بازگشت فرمانده ارتش پاکستان به ایران: آیا او میتواند بنبست مذاکرات صلح را بشکند؟
وزارت امور خارجه ایران روز یکشنبه اعلام کرد که فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده کل ارتش و رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح پاکستان، روز دوشنبه برای گفتگو با مقامات ارشد ایرانی به تهران سفر میکند.
فرارو- پاکستان میگوید میتواند مجرایی برای ارتباط میان تهران و واشنگتن فراهم کند، اما تحلیلگران درباره میزان واقعی نفوذ این کشور اختلافنظر دارند.
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، وزارت امور خارجه ایران روز یکشنبه اعلام کرد که فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده کل ارتش و رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح پاکستان، روز دوشنبه برای گفتگو با مقامات ارشد ایرانی به تهران سفر میکند.
این سومین سفر منیر به ایران در سال جاری خواهد بود؛ سفری که در ادامه تلاشهای اسلامآباد برای میانجیگری جهت پایان دادن به جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران صورت میگیرد.
مقامات پاکستانی که نخواستند نامشان فاش شود، انجام این سفر را به شبکه الجزیره تأیید کردند، اما از ارائه جزئیات بیشتر درباره دستور کار آن خودداری ورزیدند.
بخش رسانهای ارتش پاکستان (ISPR) و همچنین وزارتخانههای امور خارجه و اطلاعرسانی این کشور، به درخواستهای الجزیره برای اظهار نظر درباره این سفر پاسخی ندادند؛ سفری که خبر آن بهشکلی غیرمعمول، نه از سوی اسلامآباد، بلکه از سوی تهران اعلام شد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، اظهار داشت که این سفر در راستای تلاشهای پاکستان برای «کمک به تقویت صلح و امنیت در منطقه» انجام میشود. بقایی در جمع خبرنگاران در تهران گفت که منیر در جریان اقامت خود با مقامات ارشد ایرانی دیدار و گفتگو خواهد کرد.
این سفر پس از دو گفتگوی تلفنی میان منیر و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در فاصله چهار روز (روزهای چهارشنبه و شنبه) صورت میگیرد.
به گزارش رسانههای دولتی ایران، این دو مقام درباره «تحولات منطقهای» و راههای تقویت «صلح، ثبات و امنیت» در غرب آسیا گفتگو کردند.
نخستین سفر منیر به تهران در سال جاری، در ماه آوریل و چند روز پس از پایان «مذاکرات اسلامآباد» انجام شد؛ مذاکراتی که نخستین گفتگوی مستقیم میان ایران و آمریکا پس از بیش از چهار دهه بود و بدون دستیابی به نتیجهای ملموس پایان یافت.
او در ماه مه بازگشت؛ درست ساعاتی پس از آنکه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام کرد که در مذاکرات میان واشنگتن و تهران «پیشرفت اندکی» حاصل شده است.
سفر اخیر او در شرایطی انجام میشود که مسیر دیپلماتیکِ زیربنای «تفاهمنامه اسلامآباد» تقریباً متوقف شده و واشنگتن در حال تدارک دور جدیدی از تحریمهاست.
انتظار میرود در این گفتگوها به موضوع اعلام «توافق دفاعی مشترک مکه» میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه نیز پرداخته شود؛ توافقی که منیر در مراسم آن در مکه حضور داشت. احتمالاً موضوع شبهنظامیان حوثی یمن نیز در گفتگوهای او با مقامات ایرانی مطرح خواهد شد؛ گروهی که حملاتشان به خطوط کشتیرانی بارها خطر گسترش درگیریها را به همراه داشته است و بهطور گستردهای تصور میشود که از حمایت تهران برخوردارند. این مسئله برای اسلامآباد اهمیت ویژهای دارد.
در تاریخ ۱۱ اوت، زمانی که نیروهای حوثی به یک کشتی تجاری با پرچم تانزانیا در تنگه بابالمندب حمله کردند، سه ملوان پاکستانی کشته و چندین نفر دیگر زخمی شدند. اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه، در آن زمان این حمله را نقض قوانین بینالمللی خواند و آن را «بهشدت محکوم» کرد.
به گفته رضا افضلسمیر، روزنامهنگار که این مذاکرات را دنبال میکند، انتظار میرود منیر در جریان این سفر با فرماندهان ارشد نظامی جدید ایران دیدار کند.
سمیر در گفتگو با الجزیره اظهار داشت: «او در موقعیت مناسبی برای دیدار با فرماندهان ارشد نظامی جدید ایران قرار دارد؛ از جمله فرمانده جدید سپاه پاسداران، رئیس جدید ستاد کل نیروهای مسلح و دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی.» وی به دیدارهای احتمالی منیر با سرلشکر احمد وحیدی، سرلشکر علی عبداللهی و محسن رضایی اشاره میکرد. تمامی این مقامات اوایل ماه جاری منصوب شدهاند.
این سفر در مقطعی حساس برای تلاشهای میانجیگرانه پاکستان انجام میشود؛ تلاشهایی که این کشور از زمان آغاز جنگ در شش ماه پیش، هدایت آنها را بر عهده داشته است.
مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در «تفاهمنامه اسلامآباد» که در ۱۷ ژوئن میان پاکستان، ایران و ایالات متحده امضا شده بود در اواسط ماه اوت به پایان رسید، بدون آنکه هیچیک از طرفین با تمدید آن موافقت کنند.
ایران همچنان تنگه هرمز را بسته نگه داشته و تأکید دارد که واشنگتن باید ابتدا محاصره دریایی را لغو کند، به تحریمهای نفتی پایان دهد، داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور را آزاد سازد و تهدیدهای نظامی را متوقف کند. تهران میگوید که ایالات متحده این شروط را برآورده نکرده است.
سفر منیر همچنین با دور تازهای از فشارهای اقتصادی آمریکا همزمان شده است. قرار است اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه جزئیات آنچه را که مقامات آمریکایی «سنگینترین تحریمهای تاریخ» علیه ایران خواندهاند، تشریح کند. وزارت امور خارجه ایران این طرح را «جنگ اقتصادی» توصیف کرده است.
این سفر همچنین در پی یک ماه تغییر و تحول در صفبندیهای منطقهای انجام میشود. پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در تاریخ ۷ اوت «توافقنامه دفاعی مشترک مکه» را امضا کردند؛ پیمان دفاعی متقابلی که بر اساس آن، حمله به یکی از طرفهای امضاکننده، به منزله حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد.
«محسن نقوی»، وزیر کشور پاکستان، اوایل ماه جاری برای احیای تلاشهای میانجیگرانه که متوقف شده بود به تهران سفر کرد، اما بدون دستیابی به نتایج ملموس بازگشت. تنشها در سایر نقاط منطقه نیز شدت گرفته است.
امارات متحده عربی هفته گذشته، پس از اعلام اینکه هدف شلیک دو موشک بالستیک پرتابشده از خاک ایران قرار گرفته است، مبادلات تجاری و مالی خود با ایران را به حالت تعلیق درآورد؛ ادعایی که «بقایی» آن را رد کرد.
با این حال، به گفته تحلیلگران، سفر «منیر» نشان میدهد که میانجیهای کلیدی منطقه از تلاش برای احیای مذاکرات (چه مستقیم و چه غیرمستقیم) میان ایران و ایالات متحده دست نکشیدهاند؛ آن هم در شرایطی که میکوشند میان روابط خود با تهران و واشنگتن توازن برقرار کنند.
خبرگزاری دولتی ایران (ایرنا) گزارش داده است که «بدر بن حمد البوسعیدی»، وزیر امور خارجه عمان، که او نیز مانند منیر اخیراً گفتگوهای تلفنی با «عراقچی» داشته است، قرار است روز سهشنبه به تهران سفر کند.
تحلیلگران در مورد دستاوردهای واقعبینانه سفر منیر اختلاف نظر دارند، چرا که توانایی پاکستان برای تضمین اجرای هرگونه توافقی که در شکلگیری آن نقش داشته باشد، محدود است.
«قمر چیما»، تحلیلگر سیاسی و رئیس «موسسه سانوبر» در اسلامآباد، گفت: «هر دو طرف، پاکستان را کشوری میدانند که بدون داشتن منافع شخصی در نتیجه نهایی یا چشمداشت به سودی برای خود، به تسهیل گفتگوها کمک کرده است. همین امر به این کشور شفافیت خاصی میبخشد و توانایی ارائه راهکاری برای خروج از بنبست را به همه طرفهای درگیر میدهد.»
«جواد حیراننیا»، مدیر گروه مطالعات خلیج فارس در تهران، معتقد است که پافشاری پاکستان تا حدی ناشی از منافع ملی خود این کشور است.
او در گفتگو با الجزیره اظهار داشت: «پاکستان نگران تشدید تنشها و وقوع یک جنگ تمامعیار دیگر میان ایران و ایالات متحده است؛ جنگی که بیثباتی منطقه را دوچندان خواهد کرد.»
او به الجزیره گفت: «پاکستان در عمل همچنان حامل راهکار خروج از بحران [یا پیشنهاد مصالحه] از سوی واشنگتن برای تهران است. این کشور همچنان قابلاعتمادترین مجرای موجود به شمار میرود.»
آندریاس کریگ، دانشیار مطالعات دفاعی در «کینگز کالج» لندن، اظهار داشت که قطر و نه پاکستان همچنان کانال اصلی ارتباطی باقی مانده است.
او به شبکه الجزیره گفت: «قطر هدایت میانجیگری سیاسی را بر عهده دارد و همچنان پل ارتباطی حیاتی میان واشنگتن و تهران محسوب میشود.»
«سمیر»، روزنامهنگار، اظهار داشت که پاکستان به دلیل تواناییهایش، نقش مهمی در محاسبات ایران ایفا میکند.
او گفت: «چرا ایران باید به حرف پاکستان گوش دهد؟ زیرا پاکستان همچنان از اهرم لازم برای اقدام عملی و ایجاد گشایشی واقعی در مسیر صلح برخوردار است؛ بهجای آنکه سکوت پیشه کند و دست روی دست بگذارد.»
سمیر همچنین پیشبینی کرد که سفر منیر میتواند بهسرعت به تحرکاتی در زمینه مذاکرات مربوط به تنگه هرمز منجر شود. او افزود: «به گمانم زمان دستیابی به توافق نهایی میان ایران و عمان درباره تنگه هرمز نیز نزدیک است. اگر [منیر] موفق شود ایران را به پای میز مذاکره بازگرداند، پیشبینی میکنم که اندکی پس از آن، بیانیه جدیدی از سوی عمان و ایران در خصوص این تنگه صادر شود.»
«کریگ» در مورد دستاوردهای احتمالی سفر منیر، محتاطانهتر سخن گفت. به گفته او، معنادارترین نتیجه این سفر میتواند «تأیید این نکته باشد که اگر قطر بتواند اقدام متقابلی از سوی آمریکا تضمین کند، نهاد امنیتی ایران به سازوکار مشخصی برای کاهش تنش در هرمز پایبند خواهد ماند و از تشدید درگیریها از طریق یمن یا عراق خودداری خواهد کرد.»
به اعتقاد کریگ، در غیر این صورت «پل ارتباطی همچنان باز میماند، اما طرفین همچنان به سمت چرخهای دیگر از اقدامات قهری و تنشزا حرکت میکنند.»
اما «محمود»، ژنرال بازنشسته پاکستانی، صریحتر و قاطعتر سخن گفت. او به الجزیره گفت: «پاکستان در واقع تنها برگ برندهای است که هر یک از طرفین میتوانند برای خروج از بنبست و کاهش تنش از آن بهره ببرند.»
