کشمکش بر سر تصمیم ترامپ درباره ایران

فرارو- الکساندر وارد، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل روزنامه وال استریت ژورنال

به گزارش فرارو به نقل از روزنامه وال استریت ژورنال، پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، دونالد ترامپ با فشار دو جبهه متفاوت روبه‌رو است: جی‌دی ونس و متحدان خلیج فارس خواهان پایان جنگ هستند، در حالی که پیت هگست و چهره‌های تندرو بر ازسرگیری حملات نظامی اصرار دارند.

با پایان انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، رقابت تازه‌ای در اطراف دونالد ترامپ شکل گرفته است؛ رقابتی برای تأثیرگذاری بر تصمیمی که می‌تواند مسیر باقی‌مانده ریاست‌جمهوری او را تعیین کند: پایان دادن به جنگ با ایران یا بازگشت به عملیات نظامی گسترده.

نتایج انتخابات فشار سیاسی بر کاخ سفید را افزایش داده است. رأی‌دهندگان به‌روشنی مخالفت خود را با جنگ نشان داده‌اند و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور نیز در شبکه‌های اجتماعی درباره ارزش و دستاوردهای این درگیری تردید مطرح کرده است. مقام‌های آمریکایی می‌گویند ونس پیش از انتشار آن پیام به ترامپ گفته بود که قصد دارد شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان را به جنگ ایران نسبت دهد. در مقابل، گروهی دیگر در دولت معتقد هستند توقف عملیات پیش از دستیابی به اهداف اعلام‌شده، شکست راهبردی واشنگتن خواهد بود.

دو اردوگاه متفاوت در کاخ سفید

پیت هگست، وزیر دفاع و دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام از جمله حامیان بازگشت به عملیات گسترده نظامی هستند. به گفته مقام‌های آمریکایی، این دو در نشست‌های اخیر گزینه‌های نظامی را برای ترامپ تشریح کرده‌اند و معتقدند حملات تازه می‌تواند زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانه موشکی و پهپادی ایران را هدف قرار دهد.

برخی مشاوران تندرو خارج از دولت نیز پس از روز انتخابات با ترامپ تماس گرفته‌اند و استدلال کرده‌اند که میراث سیاسی او به وادار کردن ایران به تسلیم برنامه هسته‌ای وابسته است. از نگاه این گروه، چنین نتیجه‌ای می‌تواند هزینه سیاسی جنگ را توجیه کند. در سوی دیگر، مارکو روبیو، وزیر خارجه و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری بر تشدید تحریم‌ها و ادامه محاصره تجارت ایران تأکید دارند. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ نیز مانند ونس خواهان حفظ حمایت رئیس‌جمهور از مسیر دیپلماتیک برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز است.

تلاش کشورهای خلیج فارس برای جلوگیری از تشدید جنگ

اختلاف در واشنگتن با شکاف میان متحدان خارجی آمریکا نیز همراه شده است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل همچنان ازسرگیری حملات را پیگیری می‌کند، اما کشورهای خلیج فارس نسبت به بازگشت به جنگ موضعی محتاطانه‌تر دارند. قطر روز جمعه اعلام کرد در آخرین ساعات تلاش کرده است مانع آغاز عملیات جدید آمریکا شود و فاصله میان دو طرف درگیر را کاهش دهد. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر گفت میانجی‌ها برای جلوگیری از موج تازه تشدید تنش در منطقه تلاش می‌کنند.

شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر قطر نیز روز جمعه با ترامپ گفت‌وگو کرد. مقام‌های منطقه‌ای می‌گویند نشانه‌هایی وجود دارد که هر دو طرف به دنبال راهی برای خروج از بحران هستند. قرار است مقام‌های ایرانی در روزهای آینده، احتمالاً از شنبه، برای بررسی توافق احتمالی به دوحه بازگردند. وزیران خارجه کشورهای خلیج فارس نیز در حال تلاش برای ترتیب دادن تماس مستقیم با ترامپ یا برگزاری نشستی در سطح عالی در واشنگتن هستند.

بر اساس طرح مورد بحث، دوره مذاکرات مقدماتی که در تفاهم‌نامه ماه ژوئن ۶۰ روز در نظر گرفته شده بود، ممکن است به دو روز کاهش یابد تا مذاکرات هسته‌ای تقریباً بلافاصله آغاز شود. یکی از افراد آگاه به گفت‌وگوها معتقد است این پیشنهاد می‌تواند راهی برای خروج آبرومندانه ترامپ از جنگ فراهم کند. با این حال، هنوز مشخص نیست تهران با چنین چارچوبی موافقت کند.

گزینه‌های نظامی در حال تقویت هستند

هم‌زمان با تلاش‌های دیپلماتیک، ارتش آمریکا خود را برای احتمال ازسرگیری جنگ آماده می‌کند. گروه رزمی ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» با ده‌ها جنگنده از اقیانوس آرام به سمت منطقه حرکت کرده، اما ابتدا در سنگاپور توقف خواهد داشت و دست‌کم دو هفته دیگر به خاورمیانه نمی‌رسد.

یک یگان دیگر از نیروهای تفنگدار دریایی نیز قرار است اواخر ماه جاری به ناوگان حدوداً ۲۰ کشتی آمریکایی مستقر در منطقه ملحق شود. واشنگتن همچنین سامانه پدافندی پاتریوت را به اسرائیل منتقل کرده، نیروهای خود را از پایگاه‌های آسیب‌پذیرتر جابه‌جا کرده و تجهیزات، مهمات و نیروهای بیشتری به منطقه فرستاده است. هگست و کوپر طی هفته‌های گذشته برای عملیات گسترده آماده‌سازی کرده‌اند. با این حال، برخی کارشناسان تردید دارند که حملات بیشتر بتواند ایران را به توافقی مطابق خواسته‌های واشنگتن وادار کند؛ به‌ویژه آنکه حکومت ایران پس از هشت ماه جنگ همچنان پابرجاست.

سه مسیر پرهزینه پیش روی ترامپ

ترامپ در حال حاضر با سه گزینه اصلی یعنی ازسرگیری حملات گسترده، تلاش برای توافق صلح یا ادامه وضع موجود از طریق تحریم‌ها و محاصره دریایی رو به رو است. به باور بهنام بن‌طالب‌لو، پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، ترامپ باید موضع فعلی را حفظ کند و به تحریم‌ها و محاصره فرصت دهد تا اثرگذاری خود را نشان دهند. او معتقد است این راهبرد می‌تواند مسئولیت تشدید تنش یا تعامل را بر عهده تهران بگذارد. اما ادامه وضع موجود نیز بدون هزینه نیست.

گریگوری برو، کارشناس ایران در گروه اوراسیا می‌گوید تهران خواهان بازگشت به تفاهم‌نامه تابستانی است؛ توافقی که امکان فروش نفت ایران در بازار آزاد و بازگشایی کامل تنگه هرمز را پیش از آغاز مذاکرات هسته‌ای فراهم می‌کرد. از نگاه برو، ادامه تحریم‌ها و محاصره شاید ساده‌ترین گزینه برای ترامپ باشد، اما به معنای تداوم جنگ در آینده قابل پیش‌بینی، باقی ماندن قیمت نفت در سطح بالا و تبدیل حملات ایران در تنگه هرمز به وضعیتی عادی خواهد بود.

تصمیمی بدون گزینه مطلوب

ترامپ روز پنجشنبه گفت ترجیح می‌دهد در صورت امکان باقی‌مانده ایران را نابود نکند، اما شاید ناچار به چنین کاری شود. او همچنین تأکید کرده است که اگر دوباره در موقعیت تصمیم‌گیری قرار بگیرد، باز هم برای هدف قرار دادن برنامه هسته‌ای ایران اقدام خواهد کرد.

با این حال، شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان هزینه ادامه جنگ را افزایش داده است. سوزان مالونی، کارشناس ایران در مؤسسه بروکینگز معتقد است نتایج انتخابات معضل ترامپ را پیچیده‌تر کرده و هر یک از گزینه‌های پیش روی او می‌تواند هزینه‌های راهبردی و اقتصادی آمریکا را افزایش دهد. در چنین شرایطی، مسئله اصلی دیگر صرفاً چگونگی پایان دادن به جنگ نیست؛ بلکه انتخاب مسیری است که کمترین آسیب را به منافع آمریکا و موقعیت سیاسی ترامپ وارد کند. همان‌طور که ست جونز، رئیس بخش دفاع و امنیت مرکز مطالعات استراتژیک و بین الملل مطرح کرده است، پرسش دشوار پیش روی رئیس‌جمهور این است: کدام گزینه، از میان گزینه‌های نامطلوب کم‌هزینه‌تر خواهد بود؟