وزیر عراقی در تهران/ هم الکامپ را میبیند هم عجایب اینترنت در ایران را!
«گرفتاری ستار هاشمی این است که نه میتواند واقعیتهای اینترنت در ایران را با همتای عراقی در میان بگذارد و نه انکار کند.»
مهرداد خدیر در یادداشتی نوشت: «سفر امروز وزیر ارتباطات عراق به تهران در نگاه اول خبری عادی و معمول است و نهایتا شاید تنها از این منظر مهم به نظر برسد که بار دیگر منطقه دچار تنش شده و بامداد همین امروز میان ایران و آمریکا درگیریهای پهپادی رخ داده است.
اما میتوان فراتر از سفر یک وزیر کشور همسایه که تازه هم به وزارت رسیده به آن نگریست:
نخست این که قرار است در آیین گشایش بیستونهمین نمایشگاه الکامپ شرکت کند. الکامپ، سرواژه الکترونیک و کامپیوتر است و مراد از آن نمایشگاهی است که از سال ۱۳۷۴ شروع شد و از آن به عنوان بزرگترین و تأثیرگذارترین نمایشگاه الکترونیک، فناوریهای رایانهای و تجارت الکترونیک یاد میشد و هم برای متخصصان و چهرههای علمی جذاب بود اما اهل فعالیت اقتصادی و هم حتی نوجوانان علاقهمند به بازیهای رایانهای.
الکامپ برای وزارت ارتباطات و حوزۀ ارتباطات مانند نمایشگاه کتاب بود برای وزارت فرهنگ یا جشنواره فیلم فجر برای سینماگران.
این که از زمان گذشته استفاده میکنم به خاطر آن است که در سالهای مسؤولیت و مشغولیت در یک روزنامۀ اقصادی شاهد تکاپوی همکاران دربارۀ آن بودم و نمیدانم بعدتر الکامپ با همان اعتبار ادامه داد یا نه ولی همین که به ایستگاه ۲۹ رسیده یعنی از ۷۴ تا امسال مدام برگزار شده و چند فقره فاصله هم قاعدتا مربوط به دوران کروناست.
حتی پارسال هم بعد از جنگ ۱۲ روزه برگزار شد و ۵۰۰ شرکت داخلی و ۲۰ خارجی آمده بودند و امسال گویا شرکتهای کمتری حاضرند و این هم یکی از خسارات قطع اینترنت در سال گذشته است که به ۱۴۰۵ هم کشید.
دوم: شعار نمایشگاه امسال هوش مصنوعی است و از این رو انتظار میرود استقبال بیشتری به عمل آید چون این مقوله برای مخاطبان عام هم جذابیت دارد و میخواهند بدانند این پدیده قرار است با زندگی و مشاغل ما در آینده چه کند؟ کاش همانگونه که وزیر فرهنگ از وزیر خارجه دعوت کرد در سوییت سمفونی جان جهانها و آیین رحمت در تالار وحدت شرکت کند تا شرکت گنندگان احساس کنند در عالیترین سطوح هم وحدت مد نظر است وزیر ارتباطات هم از وزیر آموزش و پرورش دعوت کند به این نمایشگاه بیاید تا نسیمی به ذهنیتهای او بوزد و باور کند یگانه وظیفۀ او این نیست که اعلام کند مدارس حضوری خواهد بود یا مجازی همچنین مدام سرگرم جابهجایی مدیران باشد یا برای خوشآیند اصحاب قدرت کتابهای درسی را پر کند از اتفاقات این چند سال بلکه کمی در دنیای دیجیتال و هوش مصنوعی هم سِیر کند.
سوم: نام وزیر جدید ارتباطات عراق علی مصطفی جبار سند و از شیعیان اهل بصره است و پیشتر نمایندۀ این استان در پارلمان بوده است.
در نظامهای پارلمانی و دولتهای ائتلافی از مجلس مستقیما به کابینه راه مییابند چرا که سهم آن حزب در کابینه است. ما اینجا مجلس داریم و نظام پارلمانی نداریم و وزیران با افتخار میگویند به هیچ حزبی وابسته نیستند و یک نماینده میتواند وزیری را مدام به استیضاح تهدید کند. در حالی که در نظام پارلمانی و حزبی واقعی چنین امری بیمعنی است و قدرت هر حزب به تعداد کرسیهای آن در مجلس و دولت بستگی دارد. وزیر ارتباطات کنونی عراق هم یک شخصیت سیاسی است ولی وزیران تخصصی ما مدام باید از جناحهای سیاسی اعلام دوری کنند.
به بهانه حضور نمایندۀ پیشین و یک چهرۀ سیاسی در جایگاه وزیر ارتباطات میتوان رویۀ جاری را هم نقد کرد. یک مثال تازه این که وزیر ورزش گفته نمایندهای به خاطر تیم فوتبال چادرملو و این که اعزام نشده پای استیضاح من امضا گذاشته!
درد این است که وقتی ما در ایران صاحب پارلمان شدیم خیلی از این کشورهای منطقه اصلا موجودیت نداشتند و حالا باید از پارلمان برخی از آنها مثال بیاوریم!
پنجم: در آخرین سال ریاست جمهوری آقای خاتمی در سال ۱۳۸۳ گزارش جامعی از برنامۀ ملی با عنوان «تکفا» ارایه شد. شگفتا که در آن زمان که شورای عالی فضای مجازی نبود شاهد رشد و تاثیر عمیق و غیر قابل انکار فناوری اطلاعات و ارتباطات درامور مختلف بودیم و بعد از آن و البته بیشتر به خاطر ظهور پیامرسانها و انقلاب هوش که گوشیهای تلفن همراه را توانمند کرد دغدغه غالب کنترل و فیلترینگ آنها شده است تا جایی که شاید وزیر ارتباطات ما که خود مخالف فیلترینگ است نتواند با افتخار یا بیافتخار به همتای عراقی بگوید در هیچ کشوری این گونه پیامرسانها را فیلتر نکرده و در هیچ کشوری مردم آن به فیلترشکن این قدر نگاه مثبت و رهایی بخش ندارند!
ششم: درست یک ماه پیش بود که در خبرها اعلام شد استارلینک رسما سرویس اینترنت ماهواره یا خود را در عراق راه اندازی کرده و کاربران عراقی میتوانند از این طریق به اینترنت دسترسی داشته باشند.
مقامات عراقی بر خلاف نگاه منفی در ایران ورود استارلینک را یک گزینه جدید برای کاربران و کسب و کارها و بخشی از برنامۀ تحول دیجیتال در عراق میدانند که میتواند کیفیت اینترنت را در مناطق دورافتاده ارتقا دهد چون زیرساختهای ثابت ندارند و شبکههای موبایل هم نمیتوانند پوشش مناسب بدهند.
عراق البته نخستین کشور منطقه نیست که از استارلینک استقبال کرده کمااین که پیشتر در بحرین، قطر، عمان، اردن، یمن و کویت هم راهاندازی شده بود.
استفاده از استارلینک در ایران مطابق قانون جرم است و هزینۀ استفاده از آن هم به تبع همین ممنوعیت بالاست اگرچه تجربه نشان داده که فناوری منتظر قوانین ما نمیماند و از جایی وارد میشود و این همان هشداری است که بارها از زبان سید ستار هاشمی شنیدهایم که استمرار فیلترینگ و محدودیتها و بستن پیامرسانها کاربران را به استارلینک یا اینترنت ماهوارهای سوق میدهد و در این صورت حکمرانی فضای مجازی اساسا بلاموضوع میشود. چیزی شبیه شبکههای ماهوارهای در قیاس با سایتها و نشریات که اولی دور از دسترس حاکمیت و توقیف است و دومی را میتوانند ببدندند و برخورد کنند.
استارلینک این قابلیت را دارد که با هزاران ماهواره مدار پایینزمین اینترنت را بینیاز به زیرساختهای زمینی سنتی در اختیار کاربران قرار دهد و در این حالت این همه هزینه کنترل و حتی توسعه زیرساختهای زمینی سنتی چه بسا هدر رود.
با این اشارات میتوان به سفر آقای علی مصطفی جبار سند نگاهی فراتر داشت. هم از این حیث که اگرچه از وجه بینالملل نمایشگاه الکامپ کاسته شده اما همین که چراغ آن روشن است جای خوشحالی دارد و شاید اگر رییس جمهورپزشکیان به قرقیزستان نرفته بود او افتتاح میکرد.
دوم این که هشدار وزیر ارتباطات را باید جدی گرفت و تا دیر نشده فیلترینگ را برداشت تا استارلینک پرهزینه بلاموضوع شود چون ما زیرساختهای سنتی زمینی مناسبی داریم و توجه به اینترنت ماهوارهای برای رهایی از فیلترینگ است نه کیفیت زیرساختها.
سوم این که در عراق نماینده استان بصره به وزارت ارتباطات میرسد با این هدف که توسعه دهد و اینجا ما نمانیدگانی داریم که به دنبال استیضاح وزیر بودند که چرا اینترنت بینالملل را تا حدی دوباره وصل کرده و به شبکۀ داخلی بسنده نکرده مثل این که بگوییم چرا راههای ما به جادهای بینالمللی متصل میوند و لب مرز تمام نمیشوند تا هی دور خودمان بگردیم!
با اوصافی که آمد سید ستار هاشمی میتواند همتای عراقی خود را با چند واقعیت غافل گیر کند:
یکی این که او را به کوی و خیابان ببرد تا ببیند از کودک ۹ساله تا پیران ۹۰ساله روی گوشی تلفن همراه خود فیلترشکن نصب کردهاند نه برای تماشای فیلمهای مستهجن که برای استفاده از پیامرسان محبوب تلگرام!
هر چند سیاست غلط و توهینآمیز فیلترینگ خطر اولی را هم در بطن خود دارد و این نکته بدیهی را جماعت تصمیمگیر بیرون وزارتخانه غالبا درک نمیکنند!
دیگر این که سرعت اینترنت را به رخ او بکشد و سوم این که آقای مصطفی جبار سند خدا را شکر کند که در عراق نهاد بالا دستی ندارد و حرف اول را میزند. چون در ایران ستار هاشمی بنده خدا هم باید به شورای عالی فضای مجازی توضیح دهد که چرا دنبال رفع فیلتر است و هم به رییس جمهوری پاسخ دهد چرا محقق نشده هم در ستاد راهبری فضای مجازی به دنبال راهکار باشد و هم در مجلس تهدید به استیضاح شود که چرا ستاد راهبری فضای مجازی مصوبه دارد!
چنین وضعیت گیج کنندهای شاید برای مقام عراقی موجب شکر شود و از خود بپرسد چرا این کارها را میکنند و چرا اصرار دارند چرخ را از نو اختراع کنند و لقمه را هی دور سرشان بچرخانند!
تعجب او وقتی بیشتر خواهد شد که ببیند همتای ایرانی او مثل او فکر میکند و استاد هوش مصنوعی است و مخالف فیلترینگ ولی گرفتار کسانی که حظی از این عوالم نبردهاند اگر چه خودشان دوست دارند از تازهترین فناوریهای دنیا بهرهمند باشند ولی خلایق را لایق نمیدانند!
گرفتاری ستار هاشمی این است که نه میتواند واقعیتهای اینترنت در ایران را با همتای عراقی در میان بگذارد و نه انکار کند.
هر چند که وزیر عراقی با رادیکالیسم آشناست و رنج آن را چشیده و خسارات آن را از نزدیک دیده است.
الکامپ اگر هم به تنوع گذشته نباشد اما دریچهای است به روی دنیا و کاش وضعیت کشور عادی شود و شرکتهای خارجی بیایند و بچههای با استعداد ما که به خاطر وضعیت اقتصادی و قیمت دلار و بحث ویزا از سفرهای خارجی محروم شدهاند در همین تهران بتوانند با آنان از نزدیک آشنا شوند.
ملاحظه فرمودید که سفر وزیر ارتباطات عراق را بهانهای کردیم برای اشاره به موضوعات دیگر و همت وزیر ارتباطات را هم باید ستود که از میان کشورهای همسایه وزیری را دعوت کرده که به لحاظ فکری و فرهنگی نزدیکی بیشتری با ایران دارد.
اگر نمیتوان در حضور میهمانان خارجی ولو معدود از فیلترینگ و قطع اینترنت بینالملل دفاع کرد و مایلایم ندانند که در ایران کسانی بیشتر به دنبال محدودیت و بستناند این زمینۀ شرمساری را از میان برداریم.»
