به معنی روغن سنگ) استفاده می‌کنند. عبارت گازولین عمدتا در آمریکای شمالی به کار می‌رود که معمولا در کاربردهای محاوره‌ای «گاز» گفته می‌شود که باید بتوان در زمینه کاربرد آن را از سوخت‌های گازی از قبیل گاز نفت مایع مورد استفاده در موتورهای درون‌سوز کاملا متمایز کرد.

کلمه «بنزین» در انگلیسی بریتانیایی به یک مشتق دیگر نفت که در چراغ به کار می‌رود اشاره دارد و به هر حال این مورد استفاده امروزه رایج نیست.

واژهٔ «گازولین» (Gasoline) نيز در سال ۱۸۶۵ از کلمه گاز گرفته شد. املای کنونی این کلمه ابتدا در سال ۱۸۷۱ به کار رفت. شکل کوتاه شده گاز در انگلیسی آمریکایی و برای اولین بار در سال ۱۹۰۵ ثبت شده است.

کلمه «پترول» اولین بار در سال ۱۸۹۲ به عنوان ماده پالایش شده مورد استفاده قرار گرفته (این کلمه قبلا به معنای نفت پالایش نشده بود) و تحت نام تجاری توسط کاپل و لئونارد و کارلس ثبت شد. اگرچه هنوز رسما به عنوان علامت تجاری ثبت نشده بود رقبای کارلس تا سال ۱۹۳۰عبارت Motor Spirit را به کار می‌بردند.

اما سابقه حضور بنزين
بنزين قدمتي بيش از خودروها و موتورهاي درون سوز دارد. در نيمه‌هاي قرن نوزدهم بنزين را در بطري‌هاي كوچك به عنوان نوعي حشره‌كش در اختيار مصرف كنندگان قرار مي‌دادند. اين ماده براي كشتن شپش و تخم آن كاربرد داشت اما خطرات ناشي از استفاده آن مانع از تداوم اين روند شد.

به هر حال قابل اشتعال بودن بنزين از يك سو و حساسيت‌هايي كه در اثر استفاده از آن رخ مي‌داد از سوي ديگر سبب شد اين حشره‌كش در كل حشره‌كش چندان موثر و مطلوبي نباشد. در طول جنگ فرانسه - پروس يعني در سالهاي 1870 - 1871 نيز بنزين كاربرد داشت. در اين دوره بنزين براي استفاده در هنگام حمله احتمالي پادشاه پروس در شهر ذخيره شد و بعدها در سال 1871در طول كمون پاريس نيز شايع شد كه در شهر زناني كه نفتي‌ها ناميده مي‌شدند با استفاده از بطري‌هايي محتوي بنزين ساختمان‌هاي شهر را عمدا به آتش كشيده‌اند. برخي نيز از بنزين استفاده‌اي ديگر مي‌بردند و معتقد بودند استنشاق اين فرآورده فرح بخش و دلپذير است.

اولين پمپ بنزين‌ها
اولين پمپ بنزين در سال 1895 ميلادي در فرانسه افتتاح شد. همان طور كه گفته شد پيش از راه اندازي پمپ بنزين‌ها اين داروخانه‌ها بودند كه بنزين مورد نياز مردم را در شيشه‌هايي كوچك مي‌فروختند. اصولا صد سال پيش كسي اعتقادي به سودآور بودن بنزين فروشي نداشت. اولين جايگاه‌هاي پمپ بنزين مكان‌هايي بودند كه به انبار وسايل كهنه بيشتر شباهت داشتند تا پمپ بنزين. اما بالاخره پمپ بنزين‌ها به دليل فراگير شدن خودرو و نياز روز افزون به سوخت فراگير شدند. در اينجا منظور از پمپ بنزين مكاني است كه در آن فرآورده مورد نياز براي خودروها يعني بنزين و گازوييل و گاز طبيعي و ... عرضه مي‌شود.

بنزين نه فقط براي خودروها، بلكه براي هواپيما نيز كاربرد داشت. در دوران جنگ جهاني دوم بنزين بود كه ماشين‌هاي جنگي متفقين و متحدين را به حركت در آورد. سرمايه‌گذاري‌هاي فراواني براي بهبود كيفيت بنزن صورت گرفت كه در نهايت به سود كشورهاي سرمايه‌گذار و به سود كشورهاي مصرف كننده بود. آلمان‌ها تمامي نفت مورد نياز خود را از روماني مي‌گرفتند. كيفيت نفت روماني مناسب بود. از اين رو بنزين توليدي در آلمان نيز از كيفيت مناسبي برخوردار بود اما آمريكا نفت مرغوبي نداشت و براي تبديل آن به بنزين سرمايه‌گذاري‌هاي كلاني كرد كه در نهايت سود سرشار اين كشور را به همراه داشت.

با سرمايه‌گذاري‌هاي گسترده آمريكا توانست توليد بنزين خود را كيفيت بيشتري بخشد و صنایع ایالات متحده شروع به تحویل سوخت‌هایی با عدد اکتان بالاتر و بالاتر کرد و عوامل افزایش کیفیت وزیر ساخت‌های آن را بهبود بخشید و صنعت تولید عوامل اکتان پس از جنگ به شدت رونق یافت. در زمان جنگ و تا انتهای آن مساله کیفیت نفت خام اهمیت خود را از دست داد. سوخت هواپیمایی آمریکا عمدتا عدد اکتان 130 تا 150 داشت این عدد اکتان بالا به آسانی در موتورهای موجود استفاده می‌شود به طوری که با افزایش فشار اعمال شده به ابر شارژها توان بیشتری حاصل می‌شود. آلمانی‌ها کاملا به بنزین مناسب وابسته بوده و صنعت دیگری نداشتند در عوض مجبور بودند به موتورهای بزرگ‌‍تر جهت ارائه توان بیشتر تکیه کنند.

به هر حال موتورهای هواپیمایی آلمان از نوع تزریق مستقیم سوخت بوده و می‌توانستند از تزریق متانول- آب و همچنین تزریق اکسید نیترو استفاده نشده که به ازای هر پنج دقیقه از جنگ بین هواپیماهای شکاری توان موتور را پنجاه درصد افزایش می‌داد.

این کار تنها می‌تواند پنج بار یا پس از چهل ساعت زمان استفاده انجام شود. وپس از آن موتور باید بازسازی شود. اکثر موتورهای آلمانی سوخت با عدد اکتان ۸۷ را (که B4 نامیده می‌شوند) استفاده کردند در حالی که بعضی از موتورهای پر قدرت سوخت (C2/C3) را با عدد اکتان ۱۰۰ مورد استفاده قرار دادند.

این مساله تاریخی بر پایه یک سوء تفاهم خیلی معمول در مورد اعداد اکتان سوخت زمان جنگ است برای هر سوخت دو عدد اکتان وجود دارد یکی برای مخلوط رقیق و دیگری برای مخلوط غلیظ که عدد مربوط به مخلوط غلیظ همواره بزرگتر است. بنابراین برای مثال عدد اکتان سوخت هواپیمای بریتانیایی معمولی بعد از جنگ 100.125 بود.

دلیل این سوء تفاهم که سوخت‌های آلمانی عدد اکتان کمتر دارند (وبنابراین کیفیت پایین تر) از این ناشی می‌شود که آلمانی‌ها عدد اکتان مخلوط رقیق را برای سوخت‌هایشان ذکر کردند حال آن‌که متحدین عدد مربوطه به مخلوط غلیظ را ذکر كردند. سوخت هواپیمایی با درجه بالا و استاندارد آلمانی که در مرحله بعدی جنگ به کار رفت (با طرح C3) نسبت عدد اکتان مخلوط رقیق به غلیظی معادل 100.130 داشت. آلمانی‌ها این را با سوخت اکتان 100 فهرست کردند در حالی‌که متحدین عدد 130 را لیست کردند.

پس از جنگ جهانی نیروی دریایی ایالات متحده یک ابلاغ تکنیکی به آلمان فرستاد تا با شیمی دان‌های نفتی مصاحبه کرده و کیفیت سوخت آلمان را آزمایش كند. گزارش‌هایشان که گزارش فنی ساخت 14545بنزین هواپیما در آلمان نام گرفت انواع سوخت را از لحاظ شیمیایی تجزیه کرده وبه این نتیجه رسید که تا پایان جنگ کیفیت سوخت مورد استفاده جنگنده‌های آلمانی کاملا شبیه کیفیت سوخت هواپیماهای متحدین بود.

مهمترین خاصیت بنزین عدد اکتان آن است که نشان دهنده میزان مقاومت بنزین در برابر انفجار زودهنگام در سیلندر موتور است که باعث ضربه زدن به موتور و آسیب‌های جدی به موتور می‌شود. این عدد نسبت به مخلوط 2 و 2 و 4- تری متیل پنتان ایزومر اکتان و n - هپتان اندازه گیری می‌شود. معیارهای قراردادی مختلفی برای بیان عدد اکتان وجود دارد بنابراین بسته به سیستم مورد استفاده سوخت‌های مشابه ممکن است اعداد اکتان متفاوت داشته باشند.

بنزين با اين ماجرا امروز تبديل شده است به درجه سرخ؛ درجه‌اي كه مي‌تواند كل يك اقتصاد را زير سايه خود نگه‌دارد و شاخص‌ها را با رقص خود به حركت در‌آورد. ماده‌اي كه روزي حشره كش بود امروز فقط بنزين است.