دانشمندان برای اولینبار از یک سیاره فراخورشیدی سیگنال رادیویی دریافت کردند
اکنون، تیمی از مرکز اخترفیزیک هاروارد و اسمیتسونیان و دانشگاه اورگان، اولین مورد مهم را اعلام کردهاند: یک سیگنال رادیویی که مستقیماً از یک سیاره فراخورشیدی (سیارهای خارج از منظومه شمسی) میآید.
فرارو- اخترشناسان برای نخستین بار سیگنالهای رادیویی را شناسایی کردند که مستقیماً از یک سیاره فراخورشیدی میآیند.
به گزارش فرارو به نقل از ساینس آلرت، هنوز هیچ مدرکی دال بر وجود حیات فرازمینی وجود ندارد، اما دانشمندان دائماً در حال جستجو و گوش دادن به نشانههایی هستند که نشان میدهد ما در جهان تنها نیستیم.
اکنون، تیمی از مرکز اخترفیزیک هاروارد و اسمیتسونیان و دانشگاه اورگان، اولین مورد مهم را اعلام کردهاند: یک سیگنال رادیویی که مستقیماً از یک سیاره فراخورشیدی (سیارهای خارج از منظومه شمسی) میآید.
پیش از این، تشخیصهای رادیویی در سیستمهای میزبان سیاره نمیتوانست به طور واضح به سیارات و نه ستارههایی که به دور آنها میچرخند، محدود شود. با این حال، این تلاش موجودات فضایی برای برقراری ارتباط نیست.
این سیگنال از شفقهای قطبی سیاره فراخورشیدی میآید که توسط ذرات باردار در تعامل با شرایط میدان جوی و مغناطیسی برای آزاد کردن انرژی ایجاد میشوند. زمین نیز شفقهای قطبی دارد که به صورت نورهای شمالی و جنوبی ظاهر میشوند.
محققان در مقاله خود مینویسند: «اگرچه انفجارهای رادیویی شفق قطبی در سیارات منظومه شمسی و برخی از کوتولههای فوق سرد مشاهده میشوند، اما تاکنون هیچ آشکارسازی رادیویی به طور واضح به یک سیاره فراخورشیدی به جای ستاره میزبان آن اختصاص داده نشده است.»
«ما انفجارهای سریع، تکرارشونده و با قطبش دایرهای بالا و همچنین انتشار مداوم را در فرکانسهای ۰.۸۵ تا ۳.۵ گیگاهرتز شناسایی میکنیم.»
اینها فرکانسهایی هستند که محققان با استفاده از آرایه تلسکوپ رادیویی MeerKAT در آفریقای جنوبی، در چهار نوبت جداگانه در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ پوشش دادند.
تمرکز آرایه تلسکوپ بر ستاره بتا پیکتوریس، در فاصله حدود ۶۳.۴ سال نوری و با سه سیاره شناخته شده در اطراف آن بود: بتا پیکتوریس b، بتا پیکتوریس c و بتا پیکتوریس d.
آنچه از مشاهدات به دست آمد، انفجارهای رادیویی کوتاه و تکرارشونده بود که امواج رادیویی آن به شدت قطبیده دایرهای بودند. این یک نشانه کلاسیک از سیگنالهای ساطع شده از شفقهای قطبی است.
محققان با استفاده از هستههای کهکشانی فوقالعاده درخشان به نام کوازارها به عنوان نقاط مرجع در نقشه آسمان خود، توانستند با درجه بالایی از اطمینان مشخص کنند که این سیاره b است که این امواج را ارسال میکند و نه ستاره بتا پیکتوریس.
بتا پیکتوریس یک ستاره «نوع اولیه» است، به این معنی که داغتر، بزرگتر و از نظر ساختاری با ستارههایی مانند خورشید ما متفاوت است.
محققان مینویسند: «هیچ مکانیسم فیزیکی شناخته شدهای که باعث انتشار امواج رادیویی در ستارههای نوع اولیه شود، نمیتواند انتشار مشاهده شده را توضیح دهد.»
محققان در ادامه نشان میدهند که جداسازی یک سیگنال رادیویی مانند این چقدر مفید است. ویژگیهای آن به یک ناپایداری میزر سیکلوترون الکترونی (ECMI) اشاره دارد، که همان فرآیندی است که شفقهای قطبی را در زمین و مشتری ایجاد میکند.
علاوه بر این، ECMIها سرنخهایی در مورد میدان مغناطیسی یک سیاره نیز ارائه میدهند.
به نظر میرسد بتا پیکتوریس بیدارای یک میدان مغناطیسی به ویژه قوی است که با مدلسازی قبلی سیاره و دینام آن (فرآیندهای داخلی که میدان مغناطیسی را تولید میکنند) مطابقت دارد.
محققان مینویسند: «این اولین اندازهگیری مستقیم از قدرت میدان مغناطیسی برای یک سیاره فراخورشیدی است و با پیشبینیهای مقیاسبندی دینام برای یک سیاره غولپیکر جوان و عظیم سازگار است.»
پژوهشگران برآورد میکنند که سیاره «بتا پیکتوریس بی» (Beta Pictoris b) دارای میدان مغناطیسی بسیار قدرتمندی است؛ میدانی که هزاران بار قویتر از میدان مغناطیسی زمین بوده و احتمالاً انرژیِ گسیلهای رادیوییِ ناشی از شفقهای قطبی آن، از چرخش سریع سیاره (که تنها ۸ تا ۹ ساعت طول میکشد) تأمین میشود.
این سیاره نخستین بار در سال ۲۰۰۸ کشف شد و ابعادی عظیم دارد؛ بهطوری که جرم آن تقریباً ۱۰ برابر جرم سیاره مشتری است.
اکنون این سیاره همچنین این ویژگی متمایز را دارد که نخستین سیاره فراخورشیدیِ شناساییشده با سیگنال رادیوییِ واضح محسوب میشود.
اکنون پژوهشگران توجه خود را به سیارات دیگر معطوف کردهاند؛ بهویژه هفت سیاره فراخورشیدی غولپیکر و شناختهشده در پنج منظومه ستارهایِ نزدیک که احتمالاً بهزودی میتوان آنها را نیز به همان روشِ بهکاررفته برای «بتا پیکتوریس بی» تحلیل کرد.
پژوهشگران مینویسند: «افزایش ۵ تا ۷ برابری حساسیت ابزارها که از رصدخانههای رادیویی نسل آینده انتظار میرود، امکان شناسایی این سیارات را فراهم خواهد کرد.»
این پژوهش هنوز در نشریهای با داوری همتایان (peer-reviewed) منتشر نشده، اما نسخه آنلاین آن در وبسایت «آرکایو» (arXiv) در دسترس است.
