هشدار جمعیتی ایران؛ ولادت ۸.۹ درصد کاهش یافت، ۱۴ میلیون نفر مجردند

روابط عمومی ستاد ملی جمعیت اعلام کرد: مرضیه وحیددستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت درباره آخرین وضعیت کارت امید مادر گفت: خوشبختانه این کارت از ابتدای امسال و از فروردین‌ماه شارژ شده و در تیرماه نیز برای چهارمین ماه، اعتبار آن به مادران تعلق گرفت و کارت بیش از ۲۵۷ هزار مادر شارژ شده است. 

وی همچنین درباره احتمال افزایش مبلغ کارت اظهار کرد: برای افزایش مبلغ کارت نیز پیش از این نامه‌نگاری‌هایی انجام داده‌ایم و درخواست کرده‌ایم در صورت بهبود شرایط و ایجاد رونق اقتصادی، مبلغ این حمایت به دو برابر افزایش پیدا کند. 

کاهش ۸.۹ درصدی ولادت در سال گذشته

وحیددستجردی در ادامه با اشاره به آمار ولادت‌ها اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۸۹۲ هزار و ۲۸۲ مورد رخداد ولادت در کشور ثبت شد که متاسفانه نسبت به سال ۱۴۰۳.۸. ۹ درصد کاهش داشت. سال ۱۴۰۳ نیز نسبت به سال ۱۴۰۲ کاهش ولادت را تجربه کرده بود و بنابراین در سال‌های اخیر با یک شیب کاهشی در ولادت مواجه بوده‌ایم. 

دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: در چهار ماه نخست امسال نیز ۲۷۷ هزار و ۳۷۱ مورد رخداد ولادت ثبت شده که نسبت به چهار ماهه نخست سال گذشته ۶.۹ درصد کاهش داشته است. 

وی تأکید کرد: البته هنوز برای قضاوت درباره وضعیت کل سال زود است و باید تا پایان سال منتظر ماند، اما در حال حاضر با یک روند کاهشی در ولادت مواجه هستیم. 

آمار واقعی مجردان کشور؛ ۱۴ میلیون نفر در سنین مورد بررسی

دبیر ستاد ملی جمعیت درباره آمارهای متفاوتی که در فضای مجازی درباره جمعیت مجرد کشور منتشر می‌شود، گفت: متأسفانه آمارهای متعددی منتشر می‌شود که صحیح نیستند؛ زیرا گاهی افرادی که هنوز به سن ازدواج نرسیده‌اند نیز در آمار مجردان محاسبه می‌شوند. برای نمونه، نمی‌توان افراد زیر ۲۰ سال را در آمار مجردان مورد نظر برای بررسی ازدواج وارد کرد؛ چراکه این گروه از یک نوزاد یک‌روزه تا یک نوجوان و جوان را شامل می‌شود. 

وحیددستجردی ادامه داد: بر اساس آمار قطعی، ۷ میلیون و ۳۵۰ هزار مرد مجرد ۲۰ تا ۵۴ساله در کشور داریم. همچنین تعداد زنان مجرد ۱۵ تا ۴۹ ساله، یعنی در سنین باروری، ۶ میلیون و ۹۲۰ هزار نفر است. بنابراین مجموع این دو گروه، حدود ۱۴ میلیون نفر است و افرادی که پایین‌تر از این سنین هستند، در این آمار محاسبه نمی‌شوند. 

آمار زنان همسر فوت‌شده و زنان طلاق‌گرفته

وی درباره آمار زنان همسر فوت‌شده و زنان طلاق‌گرفته نیز گفت: در سال ۱۴۰۰، تعداد زنان ۱۵ تا ۴۹ساله که همسرشان فوت شده، حدود ۲۸۹ هزار نفر بوده است؛ در حالی که اگر همه زنان بالای ۱۵ سال، بدون تعیین سقف سنی، محاسبه شوند، تعداد زنان همسر فوت‌شده به حدود ۲ میلیون و ۵۸۰ هزار نفر می‌رسد. 

وی ادامه داد: همچنین تعداد زنان ۱۵ تا ۴۹ساله طلاق‌گرفته یک میلیون و ۳۶۴ هزار نفر است و اگر همه زنان بالای ۱۵ سال را در نظر بگیریم، این رقم به حدود یک میلیون و ۸۳۰ هزار نفر می‌رسد. بنابراین ارقام بسیار بزرگ و نجومی که گاهی درباره تعداد زنان مطلقه یا زنان همسر فوت‌شده در فضای مجازی مطرح می‌شود، با آمار واقعی مطابقت ندارد. 

میانگین سن مادر در نخستین فرزندآوری؛ ۲۷.۶ سال

وی درباره میانگین سن مادران در نخستین فرزندآوری نیز اظهار کرد: میانگین سن مادر در نخستین فرزندآوری در کل کشور ۲۷.۶ سال است، اما این رقم در استان‌های مختلف متفاوت است. در تهران، میانگین سن مادر در نخستین فرزندآوری ۳۰.۸ سال است و میانگین سن پدر در نخستین فرزندآوری نیز حدود ۳۲.۵ سال. 

وحیددستجردی گفت: از استان‌هایی که میانگین سن مادر در نخستین فرزندآوری در آن‌ها بالاتر است می‌توان به تهران، البرز و ایلام اشاره کرد؛ برای نمونه، این میانگین در البرز حدود ۲۹.۸ سال است. 

وی در مقابل افزود: پایین‌ترین میانگین سن مادر در نخستین فرزندآوری مربوط به سیستان و بلوچستان است که حدود ۲۲.۸سال و پس از آن خراسان جنوبی است که آن هم در حدود ۲۵.۵ سال قرار دارد. 

سیستان و بلوچستان؛ جوان‌ترین استان از نظر ولادت و سن فرزندآوری

دبیر ستاد ملی جمعیت تصریح کرد: سیستان و بلوچستان از نظر ولادت، سن ازدواج و سن فرزندآوری، جوان‌ترین استان کشور است و باید به مردم این استان تبریک گفت و سایر استان‌ها نیز از این الگو پیروی کنند. 

وی افزود: با وجود این، در سال ۱۴۰۴ همه استان‌های کشور با کاهش ولادت مواجه بودند و حتی سیستان و بلوچستان نیز ۸.۶ درصد کاهش ولادت را تجربه کرد؛ با این حال، وضعیت این استان همچنان نسبت به بسیاری از استان‌های دیگر مناسب‌تر است. 

وحیددستجردی در پاسخ به پرسشی درباره نقش عوامل فرهنگی و اقتصادی در تفاوت‌های استانی گفت: ازدواج و فرزندآوری یک مسئله چندوجهی است و عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی هر سه در آن دخیل هستند. 

وی درباره وضعیت استان ایلام توضیح داد: به نظر می‌رسد مسائل اقتصادی و مهاجرت داخلی جوانان در این استان مؤثر باشد. برای مثال، پسران جوان برای پیدا کردن اشتغال به مناطق دیگر مهاجرت می‌کنند و در نتیجه ازدواج‌ها کمتر صورت می‌گیرد و سن ازدواج دختران و زنان نیز افزایش پیدا می‌کند و تجرد دختران بیشتر می‌شود. 

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به نتایج پیمایش ملی موج چهارم در سال ۱۴۰۲ گفت: وقتی از جوانان درباره مهم‌ترین عامل مؤثر بر فرزندآوری سؤال شد، ۷۴.۷ درصد آن‌ها «وضعیت اقتصادی» را مهم‌ترین عامل عنوان کردند. 

وی تأکید کرد: حدود ۷۵ درصد جوانان گفته‌اند اگر وضعیت اقتصادی مناسب شود، فرزندآوری برای آن‌ها امکان‌پذیرتر خواهد بود. بنابراین اقتصاد، فرهنگ و مسائل اجتماعی همگی در این موضوع اهمیت دارند، اما به نظر می‌رسد اقتصاد در حال حاضر حرف اول را می‌زند. 

میانگین سن ازدواج زنان ۲۴.۱ و مردان ۲۸ سال است

وحیددستجردی با اشاره به وضعیت سن ازدواج در کشور اظهار کرد: میانگین سن ازدواج زنان در کل کشور ۲۴.۱ سال و میانگین سن ازدواج مردان ۲۸.۴ سال است. 

وی افزود: وقتی ازدواج با تأخیر انجام شود و فرزندآوری نیز به تأخیر بیفتد، طبیعتاً مشکلاتی ایجاد می‌شود. اگر بخواهیم راهکارهای فرزندآوری را در یک کلام بیان کنیم، نخست باید تشویق به ازدواج و رفع موانع پیش روی جوانان را در اولویت قرار دهیم. 

دبیر ستاد ملی جمعیت ادامه داد: پس از ازدواج جوانان، باید فاصله میان ازدواج و فرزندآوری نیز کاهش پیدا کند. فاصله متوسط ازدواج تا تولد فرزند اول در کشور ۴.۶ سال است. این فاصله بین فرزند اول تا فرزند دوم به طور متوسط ۵.۹ سال و فاصله بین فرزند دوم تا فرزند سوم ۶.۳ سال است. 

وی با تأکید بر اهمیت کاهش این فاصله‌ها گفت: وقتی سن باروری زنان را در نظر می‌گیریم، بهترین سن باروری حدود ۲۰ تا ۳۰ سال و در برخی موارد تا ۳۵ سال است. اگر خانمی مثلاً در ۳۰ سالگی ازدواج کند و بخواهد در ۳۵ سالگی فرزند اول خود را به دنیا بیاورد، هنگام رسیدن به فرزند دوم ممکن است پیک باروری خود، یعنی بالاترین ظرفیت باروری را از دست داده باشد و حتی امکان فرزندآوری برای او فراهم نشود؛ بنابراین فرصت را از دست داده است. 

وحیددستجردی تصریح کرد: برای جلوگیری از این وضعیت، باید موانع ازدواج از پیش پای جوانان برداشته شود و به زوج‌ها برای عبور از این موانع کمک شود. 

واگذاری زمین ۲۰۰ متری به خانواده‌های دارای سه فرزند و بیشتر

وحیددستجردی درباره آخرین وضعیت واگذاری زمین به خانواده‌ها گفت: بر اساس مواد ۳ و ۴ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، به خانواده‌هایی که سه فرزند یا بیشتر داشته باشند، زمین ۲۰۰ متری تعلق می‌گیرد. در برخی استان‌ها مانند البرز، به دلیل وجود زمین، این اقدام تقریباً به طور کامل انجام شده است؛ اما برخی استان‌ها مانند گیلان و مازندران به دلیل ضعیف‌تر بودن بانک سرزمینی، نتوانسته‌اند به همان میزان زمین واگذار کنند. 

وحیددستجردی گفت: تاکنون حدود ۲۰ درصد متقاضیان، زمین خود را دریافت کرده یا واگذاری زمین برای آن‌ها انجام شده است و حدود ۸۰ درصد متقاضیان باقی مانده‌اند که این موضوع در برنامه‌های آتی وزارت راه و شهرسازی قرار دارد. ستاد ملی جمعیت نیز پیگیری درخواست‌های مردمی در این زمینه را انجام می‌دهد. 

ضرورت افزایش اعتبارات وام ازدواج و فرزندآوری

دبیر ستاد ملی جمعیت در ادامه با اشاره به تسهیلات بانکی گفت: یکی دیگر از موضوعات مهم، تسهیلاتی است که باید از سوی نظام بانکی اختصاص پیدا کند. خوشبختانه سال گذشته در بودجه، ۴۷۰ همت، معادل ۴۷۰ هزار میلیارد تومان، سقف اعتبارات مربوط به ازدواج و فرزندآوری تعیین شد. 

وحیددستجردی تأکید کرد: بانک‌ها باید همکاری کنند و پرداخت تسهیلات را به شش ماهه دوم موکول نکنند؛ بلکه از همین شش ماهه نخست سال که چهار ماه آن گذشته و وارد ماه پنجم شده‌ایم، پرداخت‌ها را آغاز کنند. 

وی افزود: وام ازدواج به زوجین پرداخت می‌شود و مبلغ ۳۵۰ میلیون تومان برای هر یک از زوجین، در مجموع ۷۰۰ میلیون تومان برای یک زوج خواهد بود؛ بنابراین اعتبارات موجود برای رسیدن به نقطه سر به سر کافی نیست و افزایش اعتبار باید در بودجه دیده شود. 

دبیر ستاد ملی جمعیت درباره طرح خودروی مادران نیز اظهار کرد: تاکنون حدود ۲۴ درصد مشمولان، خودروهای خود را دریافت کرده‌اند. 

وی درباره موانع موجود در اجرای این طرح گفت: یکی از مشکلات این است که برخی افراد در دهک‌های پایین، برای پرداخت هزینه خودرو مجبور به دریافت کمک یا ایجاد بدهی می‌شوند و در نتیجه ممکن است دهک اقتصادی آن‌ها، برای مثال از دهک دو به دهک پنج تغییر کند. 

وحیددستجردی افزود: همین مسئله باعث می‌شود برخی افراد تمایلی به دریافت خودرو نداشته باشند. از سوی دیگر، افزایش قیمت خودرو و همچنین تراکنش‌هایی که به صورت کاذب بر دهک‌بندی افراد تأثیر می‌گذارد، از دیگر مشکلات است؛ در حالی که وضعیت واقعی اقتصادی و دهک افراد تغییر نکرده است. 

وی تصریح کرد: در مجموع حدود ۲۴ درصد این طرح اجرایی شده و بخشی از باقی‌مانده نیز به دلیل‌عدم تمایل مردم و بخشی به دلیل تمایل برخی متقاضیان به خودروهای شرکت‌های خاص بوده است. که وزارت صمت اعلام کرده است که نمی‌تواند تخصیص‌ها را صرفاً به برخی شرکت‌های خاص محدود کند و باید این تخصیص‌ها به شکل متعادل انجام شود. 

شاخص جوانی جمعیت کشور ۲۱.۵ درصد است

وحیددستجردی در ادامه با اشاره به شاخص جوانی جمعیت گفت: یکی از شاخص‌هایی که باید مورد توجه قرار گیرد، شاخص جوانی جمعیت است. این شاخص بر اساس تعداد جمعیت زیر ۱۵ سال محاسبه می‌شود و در کشور ما حدود ۲۱.۵ درصد است؛ یعنی در میان ۱۰۰ نفر جمعیت در نظر بگیریم، حدود ۲۱.۵ نفر از آن‌ها زیر ۱۵ سال هستند. 

شاخص سالمندی؛ ۱۳ درصد برای جمعیت بالای ۶۰ سال

وحیددستجردی درباره شاخص سالمندی نیز گفت: اگر سالمندی را جمعیت ۶۰ سال به بالا در نظر بگیریم، در حال حاضر شاخص سالمندی کشور حدود ۱۳ درصد است؛ یعنی از هر ۱۰۰ نفر جمعیت، ۱۳ نفر بالای ۶۰ سال هستند. 

اگر سن ۶۵ سال به بالا را معیار قرار دهیم، این شاخص حدود ۹ درصد است؛ یعنی از هر ۱۰۰ نفر جمعیت کشور، حدود ۹ نفر بالای ۶۵ سال هستند. این وضعیت در حال حاضر برای کل کشور قابل قبول است، اما با روندی که در پیش گرفته‌ایم، در سال ۱۴۳۰، یعنی حدود ۲۵ سال آینده، شاخص سالمندی می‌تواند به ۳۰ درصد برسد که در آن زمان رقم بسیار بالایی خواهد بود. 

حدود ۱۵ تا ۲۰ سال تا بسته شدن پنجره جمعیتی

وی درباره پنجره جمعیتی کشور گفت: تا بسته شدن پنجره جمعیتی کشور حدود ۱۵ تا ۲۰ سال فاصله داریم. امیدواریم از این فرصت استفاده کنیم و مشکلاتی را که در این سال‌ها داشته‌ایم و کاهش‌هایی را که تجربه کرده‌ایم، جبران کنیم و بتوانیم بر آینده ایران تأثیرگذار باشیم. 

وی گفت: حتماً می‌توانیم. امیدآفرینی، کار رسانه، هنر و تبلیغ، از جمله اقداماتی است که باید انجام شود. در کنار آن، ستاد ملی جمعیت و دستگاه‌های مختلفی که با قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مرتبط هستند نیز باید به وظایف خود عمل کنند.