دیدار لاوروف و وادفول؛ آغاز گفتوگو یا تکرار اختلافات؟
چرا مسکو و برلین بعد از سه سال دوباره مذاکره کردند؟
دیدار وزرای خارجه روسیه و آلمان در نیویورک پس از بیش از سه سال، نشانهای از بازگشت محدود گفتوگو میان دو کشور بود، اما اختلافات بنیادین همچنان پابرجاست. برلین بر حمایت از اوکراین، آتشبس و امنیت کشتیرانی تأکید کرد و مسکو خواهان ترتیبات جداگانه در دریای سیاه شد. حادثه لایپزیگ نیز بر روابط دو طرف سایه انداخته است.
فرارو- وزرای خارجه روسیه و آلمان روز شنبه در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک دیدار کردند؛ نشستی که نخستین گفتوگوی مستقیم وزرای خارجه دو کشور از پیش از آغاز حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ محسوب میشود. این دیدار در شرایطی انجام شد که روابط مسکو و برلین طی بیش از سه سال گذشته بهشدت تیره شده و آلمان به یکی از متحدان اصلی اوکراین در اروپا تبدیل شده است. با وجود آنکه دو طرف درباره روابط دوجانبه و جنگ اوکراین گفتوگو کردند، اظهارات سرگئی لاوروف نشان داد که این دیدار هنوز به معنای کاهش جدی اختلافات میان مسکو و برلین نیست.
بازگشت محتاطانه دیپلماسی میان مسکو و برلین
به گزارش فرارو به نقل از شبکه سی ان ان، روابط روسیه و آلمان از زمان آغاز جنگ اوکراین تقریباً متوقف شده است. برلین در کنار دیگر کشورهای اروپایی، حمایت گستردهای از کییف داشته و در مقابل، مسکو آلمان را بخشی از جبهه غربی حامی اوکراین میداند.
دیدار اخیر در حالی برگزار شد که تنشها میان دو کشور در ماههای گذشته بار دیگر افزایش یافته است. یکی از عوامل این تشدید تنش، حادثه مربوط به یک پهپاد در فرودگاه لایپزیگ/هاله در شرق آلمان در ماه اوت بود. دولت آلمان در ماه جاری میلادی اعلام کرد که به این نتیجه رسیده است روسیه در این حادثه نقش داشته است. برلین در واکنش به آن، یک کنسولگری روسیه و یک مرکز فرهنگی روسیه را تعطیل کرد. مسکو این اتهام را رد کرده و سفارت روسیه در برلین آن را «تحریک ساختگی» و بخشی از موج جدید «هیستری ضدروسی» در آلمان توصیف کرده است.
لاوروف: چیز تازهای از برلین نشنیدم
با وجود اهمیت نمادین دیدار وزرای خارجه دو کشور، لحن لاوروف پس از مذاکرات نشان داد که اختلافات اساسی همچنان پابرجاست. وزیر خارجه روسیه گفت از همتای آلمانی خود مطلب تازهای نشنیده و مواضعی که در این دیدار مطرح شده، پیشتر نیز در بیانیههای رسمی دولت آلمان اعلام شده بود.
لاوروف با لحنی انتقادی گفت اگر قرار بود صرفاً همان مواضع رسمی تکرار شود، وزیر خارجه آلمان میتوانست بهسادگی او را به خواندن بیانیههای رسمی برلین ارجاع دهد. با این حال، مقامات دو طرف تأیید کردند که مذاکرات شامل موضوعات مختلفی از جمله روابط دوجانبه و جنگ اوکراین بوده است. همین برگزاری گفتوگوی مستقیم پس از چند سال، از منظر دیپلماتیک اهمیت دارد؛ هرچند شواهدی از توافق گسترده میان دو طرف ارائه نشده است.
صادرات غلات در مرکز گفتوگوها
یکی از مهمترین محورهای مذاکرات، وضعیت صادرات غلات و کشتیرانی در دریای سیاه بود. یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان، از لاوروف خواست روسیه «همه تلاش ممکن» را برای دستیابی به توافق درباره صادرات غلات از مسیر دریای سیاه انجام دهد.
این درخواست در شرایطی مطرح شده که حملات به کشتیها و زیرساختهای بندری، صادرات غلات و انرژی روسیه و اوکراین از مسیر دریای سیاه را با محدودیتهای جدی مواجه کرده است. کشورهای مختلف در ماههای اخیر تلاش کردهاند مسیرهایی برای ازسرگیری صادرات و تأمین امنیت کشتیرانی در این منطقه ایجاد کنند. وادفول هشدار داد که زمان اهمیت دارد، زیرا کمبود مواد غذایی در شماری از کشورها، بهویژه کشورهای جنوب جهانی، افزایش یافته است. او همچنین تأکید کرد که همه طرفها باید آمادگی مشارکت سازنده در مذاکرات را داشته باشند و یک راهحل عملی میتواند زمینه را برای اقدامات بعدی فراهم کند.
مسکو به دنبال ترتیبات جداگانه در دریای سیاه
لاوروف اعلام کرد روسیه درباره پیشنهادهای مربوط به تضمین امنیت کشتیرانی در دریای سیاه با هند، مصر و ترکیه گفتوگو کرده است. به گفته او، یکی از گزینههای مطرح میتواند انعقاد توافقهای دوجانبه میان روسیه و این کشورها باشد. وزیر خارجه روسیه همچنین گفت برای حل مسائل موجود، گفتوگوهای جداگانهای با اوکراین ضروری است، اما تأکید کرد این مذاکرات نباید بر مبنای درخواست، بلکه با رویکردی مبتنی بر «مطالبات» انجام شود. مسکو اوکراین را مسئول حملات به کشتیها میداند؛ اتهامی که کییف آن را رد کرده و مسئولیت کلی پیامدهای جنگ را متوجه روسیه و حمله این کشور به اوکراین میداند.
برلین از موضع خود در حمایت از اوکراین عقبنشینی نکرد
اهمیت سیاسی دیدار نیویورک برای دولت آلمان به اندازهای بود که وادفول پس از پایان مذاکرات، متحدان اروپایی خود را در جریان این دیدار قرار داد. او در پیامی که رویترز مشاهده کرده، تأکید کرد که در گفتوگو با لاوروف موضع آلمان درباره جنگ روسیه علیه اوکراین را تکرار کرده و خواستار آتشبس فوری و کامل شده است. وزیر خارجه آلمان همچنین بر اهمیت موضوع صادرات غلات و زیرساختهای انرژی تأکید کرد. به گفته منابع هیئت آلمانی، وادفول از روسیه خواسته است مسیر تشدید تنش در قبال آلمان، اروپا و ناتو را کنار بگذارد.
حادثه لایپزیگ و سایه جنگ ترکیبی بر روابط
یکی دیگر از موضوعات مورد توجه برلین، اتهام حملات ترکیبی و حوادث امنیتی مرتبط با روسیه بود. وادفول به لاوروف اعلام کرد که حوادثی مانند تلاش برای حمله در لایپزیگ یا دیگر اقدامات ترکیبی، عزم آلمان برای حمایت از اوکراین را تغییر نخواهد داد.
به این ترتیب، دیدار وزرای خارجه روسیه و آلمان را میتوان نشانهای از بازگشت محدود کانالهای گفتوگوی مستقیم میان دو کشور دانست، نه نشانهای از حل اختلافات. مذاکرات نشان داد که دو طرف همچنان در موضوعات بنیادین جنگ اوکراین، امنیت اروپا و مسئولیت حوادث اخیر اختلاف دارند. با این حال، طرح موضوعاتی مانند امنیت کشتیرانی، صادرات غلات و انرژی میتواند حوزههایی محدود برای گفتوگوهای عملی میان مسکو و کشورهای اروپایی ایجاد کند؛ حوزههایی که در صورت پیشرفت، احتمالاً میتوانند زمینه مذاکرات گستردهتر درباره پیامدهای جنگ را فراهم کنند.
