ایران در حال تغییر
علیرضا خرم روز
علیرضا خرم روز*؛ اتفاقات ماههای اخیر در جبهه داخلی، منطقهای و بین المللی نشانگر تغییر راهبردی در محیط تعریف شده ملی است.
این تغییر که در سطوح مختلف سیاست گذاری و اجرای سیاستها قابل مشاهده میباشد. نشان از تغییر محسوس جایگاه قدرت و نحوهٔ تعریف آن در ارکان حاکمیت است.
نگاه به پیش رو یا همان انتخابات دو گانه مجلس شورا و خبرگان میتواند ملاک خوبی برای درک مفهوم تغییر در ماهیت قدرت باشد.
اعلام آمادگی برای حضور در انتخابات، توسط نیروهای متعدد و متنوع، نشان گر بروز کثرت اندیشه در حوزهٔ قدرت و به تبع آن تکثر در منابع فکری قدرت میباشد.
حضور جناحهای فکری متعدد با برداشتهای مختلف از ماهیت قدرت و دیدگاههای متضاد نسبت به اجرای قانون مدنی و حراست از قانون اساسی، آیندهای پر تنش را در تدوین قوانین کشور و اجرای آن به نظر میرساند.
جدیت گروهها در تقابل فکری با یکدیگر و سعی در بسیج افکار عمومی بازخوردهای عمیقی در مفهوم قدرت خواهد داشت. تغییر از آنجا حاصل میشود که خبره شدن نیروهای فعال در صجنهٔ جامعهٔ مدنی، راه حلهای مقابله توسط گروههای مختلف را پیچیده ساخته و این پیچیدگی بر عمق رفتارهای سیاسی و تاثیرات آن افزوده است. نگاه نیروهای فعال در صحنهٔ اجتماع و سیاست اکنون بیش از پیش بر تعریف مفهوم قدرت و لزوم محدود سازی آن تمرکز یافته است و یک عرصهٔ مبارزه میان محافظه کاران و تجدید نظر طلبان در تقسیم قدرت ملی بوجود آورده است.
نگاه به آیندهٔ سیاسی کشور پس از برجام موید این این امر است که میزان وفاق و تعامل با کشورهای مختلف و مقبولیت ذهنی میان سیاست مداران منطقهای و بین المللی عرصهٔ رقابت در سیاست داخلی را بصورت گستردهای تحت تاثیر قرار داده است. نیروهایی که پیش از این خواستار قطع ارتباط با اکثریت کشورها بودند، اکنون سعی در جلب ساختارهای سیاسی همسو هستند. عمیق شدن نگاه ملی به مسائل سیاسی که ناشی از زبدگی ذهنی جامعه در طول دوازده سال پروندهٔ هستهای میباشد، مزید بر علت شده است.
اکنون نیروهای فعال در عرصهٔ سیاسی متوجه شدهاند که دیدگاههای پوپولیستی طی هشت سال گذشته رنگ باخته و دو کلیدواژهٔ «استدلال و استناد» و «برنامه محوری» به عنوان اساس مقبولیت در افکار عمومی شکل گرفته است.
مانورهای قدرت با محوریت امنیت نیز دیگر توانایی گذشته را در جذب افکار عمومی ندارد، با توجه به ضربهٔ اقتصادی ناشی از تحریم، اکنون رضایت و امنیت ذهنی در حوزهٔ اقتصادی و کارکرد سیستم مدیریتی کشور بیشتر قابلیت طرح در میان جامعه دارد. تمامی نکاتی که ذکر شد، نشان از پیچیدهتر شدن محیط رقابتهای سیاسی در آیندهٔ نزدیک دارد و انتخابات به عنوان درگاه اصلی آن نزد افکار عمومی شناخته شده است.
تغییر به معنای صرف اصلاحات یا تجدید نظر طلبی مطرح نمیشود، بلکه تغییر در ماهیت کلیدواژهٔ قدرت بیشتر میتواند نتیجهٔ منطقی شرایط کنونی باشد، هرچند برخورد فرسایشی رفتارهای سیاسی خود میتواند عناصر دیگری را در این حوزه وارد نماید. پیامد اصلی رفع تحریمها و بسته شدن پروندهٔ هستهای در سطح افکار عمومی، میتواند آماده سازی اذهان برای اندیشیدن دقیق و عمیق در مفهومهای مندرج در سیاست ملی باشد که خود قطعا در نتیجهٔ تضارب آرا به تغییر در کلیدواژهی قدرت خواهد انجامید.
در پایان، تغییر در مفهوم قدرت بر تمامی عرصههایی که در آن بنایی از قدرت ناشی از افکار ملی وجود دارد، تاثیر خواهد گذاشت، این تاثیر میتواند طیف گستردهای از روبنای قدرت را، از عمیقترین محیطهای سیاسی تا عرصهٔ هنری به چالش بکشاند. لذا با توجه به استدلالات مذکور «ایران در حال تغییر» عبارتی اجتناب ناپذیر جلوه میکند.