«بُز نگهبان» بعد از ۸ هزار سال از زیر خاک بیرون آمد
باستانشناسان در جریان کاوشهای یک سکونتگاه ۸ هزار ساله در نزدیکی دریاچه دویران در مقدونیه شمالی، دو شیء سفالی غیرمعمول کشف کردهاند که احتمال میرود بهعنوان «نگهبانان نمادین غلات ذخیرهشده» مورد استفاده قرار میگرفتهاند.
این اشیاء باستانی درون یک ساختمان دورۀ نوسنگی و در کنار سازههای گِلی مرتبط با نگهداری و فرآوری مواد غذایی پیدا شدهاند. پژوهشگران احتمال میدهند این اشیا دارای مفاهیم نمادینی مرتبط با باروری، فراوانی و حفاظت از ذخایر غذایی بوده باشند و بتوانند تصویری از باورهای نخستین جوامع کشاورز این منطقه ارائه دهند.
به گزارش فرادید، این یافتهها از محوطه آتیچی-اسپومنیک که یک سکونتگاه نوسنگی در نزدیکی روستای کرنیچانی در جنوب مقدونیه شمالی است به دست آمدهاند. این محوطه در حوضه دریاچه دویران قرار دارد.
باستانشناسان نخستین بار در سال ۱۹۷۴ و در جریان بررسیهای میدانی، محوطه آتیچی را شناسایی کردند. پس از آن، کاوشها در سال ۱۹۸۸ زیر نظر دراگیشا زِدراوکوفسکی آغاز شد. این تحقیقات شواهدی از استقرار نوسنگی، از جمله سفالها و بقایای معماری، به دست داد، اما تنها بخش کوچکی از سکونتگاه مورد کاوش قرار گرفت.
شیء سفالی نمادین که گمان میرود تندیسی از یک بز بوده باشد
دههها بعد، تحقیقات از سر گرفته شد. در سال ۲۰۲۴، بررسیهای ژئومغناطیسی وجود سازههای مدفون را در دو سوی آبراهه کاواگدِره آشکار کرد و به باستانشناسان کمک کرد محلهای مناسب برای ادامه کاوشها را مشخص کنند.
النا استویانوا-کانژوروا، سرپرست کاوشها، در گفتوگو با رسانه مقدونیهای اومنو توضیح داد که هدف پژوهش، بررسی نقشه یک خانه نوسنگی و عناصر داخلی آن بوده است.
کاوشهای اخیر، سازههای گِلی مستطیلشکل و دایرهای را در داخل ساختمان آشکار کرد. بر اساس اطلاعات ارائهشده از سوی موزه ملی باستانشناسی اسکوپیه به نشریه «همهچیز درباره باستانشناسی»، این سازهها احتمالاً برای نگهداری و فرآوری مواد غذایی، بهویژه غلات استفاده میشدهاند.
در داخل یکی از ساختمانها، باستانشناسان یک سازه گِلی پیچیده به طول حدود چهار متر کشف کردند. این سازه در ابتدا بهعنوان بخشی از یک نیایشگاه تفسیر شد، اما بعدها احتمال داده شد که نوعی انبار غلات بوده باشد که بخشهایی برای نگهداری و فرآوری غلات داشته است.
اشیای عجیب حیوانشکل در آتیچی
دو شیء سفالی که درون ساختمان آتیچی کشف شدهاند، توجه ویژه باستانشناسان را به خود جلب کردهاند. یکی از آنها با نقشهایی موجدار و مثل مار و همچنین نقشهای مثلثی تزئین شده است، در حالی که دیگری شکلی کاملاً شبیه به یک حیوان دارد.
شیء دوم دارای گردنی بیرونزده و سری است که پژوهشگران احتمال میدهند نمایانگر یک بز باشد. بدنه پهن آن روی پایههایی قرار گرفته و به همین دلیل ظاهری شبیه یک میز سفالی کوچک دارد.
اشیای مشابهی از سکونتگاههای نوسنگی سراسر بالکان شناخته شدهاند و باستانشناسان معمولاً آنها را «محرابهای حیوانشکل» یا «میزهای آیینی» مینامند. شکل این اشیا متفاوت است، اما برخی از آنها سر حیوان، پایههای کوتاه و محفظههای کوچکی دارند که احتمالاً برای قرار دادن پیشکشها مورد استفاده قرار میگرفتهاند.
آیا آنها نگهبانان محصول بودند؟
کشف این اشیای غیرمعمول در ساختمانی مرتبط با ذخیرهسازی مواد غذایی، این احتمال را برای پژوهشگران مطرح کرده است که آنها دارای مفاهیم نمادینی مرتبط با باروری، فراوانی و حفاظت از غلات بودهاند.
برای مردمی که نزدیک به ۸ هزار سال پیش در کنار دریاچه دویران زندگی میکردند، برداشت موفق محصول به معنای تأمین امنیت غذایی برای ماههای آینده بود. این اشیای سفالی ممکن است پیشکشهای آیینی، اشیای مورد استفاده در مناسک خانگی یا نمادهایی برای حفاظت از این ذخایر ارزشمند بوده باشند؛ با این حال، کارکرد دقیق آنها همچنان ناشناخته است.
کشف این اشیا دریچهای به جهان فکری جوامع نخستین کشاورز میگشاید و نشان میدهد که کشاورزی، امنیت غذایی و باورهای مذهبی و نمادین احتمالاً در زندگی روزمره انسانهای نوسنگی ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشتهاند.
