ریاض، آنکارا و اسلامآباد در یک پیمان/ «توافق مکه» به دنبال چیست؟
اضافه شدن ترکیه به یک چارچوب دفاعی جدید میتواند همکاری ریاض و اسلامآباد را از سطح دوجانبه به یک سازوکار سهجانبه گسترش دهد و ابعاد تازهای به همکاریهای امنیتی میان این کشورها ببخشد.
عربستان سعودی امروز، جمعه، میزبان نشست سهجانبهای با حضور محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان خواهد بود؛ نشستی که بر اساس گزارشهای رسانهای، قرار است با امضای یک توافق دفاعی مشترک میان سه کشور همراه شود.
به گزارش فرارو، شهباز شریف به همراه عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، پیش از این در مکه با محمد بن سلمان دیدار و گفتوگو کرده است. اردوغان نیز برای شرکت در این نشست و دیدار با ولیعهد عربستان و نخستوزیر پاکستان، در سفری یکروزه وارد این کشور شد.
هواپیمای حامل رئیسجمهور ترکیه و هیئت همراه او در فرودگاه بینالمللی ملک عبدالعزیز در جده به زمین نشست و اردوغان مورد استقبال مقامهای سعودی و دیپلماتهای ترکیه قرار گرفت. او پس از ورود، راهی مکه شد.
«توافق مکه» در دستور کار سه کشور
منابع خبری میگویند عربستان، ترکیه و پاکستان قرار است در جریان این نشست یک پیمان مشترک دفاعی امضا کنند. بر اساس گزارشها، نشست اصلی سهجانبه در جده برگزار خواهد شد و حضور فرمانده ارتش پاکستان در هیئت این کشور نشان میدهد که موضوعات دفاعی و امنیتی بخش مهمی از مذاکرات را تشکیل خواهد داد.
در برخی گزارشها از توافق احتمالی سه کشور با عنوان «توافق مکه» یاد شده است؛ توافقی که به نظر میرسد نتیجه روند مذاکراتی باشد که طی ماههای گذشته میان ریاض، آنکارا و اسلامآباد دنبال شده است.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که مذاکرات درباره این همکاری دفاعی نزدیک به یک سال در جریان بوده و تشدید بحرانهای منطقهای، سه کشور را به سمت نهایی کردن این چارچوب همکاری سوق داده است. با این حال، جزئیات کامل تعهدات طرفین هنوز به صورت رسمی اعلام نشده است.
سه قدرت با ظرفیتهای متفاوت
اهمیت این توافق احتمالی از آن جهت است که هر سه کشور از بازیگران مهم جهان اسلام و منطقه محسوب میشوند، اما ظرفیتهای متفاوتی در حوزههای نظامی، اقتصادی و سیاسی دارند.
ترکیه عضو ناتو و برخوردار از یکی از ارتشهای مهم منطقه است. پاکستان نیز یک قدرت هستهای با ارتشی بزرگ محسوب میشود و عربستان سعودی به دلیل جایگاه اقتصادی و انرژی خود، یکی از قدرتهای اثرگذار جهان عرب و خاورمیانه است.
تشکیل یک چارچوب همکاری دفاعی میان این سه کشور میتواند ظرفیت آنها برای هماهنگی امنیتی و نظامی را افزایش داده و به آنها وزن بیشتری در ترتیبات امنیتی منطقه بدهد.
گسترش همکاری دفاعی ریاض و اسلامآباد
این تحول همچنین در ادامه توافق دفاعی پیشین عربستان و پاکستان قابل بررسی است. ریاض و اسلامآباد در سپتامبر ۲۰۲۵ توافق «دفاع متقابل راهبردی» را امضا کردند که بر اساس آن، حمله به یکی از دو کشور به منزله حمله به هر دو طرف تلقی میشود.
اکنون اضافه شدن ترکیه به یک چارچوب دفاعی جدید میتواند همکاری ریاض و اسلامآباد را از سطح دوجانبه به یک سازوکار سهجانبه گسترش دهد و ابعاد تازهای به همکاریهای امنیتی میان این کشورها ببخشد.
جنگ و بحران انرژی؛ چرا حالا؟
زمان برگزاری این نشست نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. افزایش نگرانیهای کشورهای منطقه درباره پیامدهای جنگ و اختلال در مسیرهای انرژی، حساسیتها نسبت به ایجاد سازوکارهای امنیتی جدید را افزایش داده است.
رسانههای عربی نیز این نشست را فراتر از یک دیدار معمول دیپلماتیک ارزیابی کرده و آن را در چارچوب تلاش سه کشور برای افزایش هماهنگی راهبردی در شرایط پرتنش منطقه تحلیل کردهاند.
هنوز جزئیات توافق مشخص نیست
با وجود گزارشها درباره امضای توافق دفاعی مشترک، هنوز مشخص نیست این توافق دقیقاً چه سطحی از تعهد نظامی را میان سه کشور ایجاد خواهد کرد.
یکی از پرسشهای اصلی این است که آیا توافق جدید شاملبندی صریح درباره دفاع متقابل خواهد بود یا اینکه بیشتر بر همکاریهای نظامی، برگزاری رزمایشهای مشترک، تبادل اطلاعات و هماهنگیهای امنیتی متمرکز خواهد شد.
در مجموع، «توافق مکه» را میتوان چارچوبی مهم برای تعمیق همکاریهای دفاعی میان عربستان، ترکیه و پاکستان دانست؛ توافقی که در صورت نهایی شدن و اجرای تعهدات آن، میتواند بر ترتیبات امنیتی و معادلات قدرت در خاورمیانه تأثیر بگذارد.
