چرا کلاهبرداریهای اینترنتی همچنان قربانی میگیرد؟
کلاهبرداریهای اینترنتی دیگر به پیامکهای حاوی لینکهای مشکوک محدود نیستند؛ مجرمان با ترکیب مهندسی اجتماعی، جعل هویت و ایجاد ترس و اضطرار، سناریوهایی طراحی میکنند که حتی کاربران آشنا با هشدارهای امنیتی را نیز به دام میاندازد.
از پیامکهای جعلی با عنوان «ابلاغیه قضایی» و «بسته پستی» گرفته تا لینکهای آلوده با نام «یارانه»، «سهام عدالت» یا «وام فوری»، تقریباً همه کاربران تلفن همراه دستکم یک بار با این پیامها مواجه شدهاند. با این حال، با وجود اطلاعرسانیهای گسترده، همچنان شمار قربانیان این نوع کلاهبرداریها قابل توجه است.
کارشناسان معتقدند مشکل فقط ناآگاهی مردم نیست. مجرمان سایبری همزمان با افزایش سواد دیجیتال جامعه، روشهای خود را نیز پیچیدهتر کردهاند. آنها دیگر صرفاً به ارسال انبوه پیامکهای مشکوک اکتفا نمیکنند، بلکه با سوءاستفاده از نیازها، نگرانیها و هیجانات افراد، سناریوهایی طراحی میکنند که در نگاه نخست کاملاً واقعی به نظر میرسد.
کلاهبرداری فقط با یک لینک نیست
تصور رایج این است که کلاهبرداری اینترنتی تنها با کلیک روی یک لینک اتفاق میافتد، اما گزارشهای پلیس فتا نشان میدهد دامنه این جرایم بسیار گستردهتر شده است.
تماسهای تلفنی با عنوان مأمور بانک یا کارشناس یک نهاد دولتی، ایجاد صفحات جعلی فروش کالا، آگهیهای استخدام، اجاره خانه، فروش خودرو و تبلیغات سرمایهگذاری با وعده سودهای غیرمتعارف، تنها بخشی از روشهایی است که مجرمان برای فریب شهروندان به کار میگیرند.
در بسیاری از پروندهها، مجرمان با ایجاد حس اضطرار، فرصت تصمیمگیری و بررسی را از قربانی میگیرند. برای مثال، ممکن است به فرد گفته شود حساب بانکی او در معرض مسدود شدن قرار دارد، برایش پرونده قضایی تشکیل شده یا یارانهاش قطع خواهد شد.
همین فشار روانی باعث میشود برخی افراد بدون بررسی صحت پیام یا هویت تماسگیرنده، اطلاعات بانکی یا کدهای امنیتی خود را در اختیار کلاهبرداران قرار دهند.
چرا هشدارها اثرگذاری لازم را ندارند؟
اگرچه پلیس فتا بارها درباره شیوههای مختلف کلاهبرداری هشدار داده و رسانهها نیز این هشدارها را بازنشر کردهاند، اما اطلاعرسانی بهتنهایی برای مقابله با این جرایم کافی نیست.
کلاهبرداران هر بار با ظاهری تازه وارد میشوند و از موضوعاتی که در جامعه مورد توجه قرار گرفتهاند، برای طراحی سناریوهای جدید استفاده میکنند.
از سوی دیگر، برخی کاربران تصور میکنند چون قبلاً درباره این شیوههای کلاهبرداری هشدارهایی شنیدهاند، دیگر در معرض خطر قرار ندارند؛ در حالی که مجرمان سایبری دقیقاً روی همین اعتماد به نفس کاذب حساب میکنند.
گاهی یک تغییر کوچک در متن پیامک، استفاده از لوگوی یک سازمان یا تماس از شمارهای با ظاهر عادی، میتواند برای جلب اعتماد کافی باشد.
سواد دیجیتال؛ حلقه مفقوده مقابله با کلاهبرداری
مقابله با کلاهبرداریهای اینترنتی تنها با دستگیری مجرمان یا انتشار هشدارهای مقطعی به نتیجه نمیرسد. ارتقای سواد دیجیتال شهروندان و تبدیل هشدارهای امنیتی به یک فرهنگ عمومی، نقش مهمی در کاهش این جرایم دارد.
در چنین فرهنگی، هر پیامک، تماس یا لینک ناشناس باید پیش از هر اقدامی با تردید و راستیآزمایی مواجه شود و کاربران از ارائه اطلاعات بانکی، رمزهای یکبارمصرف و مشخصات شخصی به افراد ناشناس خودداری کنند.
شاید مهمترین ابزار کلاهبرداران سایبری نه صرفاً مهارتهای فنی، بلکه شناخت رفتار انسانها باشد. آنها تلاش میکنند با تحریک ترس، طمع، کنجکاوی یا عجله، فرد را در شرایطی قرار دهند که تصمیمی بگیرد که در حالت عادی احتمالاً هرگز آن را نمیگرفت.
به همین دلیل، با وجود هشدارهای مکرر، چرخه کلاهبرداریهای اینترنتی همچنان ادامه دارد و مقابله مؤثر با آن، علاوه بر برخورد قضایی و انتظامی، نیازمند افزایش آگاهی و تقویت مهارتهای تصمیمگیری دیجیتال شهروندان است.
