پایان تابوی برگزیت؛ لندن در مسیر احیای روابط با اروپا و احتمال بازگشت به اتحادیه
پشیمانی تاریخی در لندن
تابویی که سالها در سیاست بریتانیا خط قرمز بود، سرانجام شکست. پس از یک دهه جدایی پرهزینه، رکود اقتصادی و شوک ناشی از تعرفهها و سیاستهای جدید واشنگتن، لندن در سکوت خبری به میز مذاکره با بروکسل بازگشته است؛ چرخشی که خشم معماران برگزیت را برانگیخته و این پرسش بزرگ را پیش روی اروپا قرار داده که آیا بریتانیا در آستانه بازگشت کامل به اتحادیه اروپا است؟
فرارو– استیو هندریکس، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه واشنگتن پست
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه واشنگتن پست، خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۶ و جدایی پرتنش پس از آن، برای سالها به یکی از حساسترین موضوعات سیاست داخلی این کشور تبدیل شده بود؛ بهگونهای که حتی مخالفان برگزیت نیز از طرح دوباره این مناقشه پرهیز میکردند. اما به نوشته این روزنامه آمریکایی، اکنون نارضایتی عمومی از پیامدهای خروج، رکود اقتصادی و تحولات ژئوپلیتیکی ناشی از سیاستهای دونالد ترامپ و بحران اوکراین، فضای سیاسی بریتانیا را تغییر داده است. پشیمانی از برگزیت دیگر موضوعی ممنوعه نیست و تلاش جدی برای احیای روابط پیشین با اتحادیه اروپا، با حمایت فزایندهای روبهرو شده است؛ تا جایی که حتی احتمال پیوستن مجدد بریتانیا به این اتحادیه نیز از دستور کار بحثهای سیاسی خارج نیست.
اندی برنهام، نخستوزیر بریتانیا، روز جمعه در سفر به بروکسل با رهبران اتحادیه اروپا بر سر مجموعهای از توافقها به تفاهم رسید که ملموسترین گام برای کاهش پیامدهای جدایی از سال ۲۰۱۶ محسوب میشود. این توافقها اگرچه به معنای بازگشت بریتانیا به اتحادیه نیست، اما مسیر همکاری نزدیکتر میان دو طرف را هموار میکند.
توافقهای تازه لندن و بروکسل؛ از تجارت غذا تا اقامت جوانان
بر اساس توافق جدید، بریتانیا خود را با مقررات ایمنی مواد غذایی اتحادیه اروپا هماهنگ خواهد کرد تا بخش زیادی از بازرسیهای مرزی که از زمان برگزیت صادرات مواد غذایی را با مشکل مواجه کردهاند، حذف شوند. دو طرف همچنین بازارهای کربن خود را به یکدیگر پیوند میدهند تا تولیدکنندگان بریتانیایی از پیامدهای مالیات جدید اتحادیه اروپا بر واردات کالاهای کربنبر در امان بمانند.
یکی دیگر از محورهای توافق، فراهم کردن امکان زندگی و کار جوانان بریتانیایی و اروپایی در کشورهای یکدیگر برای حداکثر سه سال است. مذاکرات درباره میزان شهریه دانشجویان مبادلهای نیز ادامه خواهد یافت. برنهام این توافقها را بهعنوان پایان یک دهه اختلاف و سردرگمی توصیف کرد و گفت دولتش به دنبال ایجاد رابطهای سازندهتر با نزدیکترین همسایگان و بزرگترین بازار تجاری بریتانیا است.
تغییر موضع حزب کارگر درباره بازگشت به اتحادیه اروپا
برنهام تأکید کرده است که توافقهای اخیر تنها آغاز گفتوگوی ملی درباره جایگاه آینده بریتانیا در اروپا است و گزینه بازگشت کامل به اتحادیه اروپا نیز باید مورد بررسی قرار گیرد. او پیشتر گفته بود امیدوار است در طول عمر خود شاهد پیوستن دوباره کشورش به این اتحادیه باشد.
بااینحال، برخی چهرههای ارشد حزب کارگر خواهان حرکت سریعتری هستند. دیوید لمی، نماینده پارلمان از حزب کارگر و معاون پیشین نخستوزیر، روز چهارشنبه پیشنهاد کرد تعهد به بازگشت بریتانیا به اتحادیه اروپا در برنامه رسمی حزب برای انتخابات آینده گنجانده شود. پیتر کایل، وزیر پیشین تجارت و بازرگانی، نیز که در ابتدای سال با بازگشایی مناقشه برگزیت مخالف بود، اکنون از برنهام خواسته است در انتخابات آینده وعده برگزاری همهپرسی درباره پیوستن مجدد به اتحادیه را مطرح کند.
نظرسنجیها نیز از تغییر نگرش جامعه بریتانیا حکایت دارند. از سال ۲۰۲۲، در نظرسنجیهای مستمر مؤسسه نظرسنجی یوگاو، اکثریت پاسخدهندگان خروج از اتحادیه اروپا را اشتباه دانستهاند. همچنین نظرسنجی شورای اروپایی روابط خارجی نشان میدهد ۷۵ درصد شهروندان بریتانیا خواهان روابط نزدیکتر با اروپا هستند و ۳۳ درصد، عضویت کامل در اتحادیه را گزینه مطلوب خود میدانند. مارک لئونارد، مدیر این شورا، معتقد است طبقه سیاسی بریتانیا اکنون در حال نزدیک شدن به دیدگاهی است که بخش بزرگی از جامعه پیشتر به آن رسیده بود: برگزیت به زیان این کشور تمام شده است.
هزینه اقتصادی جدایی و تغییر موازنه سیاسی
ارزیابیهای اقتصادی نیز بر شدت انتقادها از برگزیت افزودهاند. بررسیهای دفتر ملی پژوهش اقتصادی آمریکا برآورد کرده است که تا سال ۲۰۲۵، خروج از اتحادیه اروپا تولید ناخالص داخلی سرانه بریتانیا را تا ۸ درصد و سرمایهگذاری را تا ۱۸ درصد کاهش داده است. گروههای تجاری نیز سالهاست خواستار کاهش موانع گمرکی، تشریفات اداری و مقررات موازی هستند که از سال ۲۰۲۱ صادرکنندگان بریتانیایی را با مشکلات فراوانی روبهرو کرده است.
با وجود این، حامیان برگزیت همچنان در برابر هرگونه عقبنشینی از نتیجه همهپرسی سال ۲۰۱۶، که با ۵۲ درصد رأی موافق در برابر ۴۸ درصد مخالف به خروج انجامید، مقاومت میکنند. نایجل فاراژ، رهبر حزب اصلاحات بریتانیا و از معماران اصلی کارزار خروج، اقدامات دولت برنهام برای احیای روابط با اروپا را «خیانت کامل» به رأیدهندگان دانسته است. کیمی بیدنک، رهبر حزب محافظهکار، نیز حزب کارگر را متهم کرده که کشور را به عقب بازمیگرداند. بوریس جانسون، نخستوزیر پیشین، هم طرح دوباره این بحث را «دیوانگی» خوانده است.
بااینحال، به گفته تیم بیل، استاد علوم سیاسی دانشگاه کوئین مری لندن، شرایط سیاسی تغییر کرده است. برگزیت اکنون به وضعیت موجود تبدیل شده و حامیان آن ناچارند مسئولیت پیامدهای نامطلوبش را بپذیرند. علاوه بر این، در دهه گذشته حدود شش میلیون نفر از شهروندان بریتانیا درگذشتهاند و رأیدهندگان جوانتر عموماً نگرش مثبتتری به اروپا دارند. تضعیف موقعیت حزب اصلاحات بریتانیا در نظرسنجیها نیز ممکن است فرصتی برای حزب کارگر فراهم کند تا با برجسته کردن پیامدهای برگزیت، بخشی از رأیدهندگان لیبرالی را که از این حزب فاصله گرفتهاند، بازگرداند.
تحولات جهانی و بازتعریف منافع بریتانیا
هنگامی که همهپرسی برگزیت برگزار شد، سطح تعرفههای تجاری پایین بود و امید زیادی به توافقهای تجارت آزاد دوجانبه با آمریکا و چین وجود داشت. اروپا نیز با جنگی گسترده روبهرو نبود. اما اکنون جنگ اوکراین، اتحادیه اروپا را به سمت افزایش هزینههای دفاعی و گسترش همکاریهای امنیتی سوق داده است. به نوشته واشنگتنپست، در همین حال سیاستهای ترامپ، از جمله اعمال تعرفههای تجاری و تضعیف اعتماد به ناتو، نگاه لندن و پایتختهای اروپایی به ایالات متحده را تغییر داده است.
در چنین شرایطی، نزدیکی دوباره بریتانیا و اتحادیه اروپا نهفقط یک انتخاب اقتصادی، بلکه ضرورتی امنیتی و راهبردی تلقی میشود. آنتونیو کاستا، رئیس شورای اروپا، نیز تأکید کرده است که تعمیق همکاریها میتواند توان اروپا را برای مقابله با چالشهای کنونی، تقویت تابآوری و حفظ ثبات امنیتی افزایش دهد.
بااینحال، بازگشت کامل بریتانیا به اتحادیه اروپا آسان نخواهد بود. لندن احتمالاً خواهان حفظ پوند و خارج ماندن از منطقه شنگن خواهد بود؛ درحالیکه بروکسل ممکن است با انتخاب گزینشی مقررات اتحادیه و پذیرش برخی تعهدات بدون قبول سایر آنها مخالفت کند. با وجود این، تجربه استثناهای موجود برای برخی اعضا، از جمله خارج ماندن دانمارک از منطقه یورو و عضویت نداشتن ایرلند در شنگن، نشان میدهد دستیابی به توافقی ویژه ناممکن نیست.
از سوی دیگر، اقتصاد بریتانیا حدود یکپنجم اقتصاد اتحادیه اروپا را تشکیل میدهد و این کشور یکی از بزرگترین بودجههای دفاعی قاره را در اختیار دارد؛ ظرفیتهایی که میتواند برای اتحادیه اروپا در رقابت با واشنگتن و پکن ارزشمند باشد. توافق اخیر لندن و بروکسل در این میان اهمیت نمادین دارد: این توافق نشان میدهد همکاری نزدیکتر میتواند برای هر دو طرف سودمند باشد و زمینه را برای بحثی گستردهتر درباره آینده روابط بریتانیا و اروپا فراهم کند. بااینحال، تبدیل این روند به بازگشت کامل بریتانیا به اتحادیه اروپا، نیازمند اراده سیاسی، پذیرش تعهدات مشترک و حلوفصل اختلافات پیچیده است.