سایه هیتلر بر انتخابات آلمان/ حزبی که مخالف حمایت از اوکراین است
انتخابات امروز در برلین و مکلنبورگ-فورپومرن در حالی برگزار میشود که ای اف دی تنها دو هفته قبل در انتخابات زاکسن-آنهالت نزدیک به ۴۴ درصد آرا را به دست آورد و به نخستین حزب تبدیل شد که پس از جنگ جهانی دوم در یک انتخابات ایالتی در یک ایالت شرقی آلمان چنین نتیجهای کسب میکند.
آلمانیها امروز در دو ایالت پای صندوق رأی میروند؛ انتخاباتی که یک طرف آن فریدریش مرتس و حزب حاکم او قرار دارند و طرف دیگر حزب ای اف دی. حزبی که رشد سریع آن در آلمان بحثی قدیمی را دوباره زنده کرده است: آیا این کشور در حال فاصله گرفتن از تابوی نازیسم و بازتعریف نگاه خود به گذشته است؟
ای اف دی دقیقاً چه حزبی است؟
ای اف دی در سال ۲۰۱۳ تأسیس شد و حزب نازی یا ادامه مستقیم حزب هیتلر نیست. این حزب در ابتدا بیشتر با مخالفت با یورو و سیاستهای اقتصادی اتحادیه اروپا شناخته میشد، اما در سالهای بعد به سمت ملیگرایی شدیدتر، مخالفت با مهاجرت و جریانهای راست افراطی حرکت کرد. پژوهش مرکز کارنگی نیز این تغییر را از یک حزب محافظهکارِ یورومنتقد به جریانی ملیگراتر و رادیکالتر توصیف میکند.
با این حال، آنچه ای اف دی را برای بسیاری از ناظران آلمانی حساس کرده، فقط سیاست مهاجرتی آن نیست؛ بلکه نوع نگاه برخی چهرههای این حزب به هویت آلمان، گذشته نازی و سیاست خارجی این کشور نیز جنجالبرانگیز شده است.
هولوکاست؛ چرا موضع ای اف دی جنجالی شده است؟
ای اف دی رسما نمیگوید هولوکاست اتفاق نیفتاده است و نمیتوان کل حزب را منکر هولوکاست معرفی کرد. مسئله اصلی، نحوه نگاه بخشی از این جریان به گذشته نازی آلمان است.
پارلمان ای اف دی در اوت ۲۰۲۶ پیشنهادی برای تغییر فرهنگی آلمان ارائه کرد. در این پیشنهاد، حزب گفت تمرکز تاریخی آلمان نباید عمدتا روی جنایات دوران نازی و دیکتاتوری آلمان شرقی باشد و باید دورههای دیگری از تاریخ این کشور نیز برجسته شوند. خود ای اف دی میگوید این طرح به معنای کمرنگ کردن جنایات گذشته نیست، بلکه برای ایجاد تصویری کاملتر از تاریخ آلمان است.
از افتخار به تاریخ تا اظهارات جنجالی
جنجال تنها به برنامه رسمی حزب محدود نمیشود. برخی چهرههای ای اف دی در سالهای گذشته اظهاراتی درباره دوران نازی داشتهاند که در آلمان با واکنش شدید روبهرو شده است. برای نمونه، الکساندر گاولاند، از چهرههای شناختهشده حزب، درباره دوران نازی اظهارنظری کرد که منتقدان آن را کماهمیت جلوه دادن این دوره دانستند.
بیورن هوکه، یکی دیگر از چهرههای جنجالی ای اف دی، نیز بارها درباره نحوه برخورد آلمان با گذشته نازی موضع گرفته است. همین سابقه باعث شده منتقدان حزب درباره نوع نگاه بخشی از آن به تاریخ نازی و هولوکاست هشدار دهند.
البته اینجا یک تفاوت مهم وجود دارد: وجود چنین اظهاراتی به این معنا نیست که ای اف دی همان حزب نازی است. ای اف دی یک حزب معاصر است که در انتخابات شرکت میکند و ساختار سیاسی و ایدئولوژیک آن با حکومت نازی تفاوتهای اساسی دارد.
چرا ای اف دی در کنار روسیه ایستاده است؟
یکی از نقاط اختلاف جدی ای اف دی با دولت فریدریش مرتس، جنگ اوکراین و رابطه با روسیه است.
ای اف دی با ادامه کمکهای نظامی گسترده آلمان به اوکراین مخالف است و خواهان پایان این حمایت و حرکت به سمت مذاکره برای پایان جنگ شده است. در پارلمان آلمان نیز نمایندگان ای اف دی استدلال کردهاند که جنگ اوکراین نباید به جنگ آلمان تبدیل شود و منافع ملی آلمان باید در اولویت قرار گیرد.
آلیس وایدل، یکی از رهبران ای اف دی، نیز از مرتس خواسته است حمایت از اوکراین را متوقف و برای مذاکرات صلح تلاش کند. در مقابل، مرتس میگوید ادامه حمایت از اوکراین بخشی از دفاع از آزادی و امنیت اروپا است.
به همین دلیل، یکی از مهمترین اختلافات سیاسی امروز آلمان این است که برلین باید در برابر روسیه سخت بایستد یا برای پایان جنگ، رابطه با مسکو را دوباره برقرار کند؟
آیا این همان دیدگاه نازیهاست؟
اینجا باید مراقب یک اشتباه تاریخی بود. مخالفت با کمک به اوکراین یا تلاش برای رابطه بهتر با روسیه به خودی خود نازیستی نیست. این یک موضع سیاست خارجی است که میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
شباهتهایی که منتقدان مطرح میکنند بیشتر به موضوعاتی مانند ملیگرایی، تأکید بر هویت قومی، مخالفت با چندفرهنگی، سیاست سختگیرانه مهاجرتی و تلاش برای بازتعریف نحوه نگاه آلمان به گذشته خود مربوط است.
از طرف دیگر، حکومت نازی ویژگیهایی داشت که ای اف دی با آنها یکسان نیست: حکومت تکحزبی، دیکتاتوری، سرکوب سیستماتیک مخالفان، ایدئولوژی نژادی دولتی، جنگ تهاجمی و در نهایت هولوکاست و نسلکشی.
بنابراین، عبارت دقیقتر درباره ای اف دی این است: حزبی معاصر با گرایشهای راستگرای افراطی که برخی مواضع و چهرههای آن درباره مهاجرت، ملیگرایی و گذشته نازی آلمان جنجالبرانگیز شدهاند؛ نه «حزب جدید هیتلر».
چرا رشد ای اف دی برای مرتس دردسرساز شده است؟
ای اف دی تنها درباره تاریخ و سیاست خارجی بحث ایجاد نکرده است. این حزب روی موضوعاتی مانند مهاجرت، هزینه زندگی، اقتصاد و مخالفت با سیاستهای دولت مرتس نیز تمرکز کرده و در شرق آلمان رشد قابل توجهی داشته است.
پیروزی حدود ۴۴ درصدی این حزب در زاکسن-آنهالت نشان داد که ای اف دی دیگر یک نیروی حاشیهای در سیاست آلمان نیست. با این حال، احزاب اصلی همچنان از همکاری ائتلافی با این حزب خودداری میکنند.
انتخابات امروز؛ فقط یک رقابت ایالتی نیست
فراتر از نتیجه دو انتخابات، یک سؤال بزرگتر مطرح است:
آلمانِ امروز تا کجا حاضر است گذشته نازی خود را بخشی جداییناپذیر از هویت سیاسیاش بداند و همزمان تا چه اندازه آماده تغییر مسیر در موضوعاتی مانند مهاجرت، روسیه و جنگ اوکراین است؟
پاسخ رأیدهندگان امروز مستقیما صدراعظم آلمان را تغییر نمیدهد، اما میتواند نشان دهد باد سیاست آلمان در حال وزیدن به کدام سمت است.
