«مادر همه بمب‌ها» علیه ایران؛ نمایش قدرت یا راهبرد نظامی؟
گزارش‌ها حاکی است پنتاگون گزینه‌های تازه‌ای برای حمله به زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای ایران، از جمله استفاده از بمب عظیم غیرهسته‌ای «مادر همه بمب‌ها»، بررسی کرده است. بااین‌حال، تردیدهایی درباره توانایی این سلاح در انهدام تأسیسات عمیق زیرزمینی وجود دارد. این حملات ممکن است بیشتر کارکرد روانی و تبلیغاتی داشته باشند؛ درحالی‌که پایان جنگ بدون توافق دیپلماتیک یا عملیات زمینی گسترده همچنان دشوار به نظر می‌رسد.
فرارو- زاخاری کوهن، خبرنگار بخش بین الملل شبکه سی ان ان
به گزارش فرارو به نقل از شبکه سی ان ان، ارتش آمریکا طرح‌های تازه‌ای برای حمله احتمالی به زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای ایران تدوین کرده که استفاده از بمب عظیم غیرهسته‌ای «مادر همه بمب‌ها» را نیز دربرمی‌گیرد. این گزینه در شرایطی بررسی می‌شود که دونالد ترامپ برای پایان‌دادن به جنگی نامحبوب تحت فشار قرار دارد، اما مذاکرات هنوز به توافقی پایدار منجر نشده است. بااین‌حال، مقام‌های مطلع درباره توانایی این بمب برای انهدام تأسیسات عمیق زیرزمینی ایران تردید دارند و احتمال افزایش تلفات غیرنظامیان نیز نگرانی مهمی به شمار می‌رود.
طرح‌های تازه برای حمله و خروج از جنگ
به گفته چند مقام آمریکایی آگاه از برنامه‌ریزی‌های نظامی، پنتاگون مجموعه‌ای از گزینه‌های حمله به اهداف باقی‌مانده در ایران را در اختیار ترامپ قرار داده است. این طرح‌ها می‌توانند در صورت صدور دستور رئیس‌جمهور، پیش یا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا اجرا شوند. با وجود آن که ترامپ اخیراً اعلام کرده بود پیش از انتخابات اقدام نظامی تازه‌ای انجام نخواهد داد، برخی مشاوران او در گفت‌وگوهای خصوصی گفته‌اند مشخص نیست این تعهد قطعی باشد یا تغییر کند.
یکی از گزینه‌های مطرح‌شده، حمله به زیرساخت‌های گسترده انرژی ایران با استفاده احتمالی از بمب جی‌بی‌یو-۴۳/بی است که به «مادر همه بمب‌ها» شهرت دارد. یکی از منابع سی‌ان‌ان گفته است که در برنامه‌ریزی‌ها، اجرای چنین حمله‌ای پیش از خروج نیروهای آمریکایی از حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا نیز مطرح شده است؛ سناریویی که می‌تواند شامل حمله، اعلام پیروزی و سپس خروج سریع نیروها باشد.
منبع دیگری گفته است که طرح‌های حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران از جمله منطقه موسوم به «کوه کلنگ»، نیز استفاده از این بمب را در نظر گرفته‌اند. آمریکا و اسرائیل معتقدند بخش‌هایی از برنامه هسته‌ای ایران در این منطقه نگهداری شده است. ترامپ همچنان هدف خود را جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای اعلام می‌کند.
بمبی عظیم با محدودیت‌های عملیاتی
بمب جی‌بی‌یو-۴۳/بی، بزرگ‌ترین بمب غیرهسته‌ای زرادخانه آمریکا، حدود ۹۸۰۰ کیلوگرم وزن دارد و قادر است انفجاری با شعاع تخریب گسترده ایجاد کند. این بمب با سامانه هدایت ماهواره‌ای هدایت می‌شود و هنگام انفجار، موج شدیدی از فشار را در محیط منتشر می‌کند. بااین‌حال، بزرگی انفجار لزوماً به معنای توانایی انهدام اهداف مستحکم در اعماق زمین نیست. منابع مطلع به سی‌ان‌ان گفته‌اند که این سلاح احتمالاً توان نفوذ کافی برای نابودی تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی در منطقه کوه کلنگ را ندارد؛ تأسیساتی که تصور می‌شود با لایه‌هایی از سنگ گرانیت محافظت شده‌اند.
یکی از منابع آگاه از بحث‌های نظامی، این بمب را بیشتر سلاحی مناسب برای تخریب گسترده سطح زمین و ایجاد اثر روانی توصیف کرده است تا ابزاری برای نفوذ عمیق. به گفته منابع، استفاده از آن می‌تواند خسارات شدیدی در محل برخورد ایجاد کند، اما لزوماً اهداف راهبردی اعلام‌شده واشنگتن را محقق نخواهد کرد.
اثر روانی در برابر پیروزی راهبردی
با وجود تردیدها درباره اثربخشی نظامی، استفاده از این بمب می‌تواند برای دولت ترامپ کارکرد روانی و تبلیغاتی داشته باشد. برخی مقام‌های مطلع معتقدند رئیس‌جمهور برای نشان‌دادن اقدامی قاطع و تغییر وضعیت موجود جنگ تحت فشار است؛ حتی اگر حمله نتواند ایران را به پذیرش خواسته‌های واشنگتن وادار کند.
بر اساس گزارش، برخی گزینه‌های بررسی‌شده در پنتاگون بیشتر به نمایش قدرت و ایجاد یک صحنه انفجاری گسترده شباهت دارند تا عملیاتی که الزاماً به اهداف اصلی جنگ دست یابد. چنین اقدامی ممکن است به ترامپ امکان دهد از درگیری فاصله بگیرد و آن را به‌عنوان دستاوردی نظامی معرفی کند.
گزینه حمله زمینی همچنان پرهزینه است
برخی مقام‌های دولت آمریکا و تحلیلگران خارج از دولت معتقدند شکست قاطع ایران، در صورت امکان، ممکن است به عملیاتی گسترده با حضور نیروهای زمینی نیاز داشته باشد؛ سناریویی که احتمال دارد جان هزاران نظامی آمریکایی را به خطر بیندازد. پنتاگون برای طیف وسیعی از سناریوهای عملیاتی برنامه‌ریزی می‌کند، اما گزارش می‌گوید در حال حاضر مقام‌های دولت ترامپ آشکارا خواهان چنین اقدام گسترده‌ای نیستند.
ترامپ نیز تمایل اندکی به اعزام نیروهای زمینی آمریکا به ایران نشان داده است. بااین‌حال، تلاش او برای پایان‌دادن سریع به جنگ، بدون دستیابی به توافق دیپلماتیک، به معضلی سیاسی تبدیل شده است. مقام‌های ارشد دولت و برنامه‌ریزان نظامی هفته‌هاست در جست‌وجوی راهی برای خروج از بحران هستند که دست‌کم یک پیروزی نمادین در اختیار رئیس‌جمهور قرار دهد و در عین حال امکان توافق دیپلماتیک از جمله بازگشایی تنگه هرمز را از بین نبرد.
سابقه استفاده از «مادر همه بمب‌ها»
این بمب در دوران جنگ عراق توسعه یافت و در مراحل پایانی آزمایش آن در سال ۲۰۰۳، مقام‌های نظامی آمریکا هدف اصلی‌اش را تا حد زیادی عملیات روانی توصیف کردند. ایده اولیه این بود که انفجاری با چنین ابعادی بتواند نیروهای دشمن را مرعوب کند و آن‌ها را به تسلیم یا خودداری از جنگیدن وادارد.
ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود، در سال ۲۰۱۷، نخستین رئیس‌جمهور آمریکا شد که دستور استفاده عملیاتی از این سلاح را صادر کرد. بمب در آن زمان علیه شبکه‌ای از تونل‌های مستحکم گروه داعش در افغانستان به کار رفت. مقام‌های افغان اعلام کردند ۳۶ عضو داعش کشته شدند و سه تونل زیرزمینی، همراه با سلاح‌ها و مهمات از بین رفتند؛ همچنین در آن زمان گزارشی از کشته‌شدن غیرنظامیان منتشر نشد.
