آگاه
کد خبر: ۱۰۱۸۷۵۵

چرا «یالتای جدید» بدون هیچ توافقی تمام شد؟

معامله ناتمام قدرت‌ها

معامله ناتمام قدرت‌ها

چرا نشست تاریخی ترامپ، شی جین‌پینگ و پوتین در شنژن با کنفرانس سرنوشت‌ساز یالتا مقایسه شد، اما بدون هیچ توافق عملی پایان یافت؟ نشریه فارن‌پالیسی در تحلیلی تند پرده از ضعف‌های پنهان هر سه نفر برمی‌دارد و فاش می‌کند که چگونه بحران ایران، بن‌بست اوکراین و غیبت تحقیرآمیز اروپا، سه رقیب بزرگ را برای نمایش قدرت و تقابل با نظم حقوقی جهان کنار یکدیگر نشاند.

فرارو– بنیامینو ایرْدی، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در صندوق مارشال آلمان در ایالات متحده و بنیان‌گذار مؤسسه های‌گراند

به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن پالیسی، نشست سه‌جانبه دونالد ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین در شهر شنژن چین، از همان ابتدا با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شد. این تشبیه به‌ویژه در مسکو مورد استقبال قرار گرفت؛ جایی که کنفرانس یالتا نماد تثبیت نفوذ شوروی بر نیمی از اروپا تلقی می‌شود. بااین‌حال، اهمیت نشست شنژن نه در توافق‌های عملی، بلکه در نمادگرایی سیاسی آن و همگرایی دیدگاه‌های سه رهبر درباره قدرت و نظم بین‌المللی نهفته بود.

بیانیه مشترک سه کشور با عنوان «اعلامیه به‌سوی صلح» دستاورد مشخصی نداشت. در این سند، اصلاح سازمان ملل بدون ارائه جزئیات، تداوم ارسال سوخت بدون تعیین حجم و زمان‌بندی و گفت‌وگو درباره خطرات هسته‌ای بدون ترسیم مسیر اجرایی مطرح شد. برجسته‌ترین بخش بیانیه نیز هشدار به دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) درباره سوءاستفاده از صلاحیت قضایی بود. به نوشته فارن‌پالیسی، موضوع اوکراین و ایران نیز در دستور کار قرار نگرفت؛ زیرا روسیه همچنان بر خواسته‌های حداکثری خود در جنگ اوکراین پافشاری می‌کند و حمایت مسکو و پکن از تهران، جنگ ایران را به مسئله‌ای دشوار برای واشنگتن تبدیل کرده است.

سه رهبر ضعیف‌تر از آنچه نشان می‌دهند

مقایسه شنژن با یالتا، پیش از هر چیز تفاوت جایگاه رهبران دو نشست را آشکار می‌کند. در سال ۱۹۴۵، رهبران آمریکا، شوروی و بریتانیا به‌عنوان قدرت‌های پیروز جنگ جهانی دوم گرد هم آمدند؛ جنگی که بخش بزرگی از اروپا و آسیا را ویران کرده بود. تصمیم‌های یالتا و کنفرانس پوتسدام در ماه‌های بعد، مرزهای سیاسی و امنیتی جهان را برای بیش از چهار دهه شکل داد.

در مقابل، سه رهبر حاضر در شنژن با محدودیت‌ها و ضعف‌های متفاوتی روبه‌رو هستند و به تصویری مشترک برای نمایش قدرت نیاز دارند. چین که در سال ۱۹۴۵ حتی به کنفرانس یالتا دعوت نشده بود، اکنون میزبان نشست است. انتخاب شنژن نیز معنادار بود؛ شهری که در سال ۱۹۸۰ به نخستین منطقه ویژه اقتصادی چین تبدیل شد و امروز یکی از مراکز مهم فناوری و تولید جهان است.

بااین‌حال، مسیر اقتصادی چین با موانع فزاینده‌ای مواجه شده است. صندوق بین‌المللی پول رشد اقتصادی این کشور را برای سال ۲۰۲۶ حدود ۴.۵ درصد و برای سال ۲۰۲۷ حدود چهار درصد پیش‌بینی می‌کند. ضعف تقاضای داخلی، بحران بازار مسکن و کاهش جمعیت از عوامل فشار بر اقتصاد چین هستند. بر اساس پیش‌بینی مطرح‌شده در مقاله، جمعیت این کشور تا سال ۲۱۰۰ حدود ۷۸۶ میلیون نفر کاهش خواهد یافت. از این منظر، نشست پرزرق‌وبرق شنژن می‌توانست توجه افکار عمومی را از کند شدن روند صعود چین منحرف کند.

جایگاه پوتین نیز با وزن واقعی اقتصادی و نظامی روسیه تناسب ندارد. تولید ناخالص داخلی آمریکا در سال ۲۰۲۶ حدود ۳۲.۶ تریلیون دلار و چین ۲۱.۵ تریلیون دلار برآورد شده است، درحالی‌که رقم روسیه تنها حدود ۲.۷ تریلیون دلار است. هزینه‌های نظامی نیز همین فاصله را نشان می‌دهد: آمریکا در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۵۴ میلیارد دلار، چین ۳۳۶ میلیارد دلار و روسیه ۱۹۰ میلیارد دلار هزینه نظامی داشته‌اند. بااین‌حال، به نوشته این پژوهشگر، پوتین از طریق سیاست خارجی تهاجمی، از گرجستان و کریمه تا سوریه و اوکراین، توانسته است جایگاهی فراتر از وزن اقتصادی کشورش به دست آورد.

برای ترامپ نیز این نشست فرصتی برای فاصله گرفتن از مجموعه‌ای از ناکامی‌های داخلی و خارجی بود. پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات سوم نوامبر و تصاحب هر دو مجلس کنگره، در کنار پیامدهای اقتصادی جنگ ایران و بالا رفتن قیمت سوخت، فشار سیاسی بر رئیس‌جمهور آمریکا را تشدید کرده بود. حضور در کنار دو رهبر که نویسنده آنان را قدرتمندگرا توصیف می‌کند، به ترامپ امکان می‌داد تصویری از نفوذ و موفقیت بین‌المللی ارائه کند.

سه قدرت مدعی تغییر نظم موجود و غیبت اروپا

تفاوت دوم میان یالتا و شنژن، ماهیت اهداف راهبردی قدرت‌های حاضر است. رهبران سال ۱۹۴۵ در پی تثبیت نظمی بودند که پس از جنگ شکل گرفته بود؛ اما سه کشور حاضر در شنژن هرکدام به‌دنبال تغییر بخش‌هایی از نظم موجود هستند. چین بر تایوان و دستیابی به برتری فناوری متمرکز است؛ روسیه جنگ خود در اروپا را دنبال می‌کند و روابطش با پکن نیز هر سال نامتوازن‌تر می‌شود. آمریکا هم‌زمان در حال بازنگری در اتحادها و سیاست تجاری خود است و در بحران ایران گرفتار شده است.

غیبت اروپا در نشست شنژن، سومین و شاید مهم‌ترین تفاوت آن با یالتا است. در کنفرانس ۱۹۴۵، وینستون چرچیل نماینده یک قدرت اروپایی بود که از سال ۱۹۳۹ در جنگ حضور داشت و در شکل‌گیری نظم پس از جنگ از جمله تأسیس سازمان ملل متحد، نقش ایفا کرد. اما در شنژن هیچ رهبر اروپایی حضور نداشت؛ موضوعی که بازتاب کاهش نفوذ راهبردی اروپا در معادلات جهانی است.

نویسنده مقاله استدلال می‌کند که هر سه قدرت حاضر در نشست، به شیوه‌ای متفاوت علیه منافع اروپا عمل می‌کنند. چین از طریق رقابت تجاری، روسیه به ادعای نویسنده از مسیر جنگ اوکراین و عملیات امنیتی و اطلاعاتی در خاک اروپا، و آمریکا از طریق فشارهای اقتصادی و مواضع ایدئولوژیک دولت ترامپ. سخنرانی جی‌دی ونس در کنفرانس امنیتی مونیخ در سال ۲۰۲۵ و راهبرد امنیت ملی آمریکا، که نسبت به آنچه «محو تمدنی» اروپا خوانده شده هشدار می‌دهد و از حمایت احزاب ملی‌گرای این قاره سخن می‌گوید، از نشانه‌های این فاصله‌گیری تلقی شده است.

همگرایی در نگاه به قدرت و حاکمیت

مهم‌ترین وجه مشترک سه رهبر، نه منافع اقتصادی یا امنیتی، بلکه برداشت مشابه آنان از قدرت سیاسی است. در یالتا، رهبران با جهان‌بینی‌های متفاوت درباره چگونگی تقسیم قدرت مذاکره کردند؛ اختلافی که در نهایت به جنگ سرد انجامید. اما در شنژن، سه رهبر با وجود اختلاف منافع، در یک موضوع اساسی یعنی مخالفت با محدودیت‌های بیرونی بر قدرت دولت‌های بزرگ به یکدیگر نزدیک هستند.

به باور نویسنده فارن‌پالیسی، هر سه رهبر، حاکمیت را تا حد زیادی حق قدرت‌های بزرگ برای اقدام بدون نظارت خارجی می‌دانند، جهان را بر اساس حوزه‌های نفوذ تفسیر می‌کنند و توافق‌های دوجانبه را بر قواعد چندجانبه ترجیح می‌دهند. همچنین نهادهای نظارتی، دادگاه‌های مستقل و رسانه‌های آزاد را موانعی در برابر قدرت سیاسی تلقی می‌کنند. از این منظر، مخالفت مشترک با دیوان کیفری بین‌المللی در بیانیه شنژن معنادار است. نویسنده این موضع را نشانه‌ای از همگرایی عمیق‌تر سه رهبر در مخالفت با نظم سیاسی مبتنی بر محدودیت قدرت می‌داند.

نشست شنژن، برخلاف یالتا، توافقی برای تثبیت یک نظم جهانی مشخص ایجاد نکرد؛ اما تصویری از نزدیکی ایدئولوژیک سه رهبر ارائه داد که در عین رقابت بر سر منافع، در برداشت خود از حاکمیت، قدرت و نظم بین‌المللی اشتراک دارند. اگر این نزدیکی به هم‌راستایی پایدار در سیاست خارجی آمریکا منجر شود، پیامدهای نشست شنژن ممکن است بسیار فراتر از نمادگرایی آن و حتی مهم‌تر از مقایسه تاریخی‌اش با یالتا باشد.

نویسنده : بنیامینو ایرْدی
ارسال نظرات
خط داغ