هنرمندان در سوگ ایرج خواجهامیری/ از معین تا علیرضا قربانی
درگذشت حسین خواجهامیری (ایرج)، خواننده پیشکسوت آواز ایران، موجی از واکنش را میان اهالی موسیقی و هنر به همراه داشت؛ واکنشهایی که در کنار سوگ و تسلیت، هر یک از زاویهای، جایگاه خوانندهای را روایت میکنند که صدایش برای چند نسل با موسیقی، سینما و خاطرههای جمعی ایرانیان گره خورده است.
پس از انتشار خبر درگذشت ایرج خواجهامیری در روز چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵، جمع گستردهای از خوانندگان، نوازندگان، آهنگسازان و هنرمندان نسلهای مختلف موسیقی و سینمای ایران، در کنار شماری از چهرههای سیاسی و فرهنگی، با انتشار پیامهایی یاد این خواننده پیشکسوت را گرامی داشتند.
بخش مهمی از این پیامها بر قدرت و ویژگی منحصربهفرد صدای ایرج خواجهامیری، تحریرهای خلاقانه و تأثیر او بر چند نسل از مخاطبان و هنرمندان ایرانی تمرکز داشت. بسیاری از هنرمندان، از ایرج به عنوان یکی از صداهای ماندگار تاریخ آواز و موسیقی ایران یاد کردند.
کیهان کلهر: چند نسل با صدای سحرانگیز ایرج زندگی کردند
کیهان کلهر، نوازنده و آهنگساز، در متنی درباره ایرج خواجهامیری، او را آوازخوانی توصیف کرد که «چند نسل از ایرانیان با صدای گرم سحرانگیز و آبشار تحریرهای خلاقانهاش زندگی کردند».
کلهر همچنین با انتشار آوازی از ایرج در فضای مجازی، به شاگردی او در مکتب صبا و یادگارهای بهجامانده از همکاری این خواننده با چهرههایی چون علی تجویدی، پرویز یاحقی، حسین قلیخان حنانه، جلیل شهناز و فرهنگ شریف و دیگر موسیقیدانان اشاره کرد.
او ایرج را یکی از مؤثرترین و خلاقترین آوازخوانان ایران دانست و در ادامه نوشت:
«استاد ایرج» به اذعان همکارانش در رشته آواز از مؤثرترین و خلاقترین آوازخوانان ایران بود. از طرب عارف و عامی همه در رقص آیند/ هرکجا ذکری از آن حسن خداداد رود
علیرضا قربانی: یگانه آواز ایران
علیرضا قربانی نیز با انتشار تصویری از ایرج خواجهامیری، در پیامی نوشت:
«برای توای یگانه آواز ایران؛ که یگانه خواندی و یگانه ماندی و نامت بر تارک هنر این سرزمین جاودانه شد.»
سالار عقیلی: پهلوان آواز ایران
سالار عقیلی نیز با انتشار ویدئویی از نوازندگی خود در کنار آواز ایرج، از او با عنوان «پهلوان آواز ایران» یاد کرد.
او نوشت که نغمهها و آواهای ماندگار ایرج خواجهامیری هرگز از یاد مردم نخواهد رفت.
حسامالدین سراج: صدایی قدرتمند با تحریرهای خلاقانه
حسامالدین سراج در واکنش خود به درگذشت ایرج، بر ویژگیهای فنی صدای او تأکید کرد و از جنس و قدرت صدا و تنوع تحریرهای خلاقانه این خواننده گفت؛ ویژگیهایی که به باور او، نام ایرج را در میان خوانندگان صاحبسبک آواز ایرانی ماندگار کرده است.
پیام تسلیت خوانندگان و نوازندگان موسیقی ایرانی
پس از انتشار خبر درگذشت ایرج خواجهامیری، شمار زیادی از خوانندگان، نوازندگان و آهنگسازان موسیقی ایرانی نیز با انتشار پیامهایی، این ضایعه را تسلیت گفتند.
از جمله این هنرمندان میتوان به نصرالله معین، محمد معتمدی، وحید تاج، پوریا اخواص، عبدالحسین مختاباد، علی جهاندار، پرواز همای، سحر محمدی، علی زند وکیلی، ایرج رحمانپور، کیوان ساکت، طهمورث پورناظری، سهراب پورناظری، کیخسرو پورناظری، علی قمصری، بابک رادمنش، بهزاد عبدی، حسام ناصری، سلمان سالک، زکریا یوسفی، همایون نصیری، پویان آزاده، سعید فرجپوری، روزبه بمانی، روزبه نعمتالهی، آوا مشکاتیان، لیانا شریفیان، حسین علیشاپور، بابک صحرایی و روزبه کلانتر اشاره کرد.
واکنشهای این هنرمندان، در کنار پیامهای دیگر چهرههای موسیقی، نشان میدهد که جایگاه ایرج خواجهامیری تنها به نسل همعصر او محدود نبوده و صدای او در حافظه شنیداری نسلهای بعد نیز حضوری پررنگ داشته است.
تأکید نسلهای بعد بر میراث صوتی ایرج
در میان واکنش خوانندگان نسلهای بعد، بیش از همه بر جایگاه ایرج خواجهامیری به عنوان یکی از صداهایی تأکید شده است که پیش از آنان در شکلگیری حافظه شنیداری مخاطبان ایرانی نقش داشته است.
از نگاه بسیاری از این هنرمندان، ماندگاری ایرج تنها به تعداد آثار یا سالهای فعالیت او محدود نمیشود؛ بلکه جنس صدا، قدرت حنجره، شیوه اجرای آواز و تحریرهای متفاوتش، بخشی از میراث موسیقی آوازی ایران را شکل داده است.
واکنش خوانندگان موسیقی پاپ به درگذشت ایرج خواجهامیری
واکنشها به درگذشت ایرج خواجهامیری تنها به موسیقی سنتی و ایرانی محدود نماند و شماری از خوانندگان جریان موسیقی پاپ نیز با انتشار پیامهایی، درگذشت او را تسلیت گفتند.
علیرضا عصار، رضا صادقی، محمد علیزاده، فرزاد فرزین، مهدی یغمایی، مسعود جهانی، بابک جهانبخش، مصطفی راغب، گرشا رضایی، سهراب پاکزاد و دیگر هنرمندان از جمله چهرههایی بودند که با انتشار پیامهایی، یاد ایرج را گرامی داشتند و با احسان خواجهامیری، فرزند او، ابراز همدردی کردند.
احسان خواجهامیری: پهلوان آواز ایران از بین ما رفت
احسان خواجهامیری، فرزند ایرج، نیز در نخستین واکنش خود به درگذشت پدرش نوشت:
«پهلوان آواز ایران از بین ما رفت.»
این جمله کوتاه، بازتابی از جایگاه و لقب دیرینه ایرج خواجهامیری در میان مخاطبان و هنرمندان ایرانی بود.
واکنش چهرههای سینما و هنر
واکنشها به درگذشت ایرج خواجهامیری از دنیای موسیقی فراتر رفت و چهرههایی از سینما و دیگر شاخههای هنر نیز به این خبر واکنش نشان دادند.
تهمینه میلانی، کارگردان، با اشاره به لقب «پهلوان آواز» و جایگاه ایرج در میان مخاطبان، سخنی از محمدرضا شجریان درباره او را یادآوری کرد؛ سخنی که در آن، صدای ایرج به عنوان «متر و معیار» کیفیت حنجره در تاریخ آوازخوانی ایران توصیف شده است.
پرویز پرستویی نیز با به اشتراک گذاشتن آوازی از ایرج، درگذشت پهلوان آواز ایران را تسلیت گفت.
سید محمد خاتمی نیز درگذشت ایرج را تسلیت گفت
در کنار هنرمندان، سید محمد خاتمی نیز با انتشار پیامی، درگذشت ایرج خواجهامیری را تسلیت گفت.
ایرج خواجهامیری که بود؟
ایرج خواجهامیری با نام اصلی حسین خواجهامیری، متولد ۱۱ دی ۱۳۱۱ در خالدآباد نطنز بود. او فعالیت هنری خود را از دهه ۱۳۳۰ آغاز کرد و طی چند دهه فعالیت حرفهای، در اجرای آواز، تصنیف و ترانه حضوری تأثیرگذار داشت.
ایرج علاوه بر فعالیت در عرصه موسیقی، با خوانندگی در فیلمهای سینمایی نیز برای بخش گستردهای از مردم شناخته شد و صدای او با خاطرات چند نسل از مخاطبان سینمای ایران پیوند خورد.
جایگاه ایرج خواجهامیری در تاریخ موسیقی ایران، بیش از هر چیز با صدای قدرتمند، تحریرهای منحصربهفرد، شیوه خاص اجرای آواز و تأثیرگذاری او بر نسلهای مختلف خوانندگان و شنوندگان شناخته میشود.
زمان تشییع پیکر ایرج خواجهامیری
پیکر ایرج خواجهامیری قرار است ساعت ۱۰ صبح روز جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ از مقابل تالار وحدت تشییع شود و سپس در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده خواهد شد.
