گنجیابان زیر پای سنگنگاره اشکانی را خالی کردند
معاون میراث فرهنگی همدان گفت: حفاری در پای تختهسنگ اشکانی انجام شده، البته به صورت دستی بوده و هیچ اثری از دینامیت یا مواد منفجره در محل دیده نشده و کتیبه یا نقشنگاره نیز در جای خود قرار دارد.
یک کوهنورد هفته گذشته هنگام پیمایش یکی از ارتفاعات همدان متوجه حفاری در پای یکی از سنگنگارههای تاریخی شد؛ اثری که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
انتشار تصاویر این حفاری نگرانیهایی درباره آسیب به سنگنگاره و حتی استفاده از دینامیت برای جابهجایی آن ایجاد کرد، اما بررسی میدانی میراث فرهنگی نشان میدهد اصل حفاری به عمق ۱.۵ تا ۲ متر صحت دارد اما ادعاهای مربوط به انفجار و آسیب به اثر، خیر!
پس از انتشار گزارش نیروهای یگان حفاظت و کارشناسان باستانشناسی و ثبت آثار به محل اعزام شدند. بررسیها نشان میدهد پای تختهسنگ بزرگی که نقشنگاره روی آن قرار دارد، به صورت دستی حفاری شده و هیچ نشانهای از استفاده از دینامیت یا مواد منفجره مشاهده نشده است.
سنگنگاره نیز همچنان در جای اصلی قرار دارد و آسیبی به آن وارد نشده و برخلاف برخی ادعاها بخشی از اثر جدا یا مفقود نشده است.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی همدان ضمن تأیید انجام حفاری گفت: پس از اطلاع از موضوع نیروهای یگان حفاظت و کارشناسان مربوطه بلافاصله برای بررسی این مهم به محل اعزام شدند.
حمیدرضا حیدری افزود: حفاری در پای تختهسنگ انجام شده، البته به صورت دستی بوده و هیچ اثری از دینامیت یا مواد منفجره در محل دیده نشده و کتیبه یا نقشنگاره نیز در جای خود قرار دارد و هیچ آسیبی به اصل اثر وارد نشده است.
وی درباره قدمت دقیق این نقشنگاره نیز گفت: بر اساس اطلاعات کارشناسان، نقشنگاره موجود در منطقه یخچال با عنوان الیمائی شناخته میشود و مربوط به دورهای از اشکانیان است.
گنجی که وجود ندارد
حفاری در پای سنگنگارهها تنها یک اتفاق موردی نیست و بخشی از آن ریشه در یک باور نادرست دارد؛ برخی افراد تصور میکنند سنگنگاره یا نقش روی یک تختهسنگ نشانهای از وجود گنج در زیر یا اطراف آن است و با همین تصور اقدام به حفاری میکنند.
این در حالی است که سنگنگارهها چه متعلق به دوره اشکانی باشند و چه پیش یا پس از آن بخشی از شواهد فرهنگی جوامع گذشته هستند و در برخی موارد میتوانستند نشانهای از حضور یک ایل، طایفه یا جامعه محلی و هویت فرهنگی آن باشند.
بنابراین حتی حفاری در اطراف اثر اگر به خود نقش آسیب نزند میتواند شواهد تاریخی و باستانشناختی پیرامون آن را از بین ببرد.
میراثی بدون نگهبان دائمی
از همین رو چالش اصلی پس از شناسایی و ثبت این آثار حفاظت از آنهاست؛ چراکه بسیاری از سنگنگارهها در ارتفاعات و نقاط صعبالعبور قرار دارند و دسترسی به آنها تنها برای کوهنوردان و افراد حرفهای با تجهیزات مناسب امکانپذیر است.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی همدان با اشاره به دشواری مسیر گفت: با توجه به این شرایط سخت دسترسی، امکان استقرار نیروی دائمی برای حفاظت ۲۴ساعته از هر اثر وجود ندارد و حتی بازدید ماهانه یا سهماهه از همه نقاط نیز با توجه به تعداد آثار، پراکندگی، کمبود نیروی انسانی و محدودیت امکانات دشوار است.
وی یادآور شد: به ویژه که در همدان حدود ۱۱ نقشنگاره در نقاط مختلف کوهستانی وجود دارد و حفاظت از چنین مجموعهای تنها با اتکا به نیروهای رسمی امکانپذیر نیست.
به همین دلیل استفاده از ظرفیت کوهنوردان، طبیعتگردان، انجمنهای مرتبط و جوامع محلی اهمیت پیدا میکند.
حیدری ادامه داد: در سالهای گذشته آموزشهایی برای جوامع محلی و فعالان این حوزه برگزار و با هیئتهای کوهنوردی استان و شهرستانها نیز مکاتبه شده تا افرادی که در این مسیرها تردد دارند در صورت مشاهده حفاری یا اقدام مشکوک موضوع را سریعا گزارش دهند.
وی تأکید کرد: شماره اختصاصی یگان حفاظت نیز در اختیار این افراد قرار گرفته تا گزارشها بلافاصله دریافت و نیروهای یگان در محل حاضر شوند.
