آکنه در هر قسمت بدن چه علتی دارد؟
آکنه اطراف چانه و خط فک، به ویژه در زنان، می تواند با تغییرات هورمونی ارتباط داشته باشد.
محل ظاهر شدن جوشها میتواند سرنخهایی درباره عوامل موثر بر ایجاد یا تشدید آکنه به دست دهد، اما نمیتوان بر اساس محل آکنه به بیماری اندامهای داخلی مانند کبد، کلیه، ریه یا دستگاه گوارش پی برد.
به گزارش فرارو، «نقشهبرداری صورت» که در برخی منابع سنتی، قسمتهای مختلف صورت را به اندامهای داخلی بدن مرتبط میکند، روش علمی معتبری برای تشخیص بیماری نیست. آکنه زمانی ایجاد میشود که فولیکولهای مو به دلیل تجمع چربی و سلولهای مرده پوست مسدود شوند و التهاب شکل بگیرد. هورمونها، ژنتیک و برخی عوامل محیطی نیز میتوانند در ایجاد یا تشدید آکنه نقش داشته باشند.
پیشانی
پیشانی یکی از نواحی شایع بروز آکنه است. غدد چربی در پوست صورت فعال هستند و افزایش چربی میتواند در کنار تجمع سلولهای مرده، منافذ پوست را مسدود کند.
محصولات مو مانند روغنها، ژلها، واکسها و برخی نرمکنندهها نیز ممکن است در امتداد خط رویش مو و روی پیشانی باعث ایجاد جوش شوند. بنابراین، آکنه پیشانی را نمیتوان بهطور معمول نشانه مشکلات گوارشی یا تجمع «سموم» در بدن دانست.
گونهها
آکنه روی گونهها نیز معمولا از همان مکانیسمهای شناختهشده ایجاد آکنه ناشی میشود و محل آن بهتنهایی نشانه بیماری دستگاه تنفسی یا سایر اندامهای داخلی نیست.
با این حال، اصطکاک و فشار مکرر روی پوست میتواند در برخی افراد آکنه را تشدید کند. تماس مداوم پوست با بعضی وسایل یا محصولات نیز ممکن است در ایجاد یا بدتر شدن جوشها نقش داشته باشد.
بینی و ناحیه T
پیشانی، بینی و چانه در مجموع «ناحیه T» صورت را تشکیل میدهند. این قسمتها از نواحی مستعد آکنه هستند و فعالیت غدد چربی در آنها میتواند در ایجاد جوش نقش داشته باشد.
بنابراین، جوش روی بینی را نمیتوان نشانه فشار خون بالا یا اختلال عملکرد کبد و کلیه دانست. برای تشخیص چنین بیماریهایی باید از روشهای معتبر پزشکی مانند معاینه و آزمایشهای لازم استفاده کرد، نه محل جوش روی صورت.
چانه و خط فک
آکنه اطراف چانه و خط فک، بهویژه در زنان، میتواند با تغییرات هورمونی ارتباط داشته باشد. تغییرات هورمونی در دورههای مختلف زندگی، از جمله دوران قاعدگی، بارداری، پیشیائسگی و یائسگی، ممکن است در برخی افراد باعث تشدید آکنه شود.
البته هر جوش روی چانه به معنای وجود اختلال هورمونی نیست. اگر آکنه در بزرگسالی بهطور مداوم ایجاد شود یا همراه با علائمی مانند نامنظمی قاعدگی یا افزایش موهای زائد باشد، پزشک ممکن است بررسیهای هورمونی را در نظر بگیرد.
پشت، سینه و شانهها
آکنه فقط به صورت محدود نمیشود و میتواند پشت، سینه و شانهها را نیز درگیر کند. این نواحی غدد چربی فراوانی دارند و عواملی مانند تعریق، فشار و اصطکاک میتوانند آکنه را تشدید کنند.
پوشیدن تجهیزات ورزشی یا حمل وسایلی مانند کولهپشتی که برای مدت طولانی روی پوست فشار ایجاد میکنند نیز در برخی افراد ممکن است باعث نوعی آکنه به نام «آکنه مکانیکی» شود.
بازوها و رانها؛ هر برجستگی آکنه نیست
هر برجستگی کوچک و قرمز روی بازو یا ران لزوما آکنه نیست. «کراتوز پیلاریس» میتواند به شکل برجستگیهای کوچک و زبر روی قسمت بالایی بازوها و برخی نواحی پا ظاهر شود و با جوش اشتباه گرفته شود.
«فولیکولیت» نیز یکی دیگر از مشکلات پوستی است که ممکن است ظاهری شبیه آکنه داشته باشد. در این وضعیت، فولیکولهای مو ملتهب میشوند و ممکن است برجستگیهای قرمز یا چرکی ایجاد شوند.
تشخیص درست اهمیت دارد، زیرا درمان این مشکلات با درمان آکنه یکسان نیست.
استرس و خواب
استرس علت مستقیم ایجاد آکنه محسوب نمیشود، اما میتواند آکنه موجود را تشدید کند. کمبود خواب نیز ممکن است با بدتر شدن وضعیت آکنه همراه باشد.
بنابراین، کنترل استرس و داشتن خواب کافی میتواند بخشی از مراقبت کلی از پوست باشد، اما نباید جایگزین درمان مناسب آکنه شود.
آیا غذا باعث آکنه میشود؟
ارتباط میان رژیم غذایی و آکنه هنوز بهطور کامل مشخص نشده است. برخی مطالعات احتمال ارتباط رژیمهای غذایی با بار گلیسمی بالا و مصرف شیر گاو با افزایش آکنه را مطرح کردهاند، اما نتایج پژوهشها در این زمینه یکسان نیست.
آکادمی پوست آمریکا نیز به وجود برخی شواهد درباره احتمال ارتباط رژیم غذایی با بار گلیسمی پایین و کاهش آکنه اشاره کرده است، اما بر نیاز به پژوهشهای بیشتر برای روشن شدن این رابطه تاکید دارد.
راهنمای NICE که در آوریل ۲۰۲۶ بهروزرسانی شده نیز اعلام میکند شواهد کافی برای توصیه یک رژیم غذایی مشخص به عنوان درمان آکنه وجود ندارد. بنابراین، حذف خودسرانه گروههایی از مواد غذایی مانند لبنیات یا گوشت قرمز، یک توصیه عمومی و قطعی برای درمان آکنه محسوب نمیشود.
مراقبت از پوست
برای پوست مستعد آکنه، شستوشوی ملایم دو بار در روز و استفاده از محصولات غیرکومدونزا میتواند بخشی از مراقبت معمول باشد. همچنین بهتر است از فشار دادن یا دستکاری جوشها خودداری شود، زیرا این کار میتواند خطر ایجاد جای زخم را افزایش دهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر آکنه شدید، دردناک، ندولار یا کیستی باشد، باعث ایجاد جای زخم شود یا با مراقبتها و درمانهای معمول برطرف نشود، مراجعه به متخصص پوست اهمیت دارد.
همچنین اگر ضایعاتی که شبیه جوش هستند برای مدت طولانی باقی بمانند یا ظاهر متفاوتی داشته باشند، ممکن است مشکل پوستی دیگری مانند فولیکولیت یا درماتیت اطراف دهان مطرح باشد.
درمان آکنه بر اساس نوع و شدت آن انتخاب میشود. راهنمای آکادمی پوست آمریکا، درمانهایی مانند بنزوئیل پروکساید، رتینوئیدهای موضعی و اسید آزلائیک را در میان گزینههای مبتنی بر شواهد قرار داده است. در برخی شرایط نیز ممکن است از درمانهای خوراکی یا هورمونی و ایزوترتینوئین استفاده شود.
این مطلب صرفا برای افزایش آگاهی و اطلاعرسانی تهیه شده و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه پزشکی نیست. پیش از مصرف دارو یا مکمل، تغییر مقدار مصرف آنها یا استفاده درمانی از هر روش، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
