دامِ رهبر «کاریزماتیک»: چرا سازمانها نباید به یک فرد وابسته باشند؟
هیچکس پاسخِ همه مسائل را در اختیار ندارد. در غیاب دیدگاههای دیگران، تفکر انتقادی تضعیف میشود، کارکنان احساس میکنند قدرتِ بیان نظرات خود را ندارند و این خطر ایجاد میشود که فرهنگ سازمانی بهجای آنکه مبتنی بر همکاری باشد، به فرهنگی شبیه به «فرقهگرایی» تبدیل شود.
فرارو- چرا سازمانها نباید به یک فرد وابسته باشند، هرچقدر هم که آن فرد جذاب باشد، هیچکس پاسخِ همه چیز را در اختیار ندارد.
به گزارش فرارو به نقل از fast company، وقتی به یک رهبر فکر میکنیم، «کاریزما» یعنی توانایی فرد در ترغیب دیگران به پیروی از خود، سهیم شدن در چشمانداز او و در نهایت عمل کردن به گفتههایش اغلب در کانون تصور ما قرار میگیرد. رهبران کاریزماتیک و تحولآفرین، مورد احترام و تحسین هستند و حتی محبوبیت دارند. با این حال، یک کسبوکار موفق چیزی فراتر از یک فرد واحد است؛ خطرِ تکیه بیشازحد بر یک شخص این است که قدرتِ بسیار زیادی در رأس هرم متمرکز میشود.
هیچکس پاسخِ همه مسائل را در اختیار ندارد. در غیاب دیدگاههای دیگران، تفکر انتقادی تضعیف میشود، کارکنان احساس میکنند قدرتِ بیان نظرات خود را ندارند و این خطر ایجاد میشود که فرهنگ سازمانی بهجای آنکه مبتنی بر همکاری باشد، به فرهنگی شبیه به «فرقهگرایی» تبدیل شود.
تقسیم بار مسئولیت
رهبری جمعی که در آن بار مسئولیت تقسیم میشود و تصمیمگیریها از طریق فرآیندهای تیمی صورت میگیرد رویکردی هم اخلاقی و هم عملگرایانه است. این شیوه، خطرِ جولان دادنِ بیمهابای «منیتها» (خودبینیها) را از بین میبرد و از انگیزه و استقلال عملِ اعضای تیم پشتیبانی میکند.
کارکنانی که احساس میکنند صدایشان شنیده میشود و بر مسیر کسبوکار تأثیرگذارند، مشارکت عمیقتری دارند و خلاقتر عمل میکنند. این رویکرد همچنین به خودِ رهبر نیز کمک میکند؛ چرا که به قول معروف: «در قله، انسان تنهاست.»
رهبری جمعی خوب اینگونه به نظر میرسد
- اشتراکگذاری در تصمیمگیری: از پرورش حس عمومی مشارکت کارکنان گرفته تا ایجاد ساختارهای رسمی برای تصمیمگیری.
- توزیع نقشهای رهبری: واگذاری تصمیمگیری به متخصصان، نه لزوماً به کسانی که در بالاترین سمتها هستند.
- ایجاد قابلیتهای رهبری در دیگران: تسهیل فرصتها برای دیگران برای رهبری و ایجاد احساس قدرت و امنیت برای افراد.
- ایجاد شرایط برای تفکر خوب: هماهنگی یک محیط همکاری.
- پاداش دادن به اقدام جمعی: نسبت دادن دستاورد به هر کسی که در یک نتیجه مثبت نقش داشته است، نه فقط به مسئولان.
این به معنای حذف کامل سلسله مراتب نیست. بدون هیچ ساختار بالا به پایین، رهبران غیررسمی بر اساس کاریزما، عملکرد و جایگاه اجتماعی خود ظهور خواهند کرد. در حالی که مسئولیت میتواند و باید گسترش یابد، یک رهبر خوب باید پاسخگو باقی بماند.
یک گام فراتر از رهبری جمعی، رهبری احیاکننده است، جایی که مسئولیت به خارج از یک کسب و کار به سمت سیستمهای اکولوژیکی و اجتماعی که همه سازمانها در آن قرار دارند، گسترش مییابد؛ یعنی برداشتن گامهایی برای بهبود محیطهای محلی و رفاه کارکنان و جامعه گستردهتر.
به نفع همه ماست که به دنبال چنین سبک رهبری باشیم. رهبرانی که همفکر هستند یکدیگر را مییابند؛ و نشانهای اخلاقی نظیر دریافت گواهی «بیکورپ» یا ساختار مالکیت توسط کارکنان میتوانند همچون روغنی برای چرخدندههای موفقیت عمل کنند و در عین حال، دنیای بهتری برای زندگی همه ما بسازند.
آنچه در اینجا توصیف میکنیم، یک «رهبر مبتنی بر روابط» است؛ کسی که درک میکند رهبری یک اقدام انفرادی نیست، بلکه مستلزم اعتماد، همکاری و تقویت پیوندهای انسانی است.
معناسازی و معناشکنی
وظیفه یک رهبر مبتنی بر روابط، داشتنِ تمام پاسخها نیست؛ بلکه ایجاد شرایطی است که در آن، اعضای تیم بتوانند با هم به مسائل معنا ببخشند. وقتی افراد در فرآیندِ درک و معنا بخشیدن به یک مسیر جدید مشارکت داشته باشند، با احتمال بیشتری به آن متعهد میشوند.
«معناسازی» همواره فرآیندی اجتماعی است که از طریق گفتگوها و روابط شکل میگیرد. «معنابخشی» به معنای کمک به دیگران برای درکِ وقایع جاری، اهمیت آنها، و چگونگی پیشروی است. «معناشکنی» شاید چالشبرانگیزترین بخش باشد؛ یعنی برهم زدنِ درکی موجود که مانع پیشرفت شده است. برای نمونه، میتوان به تغییر جهتِ اساسی در بازاری اشاره کرد که کسبوکار شما سالها در آن فعالیت داشته است.
نکته کلیدی این است که گفتگوهای پیرامونِ معنا، نباید با محدودیتها یا موانعِ دسترسی مواجه شوند. این رویکرد به اعضای تیم اجازه میدهد تا تغییر را بپذیرند و تصمیماتی سریعتر و بهتر اتخاذ کنند. اگر پیش از برقراری ارتباط، منتظر رسیدن به قطعیت کامل بمانید، افراد ممکن است خودشان دست به کار شوند و این خلأ اطلاعاتی را با روایتهای ذهنیشان پر کنند؛ روایتهایی که معمولاً بسیار بدتر از واقعیت هستند.
تشویق تفاوتها
در کسبوکار، دیدگاهها و تجربیات زندگی متفاوت میتواند عملیات را بهبود بخشد. در حالی که برای ایجاد یک تیم متنوع و کارآمد، به تلاش، زمان و رهبری هدفمند بسیار بیشتری نیاز است، طیف وسیعتری از مهارتها، دانش و نظرات، توانایی جمعی را افزایش میدهد.
در مدل رهبری رابطهای، رهبران صرفاً یک پیام را به پایین منتقل نمیکنند؛ آنها گفتگو بین دیدگاههای متضاد را ممکن میسازند، ابهام را هدایت میکنند و فضایی برای شنیده شدن صداهای مختلف ایجاد میکنند. همه اینها از حسگرایی جمعی پشتیبانی میکند. تأکید در اینجا صرفاً مشارکت نیست، بلکه حفظ تفاوت است.
تیمهایی که تفاوت را میپذیرند، احتمال بیشتری برای نوآوری و درک بهتر نیازهای مشتریان مختلف دارند. آنچه حیاتی است این است که افراد از نظر روانی برای به اشتراک گذاشتن ایدهها، به چالش کشیدن اقتدار و پذیرش اشتباهات احساس امنیت کنند.
حفظ فضا برای تنش
ایجاد فضا برای تفاوت با تشویق صداهای متعدد یک چیز است؛ حفظ فضا برای تنشهایی که وقتی این صداها در جهات مختلف کشیده میشوند، ایجاد میشود، چیزی کاملاً متفاوت است. در یک مدل رهبری سنتی، تعادل باید در اسرع وقت احیا شود. با تنشها با حالت تدافعی برخورد میشود و راهحلهای امتحان شده و آزمایش شدهای ترجیح داده میشوند که وضع موجود - یا اقتدار رهبران - را به چالش نمیکشند.
رهبری رابطهای از «طرز فکر متناقض» بهره میبرد، جایی که خواستههای رقیب در کنار یکدیگر قرار میگیرند و به آنها فضا برای وجود داده میشود، نه اینکه دیدگاههای متفاوت را خاموش کنند. با این رویکرد، مسائل میتوانند بدون مسدود کردن پیشرفت، برای بحث باز بمانند؛ و در صورت امکان، برای بررسی، کنار گذاشته شوند.
به طور بالقوه، میتوان مسیری یافت که حقایق چندگانه را ارج مینهد و امکان چابکی بیشتر را با فضایی برای طیف وسیعی از دیدگاهها فراهم میکند. اغلب این لحظات اصطکاک سازنده هستند که تفکر جدید ایجاد میکنند.
رهبری برای دنیای مدرن
در دنیای امروز، جایی که پیچیدگی و تغییر شرایط گذرا نیستند، بلکه پسزمینه دائمی زندگی سازمانی هستند، رهبری دیگر صرفاً در مورد اقتدار یا موقعیت نیست. ایجاد روابط، دادن فضا به افراد برای تعالی و خود بودن، و پذیرش طیف وسیعی از دیدگاهها، کلیدهای موفقیت پایدار هستند.