محسن جلیلوند در گفتگو با فرارو مطرح کرد:
بازدارندگی هستهای تضمینی برای جلوگیری از جنگ نیست / روسیه و چین هم نمیتوانند مانع تصمیم آمریکا شوند
محسن جلیلوند، تحلیلگر مسائل بین الملل و استاد روابط بین الملل معتقد است ایران میخواهد به طرف مقابل نشان دهد هرگونه اقدام علیه کشور با هزینههایی همراه خواهد بود و نمیتوان بدون در نظر گرفتن ظرفیتهای ایران تصمیم گرفت.با این حال، باید توجه داشت که بازدارندگی همیشه نتیجه مورد انتظار را به همراه ندارد. ممکن است یک کشور تصور کند با افزایش سطح تهدید یا نمایش ظرفیتهای خود میتواند مانع اقدام طرف مقابل شود، اما این احتمال هم وجود دارد که طرف مقابل تصمیم متفاوتی بگیرد.
فرارو- اظهارات اخیر محمدجواد لاریجانی درباره احتمال افزایش سطح غنیسازی اورانیوم ایران تا ۹۰ درصد، در شرایطی مطرح شده که پرونده هستهای همچنان با ابهامات متعددی درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی و آینده همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی روبهرو است. همزمان، تأکید مقامهای ایرانی بر حفظ حق غنیسازی و مخالفت با توقف یا تعلیق آن، این پرسش را به وجود آورده که آیا تهران در حال بازتعریف پیامهای هستهای خود در مواجهه با فشارهای آمریکا و تهدیدهای نظامی است؟
به گزارش فرارو، در چنین شرایطی، طرح احتمال غنیسازی ۹۰ درصدی را میتوان از منظر تلاش برای ایجاد بازدارندگی بررسی کرد؛ بازدارندگیای که قرار است هزینه هرگونه اقدام نظامی علیه ایران را افزایش دهد. با این حال، این پرسش نیز مطرح است که آیا چنین پیامهایی میتوانند محاسبات طرف مقابل را تغییر دهند یا آنکه در صورت تصمیم واشنگتن به تشدید تنش، ابزارهای بازدارنده ایران برای جلوگیری از درگیری کافی نخواهند بود؟ محسن جلیلوند، تحلیلگر مسائل بینالملل و استاد روابط بینالملل، در گفتوگو با فرارو به بررسی این موضوعات پرداخته است:
غنیسازی ۹۰ درصدی؛ پیام بازدارندگی به واشنگتن
محسن جلیلوند با اشاره به اظهارات اخیر درباره افزایش سطح غنیسازی اورانیوم گفت: «به نظر من، طرح چنین موضوعاتی بیشتر با هدف ایجاد بازدارندگی مطرح میشود. ایران تلاش میکند از طریق ارسال پیامهایی درباره ظرفیتهای هستهای خود، طرف مقابل را نسبت به پیامدهای اقدامات احتمالی علیه کشور آگاه کند. با این حال، باید توجه داشت که صرف طرح چنین مواضعی لزوماً به معنای تغییر تصمیمات طرف مقابل نیست و نمیتوان از آن نتیجه گرفت که این شیوه بازدارندگی حتماً موفق خواهد بود. مسئله اصلی این است که طرف مقابل چه تصمیمی گرفته و تا چه اندازه حاضر است در محاسبات خود این پیامها را لحاظ کند. اگر تصمیم برای اقدام نظامی گرفته شده باشد، ممکن است چنین موضعگیریهایی تأثیر تعیینکنندهای بر آن نداشته باشد. به همین دلیل، من معتقدم نباید تصور کنیم که طرح موضوع افزایش سطح غنیسازی بهتنهایی میتواند مانع از اقدام نظامی شود.»
وی با اشاره به شرایط متفاوت ایران نسبت به گذشته گفت: «واقعیت این است که شرایط امروز ایران با دورههای قبلی تنش و درگیری یکسان نیست. ایران در گذشته نیز نشان داده که توانایی پاسخگویی و مقاومت در برابر فشارهای نظامی را دارد، اما باید توجه داشت که شرایط اقتصادی، اجتماعی و میزان تابآوری کشور نیز در ارزیابی توانایی ورود به یک درگیری تازه اهمیت دارد. نمیتوان شرایط امروز را بدون توجه به هزینههایی که کشور در دورههای گذشته متحمل شده است، تحلیل کرد. ایران با دشواریهای متعددی روبهرو است و همین مسئله باعث میشود که محاسبه هزینه و فایده هرگونه تقابل نظامی اهمیت بیشتری پیدا کند. بنابراین، اگر هدف از طرح موضوع غنیسازی ۹۰ درصدی ایجاد بازدارندگی باشد، باید دید این پیام تا چه اندازه میتواند در محاسبات طرف مقابل اثرگذار باشد.»
بازدارندگی هستهای مانع قطعی جنگ نیست
این تحلیلگر مسائل بینالملل در پاسخ به این پرسش که آیا طرح موضوع غنیسازی ۹۰ درصدی میتواند نشانه حرکت ایران به سمت دستیابی به سلاح هستهای یا ایجاد بازدارندگی هستهای باشد، گفت: «من این اظهارات را بیشتر در چارچوب تلاش برای ایجاد بازدارندگی ارزیابی میکنم. مسئله این است که ایران میخواهد به طرف مقابل نشان دهد هرگونه اقدام علیه کشور با هزینههایی همراه خواهد بود و نمیتوان بدون در نظر گرفتن ظرفیتهای ایران تصمیم گرفت. با این حال، باید توجه داشت که بازدارندگی همیشه نتیجه مورد انتظار را به همراه ندارد. ممکن است یک کشور تصور کند با افزایش سطح تهدید یا نمایش ظرفیتهای خود میتواند مانع اقدام طرف مقابل شود، اما این احتمال هم وجود دارد که طرف مقابل تصمیم متفاوتی بگیرد و حتی با شدت بیشتری وارد عمل شود. بنابراین، نمیتوان از هماکنون درباره نتیجه چنین سیاستی با قطعیت صحبت کرد.»
وی با اشاره به احتمال تشدید تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا گفت: «اگر طرف مقابل تصمیم به اقدام نظامی بگیرد، ممکن است دیگر این پیامها نتوانند مانع از وقوع درگیری شوند. به اعتقاد من، زمانی که آرایش نظامی شکل بگیرد و تصمیم برای حمله گرفته شود، احتمال وقوع جنگ بسیار جدی خواهد شد و در چنین شرایطی، جلوگیری از درگیری دشوارتر میشود.»
روسیه و چین تا کجا مقابل تصمیم آمریکا میایستند؟
این استاد روابط بینالملل همچنین درباره نقش روسیه و چین در تحولات پیشرو گفت: «نباید انتظار داشت که روسیه و چین بتوانند در برابر تصمیمات آمریکا به شکل تعیینکنندهای ایستادگی کنند. این کشورها نیز منافع و ملاحظات خاص خود را دارند و در مناسبات بینالمللی بر اساس همین منافع عمل میکنند. ممکن است روسیه و چین در جریان تحولات و مذاکرات، مواضعی اتخاذ کنند یا تلاش کنند امتیازهایی به دست آورند، اما این موضوع لزوماً به معنای آن نیست که بتوانند مسیر تصمیمگیری آمریکا را تغییر دهند. تجربههای قبلی نیز نشان داده است که مخالفت این کشورها الزاماً مانع پیشبرد سیاستهای واشنگتن نمیشود.»
وی با اشاره به پیچیدگی مناسبات قدرتهای بزرگ ادامه داد: «در چنین شرایطی، هرکدام از بازیگران به دنبال تأمین منافع خود هستند و ممکن است در ازای برخی توافقها یا امتیازها، از بخشی از مواضع اولیه خود عقبنشینی کنند. بنابراین، نباید نقش روسیه و چین را بهعنوان یک مانع قطعی در برابر تصمیمات آمریکا در نظر گرفت. مسئله اصلی در شرایط کنونی، تصمیمی است که طرف مقابل برای آینده تقابل با ایران اتخاذ میکند. اگر تصمیم به درگیری گرفته شود و آرایش نظامی شکل بگیرد، احتمال حمله افزایش پیدا میکند. در چنین وضعیتی، صرف اعلام مواضع بازدارنده یا طرح احتمال افزایش سطح غنیسازی نمیتواند تضمینکننده جلوگیری از جنگ باشد.»