درآمدی بر فلسفه تکنولوژی
مصطفی تقوی، استاد دانشگاه و پژوهشگر فلسفه اینبار کتابی از وال دوسک را ترجمه کرده که با عنوان «درآمدی بر فلسفه تکنولوژی» منتشر شده است. این کتاب یکی از مهمترین کتابها در حوزه مطالعات فلسفی تکنولوژی محسوب میشود که وال دوسک در سال ۲۰۰۶ میلادی نوشت.
آر والنتاین دوسک مولف بیش از چهار عنوان کتاب و بیش از 30مقاله علمی و پژوهشی بینالمللی است و همچنین استاد گروه فلسفه دانشگاه نیوهمشایر است. وی در سال 1972 میلادی مدرک دکترای خود را از دانشگاه تگزاس در آوستین دریافت و از پایاننامه دکترای خود با عنوان «اثر استدلال دوئم بر علوم اجتماعی» دفاع کرد.
او مدرس دروسی نظیر ساختار اجتماعی و استیاس (علم، تکنولوژی و جامعه) نیز هست. اثر او، کتاب «درآمدی بر فلسفه تکنولوژی»، پس از مقدمه ناشر با مقدمهای پنج صفحهای آغاز میشود که بهصورت خلاصه به معرفی تاریخمحورانه فلسفه تکنولوژی و محتوای فصلهای کتاب میپردازد و از ضرورت نوشتن این کتاب سخن میگوید. دوسک درباره هدف از نگارش این کتاب میگوید: یکی از اهداف این کتاب آشنا ساختن دانشجویان تازهکار با رویکردهای فلسفی مختلف به فلسفه تکنولوژی است که در لابهلای هیاهوی فراوان پنهانشده است. وال دوسک ابراز امیدواری کرده است که بهرغم تنوع و دشواری ادبیات این حوزه، تحقیقات بیشتری در فلسفه تکنولوژی صورت پذیرد.
اما نظر دوسک نسبت به آرای فیلسوفان معاصر تکنولوژی با نثری روان و البته پژوهشی، بسیار خواندنی است. مثلا دوسک درباره فلسفه تکنولوژی اروپای قارهای میگوید: «این فلسفه میکوشد با جایگاه تکنولوژی در تاریخ درافتد. مجلل و بلندپرواز است، اما اغلب مبهم و احمقانه نیز هست.» وال دوسک در فصل اول کتاب مقدمهای از جامعهشناسی شناخت علمی، واقعگرایی ابزاری و مطالعات علم و تکنولوژی ارایه میدهد. چیستی تکنولوژی و بحث در باب تعریف یا توصیف از آن را در فصل دوم مورد بررسی قرار میدهد و از فنسالاری (تکنوکراسی) در ادامه کتاب سخن میگوید. در فصل چهارم اما صحبت از یکی از موضوعات روز پژوهشکدههای فنی مهندسی جهان میشود؛ یعنی مطالعات تحلیل ریسک و سود تکنولوژی. دوسک بخشی مهم از کتاب خود را به عقلانیت تکنولوژیک اختصاص داده است. جستارهایی درباره پدیدارشناسی، هرمنوتیک و تکنولوژی و آرا و نظرات آیدی و هایدگر مورد بحث قرار میگیرند و اثر سخنان مهم و مشهور فیلسوفان بزرگ تکنولوژی در تمام کتاب دیده میشود.
در صفحه 117 کتاب میخوانیم: «اندرو فینبرگ توضیح داده است که چگونه مصرفکنندگان به صورت فعال برنامهها یا طراحیهای تکنولوژیکی را به خاطر کسب منافعشان تعدیل کردهاند.» در ادامه دوسک مثالهایی را از اندرو فینبرگ مطرح میکند که به درک این ادعا بیشتر کمک خواهد کرد. بحث در مورد جبرگرایی تکنولوژیکی، فمینیسم و تکنولوژی، تکنولوژی غیرغربی، ماشینستیزی و جنبش بومشناسی از مباحث جذاب دیگری هستند که در این کتاب ارایه میشوند.
در طول مطالعه کتاب با جداولی مواجه میشویم که مطالبی پیشرفتهتر از آنچه در متن اصلی کتاب عنوان شده، مطرح میکنند و با نام بستههای نوشتاری در هر فصل عرضه شدهاند. مطالب ارایهشده در این بستهها، مطالعه مباحث کتاب را تنوع میبخشند و خواننده را از مطالعه یکنواخت استدلالهای فلسفی به نگاهی تاریخمحورانه به مطالعات تکنولوژی سوق میدهد. محتوای کتاب به گونهای طراحی و نوشته شده است که دانشجویان و پژوهشگران رشتههای ارتباطات، فلسفه و عموم علاقهمندان به مطالعات تکنولوژی میتوانند از مطالعه آن لذت ببرند. برگردان فارسی کتاب درآمدی بر فلسفه تکنولوژی وال دوسک را مصطفی تقوی به انجام رسانده است. تقوی عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف است و مقالات علمی - پژوهشی زیادی را در حوزه فلسفه تکنولوژی ارایه کرده. همچنین مترجم کتابهای متعددی در زمینه مطالعات علم و تکنولوژی و آیندهپژوهی است، از جمله میتوان به کتاب «در باب تکنولوژی: مبانی فلسفه تکنولوژی» جوزف سی پیت، کتاب «مبانی آیندهپژوهی» وندل بل و کتاب «اخلاق علم» دیوید بیرسنیک اشاره کرد.