اصغرفرهادی: فيلمسازی شبيه حل جدول است
فيلم اصغر فرهادي در هياهوي جايزههاي فراوان ديده شد، اين جوايز با گذشتن از سد منتقدان گلدنگلوب و نامزد جوايز مستقل به عنوان بهترين فيلم خارجي آغاز شد و همچنين جايزه بهترين فيلم خارجي زبان از طرف هيات منتقدان را دريافت كرد و توسط منتقدان لسآنجلس به عنوان بهترين فيلمنامه انتخاب شد.
اگرچه آخرين فيلم فرهادي به روايت ايامديبي24بار برنده جايزه شده است. اين فيلم امسال به عنوان دريچه ورود رسمي ايران در مراسم اسكار به عنوان بهترين فيلم خارجي زبان انتخاب شده است.
تمام جوايز و تحسينها براي فيلمي است كه با داستان ساده جدايي يك زوج آغاز ميشود و درگيريهاي بين طبقهاي و حقوق زنان در جامعه مدرن ايران را آشكار ميكند. اخيرا Jackson truax با فرهادي و مترجمش به صحبت نشسته است كه شايد مهمترين نكته آن همين مساله حضور فيلم در بين پنج نامزد اسكار فيلمهاي خارجي است.
اگر اين فيلم در 30 دسامبر كه در آمريكا اكران ميشود با استقبال زيادي روبهرو شود و درنهايت جايزه اسكار را دريافت كند براي شما به شخصه و براي جامعه ايران چه مفهومي دارد؟
ميتواند يك رويداد عظيم براي سينماي ايران باشد. ميتواند براي فيلمسازان ايراني به اين معنا باشد كه با وجود همه شرايط فيلم خوب ميتواند ساخته شود و در هر جاي دنيا مخاطب خودش را پيدا كند. براي من هم ميتواند متقاعدكننده باشد كه فيلمهايي كه دوست دارم را بسازم. درحقيقت جدايي اينگونه ساخته شد، فيلمي بود كه دوست داشتم بسازمش. اگر كسي به فيلمي كه ميسازد ايمان داشته باشد پس از آن چيزهايي كه بايد اتفاق بيفتد رخ ميدهد.
فرآيند فيلمسازي در ايران چگونه است؟ بزرگترين چالشها در اين فرآيند چيست؟
در بسياري از جهات فيلمسازي در ايران با كشورهاي ديگر روند مشابهي دارد. اما فيلمسازي در ايران خيلي هزينهبر نيست. پس همان طور كه ميبينيد مسايل مالي چالش عظيمي نيست. اما قوانين بسياري در ايران براي يك فيلمساز وجود دارد و پارامترهايي كه براي فيلمسازي بايد آنها را رعايت كنيم حتي اگر با آنها موافق نباشيم. براي فيلمسازي در ايران بايد با توجه به پارامترها عمل كني اما با همه اين احوال ميتوان راهي را يافت تا فيلمي كه دوست داري را بسازي.
جدايي در ايران چه مخاطباني داشت؟ واكنش آنها به اين فيلم چه بود؟
مخاطبان، منتقدان و اعضاي جامعه سينمايي ايران همه فيلم را ديدهاند. فيلم بسيار خوب در ايران درك شد و مخاطبان زيادي براي ديدن فيلم به سينماها رفتند. فيلم توسط منتقدان، جوايز گوناگوني را دريافت كرد و در برخي رشتهها هم نامزد شد. درحقيقت واكنش به فيلم در ايران با خارج تفاوتي نداشت. گرچه براي هيچ فيلمي واكنشها يكسان نيست، اما اين امر به تنوع ديدگاهها برميگردد.
فيلم با موضوعات كلاسيك بسياري در ارتباط است، جمعيت خاموشي كه بيكارند و چيزي ندارند كه از دست بدهند. اين موضوعي است كه اين اواخر در آمريكا بحثهاي زيادي را به وجود آورده است. اين موضوعات هم در ايران جزو بحثهاي عمومي است؟ اين بحثها بر فيلمتان اثر گذاشته است؟
اين بخشي از واقعيت ايران است. برداشت من اين است كه اين موضوعات در ايران و آمريكا تفاوت دارد و اين تفاوت ناشي از اين است كه در آمريكا تفاوت طبقاتي فقط در مسايل اقتصادي است اما در ايران مسايل فرهنگي هم هست. طبقهاي وجود دارد كه به سنت گره خورده و طبقهاي وجود دارد كه به مدرنيته تمايل دارد. واقعيت اين است كه كساني كه ثروتمند ترند شايد غنيتر نباشند و اين طبقه متوسطي است كه به مدرنيته گرايش دارد.
وقتي شروع به نوشتن داستان كرديد چگونه آن را گسترش داديد؟
من اول داستان را نوشته بودم و تلاش ميكردم تا مطمئن شوم اين داستان رسيده و به خوبي پرورش يافته است.
بر اين باورم كه هر داستاني تمهاي مختلفي دارد، پس بر اساس دلمشغوليهاي خودم تلاش كردم تمهايي كه برايم مهمتر بود را برجسته كنم. براي من فيلمسازي شبيه حل كردن جدول روزنامه است. همه عناصر به همديگر گره خوردهاند. من تلاش ميكنم داستان را به وسيله چيزهاي بسيار ساده و ظاهرا ناچيز به هم پيوند دهم.
گفته بوديد كه فيلمنامه را بهوسيله بازيگران بسط داديد. بازيگران چه تاثيري در فيلمنامه داشتند؟
زمانيكه من بازيگران را انتخاب كردم درحقيقت نوشتن فيلمنامه پايان يافته بود. اما زمانيكه بازيگران آمدند و من آنها را ديدم، در رفتارشان جزييات بيشتري را كشف كردم و اين جزييات را به فيلمنامه تزريق كردم. بنابراين ميتوانم بگويم زمانيكه با بازيگران تمرين ميكردم به طور همزمان روي بر فيلمنامه هم كار ميكردم.
شما به وسيله فيلمبرداري خاصتان به مخاطب اين احساس را داديد كه وسط ماجراست. چگونه اين فيلم را ساختيد كه مخاطب احساس صميميت زيادي با كاراكترها داشته باشد؟
سه اصل وجود دارد كه من تلاش ميكنم به آنها پايبند باشم، وفاداري به تصوير يكي از آنهاست به گونهاي كه تصويري ايجاد كنم كه شبيه به ساخت فيلم مستند باشد. دوم اينكه دوربين به يك كاراكتر متمايل نباشد و طرف آنها را نگيرد. به همين دليل مقياسي كه از هر كاراكتر ميبينيد در فيلم مساوي است. سوم، اين است كه زمانيكه فيلم را ميبينيد از هنر فيلمبرداري آگاه نيستيد و درحقيقت فيلمبرداري مشهود نيست.