سبحانی: نتانیاهو دیگر آن چهره قدرتمند گذشته نیست
«تضعیف موقعیت سیاسی بنیامین نتانیاهو می‌تواند بر معادلات تقابل اسرائیل و ایران نیز اثر بگذارد؛ به‌ویژه آنکه هم‌سویی سیاسی او با دونالد ترامپ یکی از عوامل تشدید تنش‌ها علیه ایران بوده است.»
حسن سبحانی، سفیر سابق ایران در لبنان، موقعیت متزلزل بنیامین نتانیاهو و شرایط دولت آتی اسرائیل را بررسی کرد. در ادامه مشروح این گفتگو را می‌خوانید:
گادی آیزنکوت چطور شخصیتی است و آیا می توان گفت در قواره های نخست وزیری اسراییل به شمار می‌رود؟
پیش از این آیزنکوت در جمع شخصیت های اسراییل چهره ای مطرح و شناخته شده نبود. اما با در نظر گرفتن اینکه او وسط جنگ توانسته با عرب‌های اسرائیل به تفاهم و تعامل برسد، نکته‌ای قابل توجه است و نشان از توان‌مندی این چهره دارد.
باتوجه به اختلافات سیاسی در اسراییل، چقدر احتمال دارد بنیامین نتانیاهو از قدرت کنار برود؟ آیا او می‌تواند با استفاده از رای‌زنی‌های سیاسی و پیشنهاد تشکیل دولت وحدت ملی همچنان نخست‌وزیر باقی بماند؟
احتمال تغییر نخست‌وزیر در اسراییل جدی است، اما تحقق آن چندان ساده نیست. نتانیاهو امروز در موقعیت سیاسی تضعیف‌شده‌ای قرار دارد و برای حفظ قدرت از تمام ظرفیت‌های سیاسی خود، از جمله جلب حمایت جریان‌های تندرو، رای‌زنی با احزاب و چهره‌های سیاسی و حتی پیشنهاد تشکیل دولت وحدت ملی استفاده می‌کند.
با این حال، اختلافات میان جریان‌های سیاسی اسراییل عمیق است و مشخص نیست این جریان‌ها بتوانند بر سر یک توافق سیاسی مشترک به نتیجه برسند. بنابراین، هرچند احتمال بقای نتانیاهو در قدرت وجود دارد، اما موفقیت او قطعی نیست و کار دشواری پیش رو دارد.
اگر نتانیاهو از قدرت کنار برود یا حتی با وجود ماندن در قدرت، موقعیت سیاسی گذشته خود را از دست بدهد، چه تأثیری بر سیاست اسرییل در قبال ایران خواهد داشت؟
در این زمینه سه تحول مهم قابل تصور است:
اول، تضعیف ترکیب سیاسی و راهبردی نتانیاهو و ترامپ است. یکی از عوامل مهم شکل‌گیری شرایط تقابلی و تشدید تنش علیه ایران، هم‌سویی سیاسی نتانیاهو و ترامپ بوده است. تضعیف نتانیاهو می‌تواند این ترکیب را با اختلال جدی مواجه کند و از ظرفیت آن برای پیشبرد سیاست‌های جنگ‌طلبانه بکاهد.
دوم، ایجاد شکاف در ساختار سیاسی و حاکمیتی اسرائیل است. نتانیاهو به‌عنوان یکی از مسئولان اصلی وضعیت موجود و پیامدهای جنگ، بیش از گذشته با انتقاد و بازخواست مواجه خواهد شد. این وضعیت می‌تواند انسجام سیاسی اسرائیل برای استمرار جنگ را کاهش دهد و اعتمادبه‌نفس حاکمیت این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
البته این مسأله به معنای ایجاد تفاهم یا اشتراک منافع میان ایران و سایر جریان‌های سیاسی اسرائیل نیست. باید توجه داشت جریان‌های مختلف سیاسی اسراییل، با وجود اختلافات داخلی، در نهایت منافع راهبردی خود را دنبال می‌کنند.
سوم، تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ در آمریکا و عرصه بین‌المللی است. به نظر می‌رسد موقعیت سیاسی ترامپ نیز با چالش‌هایی مواجه شده و روی‌کردهای یک‌جانبه و پرهزینه او در عرصه بین‌المللی، زمینه انتقاد و مخالفت بیشتری را فراهم کرده است. این شرایط می‌تواند امیدواری‌هایی برای مهار سیاست‌های خودسرانه آمریکا ایجاد کند.
این تحولات به معنای کاهش خطر جنگ علیه ایران است؟
نه، نمی‌توان چنین نتیجه قطعی گرفت. این تحولات لزوماً به معنای از بین رفتن خطر جنگ نیستند و همچنان احتمال تشدید تنش و درگیری وجود دارد.
اما به نظر من، اعتمادبه‌نفس سیاسی و نظامی اسراییل و آمریکا برای ادامه سیاست‌های تقابلی تا حدودی تضعیف شده است. در مقابل، این وضعیت می‌تواند بر اعتمادبه‌نفس و موقعیت سیاسی ایران نیز تأثیر مثبت بگذارد.
بنابراین، باید میان کاهش نسبی توان و انگیزه طرف مقابل برای ادامه جنگ و از بین رفتن کامل خطر جنگ تفاوت قائل شد.
در چنین شرایطی، مهم‌ترین اولویت ایران چه باید باشد؟
مهم‌ترین مسئله این است که ایران فرصت موجود را برای پایان دادن به جنگ، دستیابی به آتش‌بس یا ترک مخاصمه و استفاده از ظرفیت دیپلماسی و گفت‌وگو جدی بگیرد.
این فرصت ممکن است دائمی نباشد. اگر از آن به‌درستی استفاده نکنیم، ممکن است شرایط تغییر کند و بار دیگر ابتکار عمل به دست جریان‌های جنگ‌طلب در آمریکا و اسراییل بیفتد.
به همین دلیل، معتقدم اکنون زمان مناسبی برای استفاده از ظرفیت‌های سیاسی و دیپلماتیک به‌منظور کاهش تنش و رسیدن به یک راه‌حل پایدار است.
برای ترامپ چقدر اهمیت دارد که نتانیاهو در قدرت باقی بماند یا فرد دیگری جایگزین او شود؟
این مسئله برای ترامپ اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نتانیاهو یکی از مهم‌ترین متحدان او در پیشبرد سیاست‌های تقابلی علیه ایران بوده است.
طبیعتاً تضعیف نتانیاهو یا کنار رفتن او می‌تواند محاسبات سیاسی ترامپ را نیز تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، نباید تصور کرد که تغییر نخست‌وزیر اسرائیل لزوماً به معنای تغییر بنیادین سیاست این کشور در قبال ایران خواهد بود.
نکته مهم‌تر این است که حتی اگر نتانیاهو در قدرت باقی بماند، به نظر می‌رسد دیگر آن نتانیاهوی قدرتمند و مسلط گذشته نخواهد بود. او با فشارهای سیاسی، اختلافات داخلی و محدودیت‌های بیشتری مواجه خواهد شد و طبیعتاً قدرت مانور سابق را نخواهد داشت.
بنابراین، می‌توان گفت، ترکیب سیاسی و راهبردی نتانیاهو و ترامپ عملاً از بین رفته است؟
این ترکیب به‌شدت تضعیف شده و دیگر از انسجام و قدرت گذشته برخوردار نیست. البته نمی‌توان گفت همه ظرفیت‌های آن از بین رفته است، اما بازسازی شرایط سابق نیز کار آسانی نخواهد بود.
در مجموع، حتی اگر نتانیاهو بتواند در قدرت باقی بماند، شرایط سیاسی او تغییر کرده و با محدودیت‌های جدی‌تری روبه‌رو خواهد بود.
