پنج سناریو برای آینده جنگ آمریکا و ایران

فرارو- نیوزویک در گزارشی به بررسی پنج سناریوی احتمالی پیش روی ایران و آمریکا پرداخته و از بازگشت به مذاکرات، کاهش غیررسمی تنش‌ها، تداوم محاصره اقتصادی، تشدید محدود درگیری‌ها و ازسرگیری جنگ گسترده به‌عنوان مسیرهای پیش روی دو طرف نام برده است. این سناریوها در شرایطی مطرح می‌شوند که تهران و واشنگتن همچنان بر مواضع خود پافشاری می‌کنند و چشم‌انداز روشنی برای پایان دادن به بحران وجود ندارد.

به گزارش فرارو به نقل از نیوزویک، پس از نُه ماه درگیری و تکرارِ این ادعا که تهران به ساخت سلاح نزدیک شده است، دونالد ترامپ ادعا کرد که توافق با ایران دیگر ضرورتی ندارد. ترامپ روز پنج‌شنبه در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» مدعی شد: «ما نیازی به توافق با ایران نداریم. آن روزها دیگر مدت‌هاست که سپری شده‌اند.»

ترامپ آدمی دمدمی‌مزاج است؛ بنابراین ممکن است همین موضع فردا، هفته آینده یا ماه آینده کاملاً تغییر کند. باید منتظر ماند و دید. اما اگر حرف ترامپ را مبنا قرار دهیم، باید گفت که کنار گذاشتنِ توافق، به معنای یافتنِ آن پایانِ دست‌نیافتنی برای جنگ با ایران نیست.

در همان مطلب از معاون رئیس‌جمهور، جی‌دی ونس، خواسته شده بود که بر فسادِ ادعایی در ایالت‌های تحت اداره دموکرات‌ها تمرکز کند. این سخنی کنایه‌آمیز بود. یک روز پیش از آن، ونس که گفته بود «دلیل باخت ما، جنگ است» به عنوان مذاکره‌کننده ارشد واشنگتن با تهران مطرح شده بود.

ترامپ همچنین مدعی شد که ایالات متحده هم‌اکنون پول‌های ایران که به گفته او بالغ بر صدها میلیارد دلار است و همچنین تنگه هرمز را در اختیار دارد. البته هر دوی این ادعاها، جای اما و اگر دارند.

نیوزویک در تحلیل خود تأکید کرده است که ادامه وضعیت کنونی، لزوماً به معنای بازگشت فوری به جنگ تمام‌عیار نیست؛ با این حال، مجموعه‌ای از تحولات نظامی، اقتصادی و سیاسی می‌تواند مسیر بحران را تغییر دهد.

این نشریه با اشاره به اظهارات عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، درباره باقی ماندن پیشنهاد دو روزه تهران روی میز مذاکره، نوشته است که هنوز امکان بازگشت به مسیر دیپلماسی وجود دارد.

در مقابل، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، مدعی است فشار اقتصادی و محاصره دریایی سرانجام ایران را به امتیازدهی وادار خواهد کرد. اختلاف در رویکرد دو طرف، یکی از عواملی است که تعیین مسیر آینده بحران را دشوار کرده است.

پنج سناریوی احتمالی پیش روی ایران و آمریکا

۱. بازگشت به مذاکرات و دستیابی به توافق

نخستین سناریو، بازگشت ایران و آمریکا به میز مذاکره و دستیابی به توافقی برای پایان دادن به بحران است. اظهارات عباس عراقچی درباره باقی ماندن پیشنهاد دو روزه ایران نشان می‌دهد که تهران همچنان امکان استفاده از مسیر دیپلماسی را منتفی نکرده است.

با این حال، اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای، محاصره دریایی و شرایط پایان دادن به فشارهای اقتصادی، همچنان از موانع اصلی دستیابی به توافق محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، موضع دولت ترامپ مبنی بر ادامه فشارها تا زمان امتیازدهی ایران، چشم‌انداز مذاکرات را با ابهام روبه‌رو کرده است.

۲. تفاهم غیررسمی بدون امضای توافق

سناریوی دوم، کاهش تنش از طریق تفاهم‌های عملی و غیررسمی است؛ بدون آنکه دو طرف توافقی جامع امضا کنند یا رسماً از مواضع خود عقب‌نشینی کنند. بر اساس این سناریو، ایران حملات به کشتیرانی در خلیج فارس را کاهش می‌دهد و آمریکا نیز از شدت محاصره دریایی می‌کاهد. در نتیجه، تردد نفتکش‌ها به‌تدریج از سر گرفته می‌شود و اختلافات مربوط به برنامه هسته‌ای به مذاکرات بعدی موکول خواهد شد.

به نوشته نیوزویک، چنین تفاهمی می‌تواند برای هر دو طرف قابل‌قبول‌تر باشد؛ زیرا به آنها اجازه می‌دهد بدون پذیرش شکست یا عقب‌نشینی در برابر افکار عمومی داخلی، از شدت بحران بکاهند.

۳. تداوم محاصره و فشار اقتصادی

سناریوی سوم، ادامه فشار اقتصادی و محاصره دریایی بدون توافق یا بازگشت به جنگ گسترده است. به نوشته نیوزویک، دولت ترامپ در حال حاضر به این گزینه تمایل دارد و امیدوار است فشارهای اقتصادی تهران را به امتیازدهی وادار کند.

این رویکرد بر محدودیت‌های دریایی و تحریم‌های اقتصادی استوار است و در کنار آن، عملیات موسوم به «دروازه آهنین» با هدف گسترش فشارها به مرزهای زمینی ایران و سواحل دریای خزر دنبال می‌شود.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره‌کننده ارشد ایران، پیش‌تر تأکید کرده است که تهران وضعیت «نه جنگ و نه صلح» را نمی‌پذیرد. علی واعظ، کارشناس گروه بین‌المللی بحران، نیز به بلومبرگ گفته است که آمریکا می‌تواند شرایط کنونی را حفظ کند، اما نمی‌تواند ایران را برای مدتی نامحدود به پذیرش آن وادار سازد. به گفته او، تلاش ایران برای شکستن محاصره ممکن است به درگیری نظامی تازه‌ای منجر شود.

۴. تشدید محدود تنش‌ها و ادامه جنگ سایه

سناریوی چهارم، تشدید حساب‌شده تنش‌هاست؛ به این معنا که ایران برای افزایش هزینه فشارهای آمریکا، از ابزارهایی مانند پهپادها، مین‌های دریایی و حملات سایبری استفاده کند، اما از ورود به جنگی فراگیر خودداری ورزد.

نیوزویک معتقد است نشانه‌هایی از این وضعیت در تحولات اخیر منطقه دیده می‌شود. به نوشته این مجله، نهادهای ناظر بر کشتیرانی در ماه اکتبر ۳۷ حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن ثبت کرده‌اند؛ آماری که بالاترین میزان ماهانه از زمان آغاز جنگ بوده است.

این نشریه همچنین به اتهام‌های وزارت دادگستری آمریکا علیه سه نفر به دلیل ارتباط ادعایی با عملیات‌های مورد حمایت ایران اشاره می‌کند؛ عملیات‌هایی که به گفته این وزارتخانه، حدود ۲۰ حمله یا تلاش برای حمله در آمریکا و اروپا را شامل می‌شده است.

به نوشته نیوزویک، چنین رویکردی با هدف وارد کردن خسارت به طرف مقابل، بدون عبور از آستانه جنگ فراگیر، دنبال می‌شود. با این حال، این وضعیت شکننده است و هر حمله‌ای با تلفات سنگین یا تهدید مستقیم منافع آمریکا می‌تواند به واکنشی گسترده‌تر منجر شود.

۵. ازسرگیری جنگ گسترده

پنجمین و خطرناک‌ترین سناریو، بازگشت به عملیات نظامی گسترده است؛ احتمالی که در صورت وقوع حوادثی مانند کشته شدن شمار زیادی از نیروهای آمریکایی، حملات مکرر به نفتکش‌ها یا انتشار نشانه‌هایی از حرکت سریع ایران به سمت ساخت سلاح هسته‌ای تقویت خواهد شد.

پرونده هسته‌ای همچنان یکی از مهم‌ترین محورهای اختلاف است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، اعلام کرده است که آژانس نشانه‌ای از بازسازی تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده مشاهده نکرده، اما نتوانسته سرنوشت حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد را که ایران پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵ در اختیار داشت، راستی‌آزمایی کند.

همچنین اعلام مجلس خبرگان ایران درباره ضرورت بازنگری در خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، بر نگرانی‌ها در این زمینه افزوده است. در مقابل، ترامپ بار دیگر ادعا کرده است که آمریکا برای اقدام آماده است و اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته‌ای دست یابد.