کشف «گورستان» کوسههای باستانی در صحرای مصر
دندانهای فسیلشدۀ دستکم هفت گونه کوسه در صحرای مصر کشف شده است که به گذشتهای پیچیده و مملو از آب در این منطقه اشاره دارد.
فرارو- دانشمندان یک «گورستان» باستانی کوسهها را در دل صحرای مصر کشف کردهاند. دندانهای فسیلشدۀ متعلق به هفت گونۀ کوسه که قدمت آنها به میلیونها سال پیش بازمیگردد، بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ در فلات «ابو طرطور» (واقع در صحرای غربی مصر) کشف شدند؛ یافتههایی که بینش تازهای درباره گذشتۀ آبی این منطقه بیابانی ارائه میدهند. پژوهشگران جزئیات این کشف را در مقالهای که در تاریخ ۱۸ اوت در نشریه «Cretaceous Research» منتشر شد، شرح دادهاند.
به گزارش فرارو به نقل از لایو ساینس، طارق یاسین، دیرینهشناس دانشگاه قاهره و نویسندۀ اصلی این پژوهش، در ایمیلی به «لایو ساینس» (Live Science) گفت: «این مطالعه شواهدی ارائه میدهد مبنی بر اینکه منطقهای که اکنون این فلات را در خود جای داده است، زمانی دریایی با حیات دریایی پررونق بوده و شرایط زیستمحیطی مناسبی برای رشد و شکوفایی آن از جمله دمای مطلوب، نور خورشید و سطح مناسب اکسیژن وجود داشته است.»
بر اساس اطلاعات موزه تاریخ طبیعی لندن، در دوران کرتاسه (۱۴۵ تا ۶۶ میلیون سال پیش)، دمای کره زمین بهطور کلی گرمتر از امروز بود و سطح آب دریاها تا ۵۵۸ فوت (۱۷۰ متر) بالاتر از سطح کنونی قرار داشت. در نتیجه، دریاهای کمعمقی در مناطقی که امروزه نسبتاً خشک هستند از جمله صحرای مصر شکل گرفته بودند.
فلات «ابو طرطور» در امتداد «سازند دووی» (Duwi Formation) قرار دارد؛ یک سازند زمینشناختی متعلق به اواخر دوره کرتاسه که گستره آن صحراهای شرقی و غربی مصر را در بر میگیرد. پژوهشهای پیشین در این منطقه منجر به کشف سنگوارههای ماهیها، لاکپشتهای دریایی و دیگر خزندگان دریایی شده است که نشاندهنده وجود یک اکوسیستم اقیانوسی پررونق در گذشتههای دور در این ناحیه است. همچنین، سنگهای این منطقه سرشار از فسفوریت هستند؛ نوعی سنگ رسوبی که اغلب از بقایای صدفها و استخوانهای جانوران دریایی تشکیل میشود.
یاسین گفت: «ما پیش از آغاز سفر اکتشافی خود تحقیقاتی انجام داده بودیم و میدانستیم مناطقی که سرشار از ذخایر فسفات هستند، ممکن است حاوی سنگوارههای مهرهداران دریایی نیز باشند.» او افزود که کشف سنگوارههای کوسه، «غافلگیریای هیجانانگیز» بود.
یاسین و همکارانش پیشتر دندانهای سنگوارهشدهای از دو نوع کوسه از تیره «ماکرلکوسهها» (mackerel shark) یافته بودند، اما در جریان سفرهای اکتشافی بعدی بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲.۱۴ دندان سنگوارهشده دیگر متعلق به دستکم پنج گونه کوسه دیگر کشف شد. یکی از این گونهها، یعنی *Scapanorhynchus raphiodon* که خویشاوند باستانی کوسههای گابلین (یا کوسه جنمانند/ *Mitsukurina owstoni*) امروزی است، پیش از این هرگز در آفریقا گزارش نشده بود. دو گونه دیگر، یعنی *Serratolamna serrata* و *Squalicorax bassanii* نیز پیشتر در مصر مشاهده نشده بودند.
یاسین گفت: «کشف دندانهای متعلق به هفت گونه مختلف کوسه، بهویژه از آن جهت که همگی در یک مکان واحد و در میانه یک فلات کشف شدند، بسیار قابلتوجه بود. این کشف چیزی فراتر از صرفاً یک مجموعه بزرگ از فسیلهای کوسه است.»
وجود چنین تعداد زیادی از گونههای کوسه در یک منطقه، نشان میدهد که آنجا زمانی زیستگاه یک اکوسیستم پیچیده و غنی از مواد مغذی بوده و ماهیهای کوچک فراوانی برای تغذیه این شکارچیان رأس هرم غذایی در آن وجود داشتهاند. با این حال، نویسندگان این پژوهش خاطرنشان کردند که این کشف لزوماً به معنای همزیستی این کوسهها با یکدیگر نیست؛ بلکه ممکن است بقایای آنها در گذر زمان در یک لایه رسوبی با هم درآمیخته باشند.
این تیم قصد دارد تحقیقات خود را در فلات «ابو طرطور» (Abu-Tartur) ادامه دهد و مناطق اطراف آن را نیز کاوش کند. یاسین گفت: «ما معتقدیم که هنوز موارد بسیار بیشتری برای کشف شدن وجود دارد.»
