بحران در شاهراه حیاتی نفت و گاز جهان
شوک هرمز به اقتصاد جهان
تنگه هرمز طی دهههای گذشته همواره یکی از حساسترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان بوده است؛ چراکه بخش قابل توجهی از صادرات انرژی کشورهای بزرگ تولیدکننده خاورمیانه از این آبراه عبور میکند.
اختلال در تردد نفتکشها، حمله به زیرساختهای انرژی و افزایش هزینههای حملونقل، بازار جهانی نفت و گاز را وارد مرحلهای تازه از نااطمینانی کرده است؛ بحرانی که علاوه بر افزایش خطر بازگشت تورم جهانی، به چالشی سیاسی برای دولت آمریکا تبدیل شده است.
بازار جهانی انرژی بار دیگر در کانون یک بحران ژئوپلیتیکی قرار گرفته است. تشدید درگیریهای نظامی در خلیج فارس، حملات به نفتکشها و تأسیسات انرژی و افزایش ریسک امنیتی در تنگه هرمز، زنجیره عرضه نفت و گاز را با اختلالی جدی مواجه کرده است؛ مسیری که بهطور معمول حدود ۲۰ درصد نفت جهان و نزدیک به یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) از آن عبور میکند.
تنگه هرمز طی دهههای گذشته همواره یکی از حساسترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان بوده است؛ چراکه بخش قابل توجهی از صادرات انرژی کشورهای بزرگ تولیدکننده خاورمیانه از این آبراه عبور میکند. هرگونه اختلال در این مسیر، نهتنها قیمت نفت و گاز را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه هزینه حملونقل، بیمه کشتیها و زنجیره تأمین جهانی را نیز افزایش میدهد.
کاهش امنیت در این شاهراه راهبردی، نگرانیها درباره تداوم صادرات انرژی از کشورهای حاشیه خلیج فارس را افزایش داده است. آسیب به زیرساختهای انرژی، افزایش ریسک برای نفتکشها و محدود شدن مسیرهای حملونقل، موجب شده بازار جهانی با احتیاط بیشتری نسبت به آینده عرضه انرژی نگاه کند.
واکنش بازارهای جهانی نیز سریع بوده است. قیمت نفت در پی افزایش نگرانیها درباره عرضه، با رشد همراه شده و معاملهگران بخش قابل توجهی از افزایش قیمتها را ناشی از نگرانی بازار نسبت به اختلال احتمالی در عرضه انرژی و افزایش ریسکهای امنیتی میدانند. کارشناسان هشدار میدهند که در صورت گسترش درگیریها یا ادامه اختلال در مسیرهای صادراتی، احتمال افزایش بیشتر قیمت نفت و ورود دوباره بازار به دورهای پرنوسان وجود دارد.
بازار جهانی گاز نیز از این تحولات تأثیر پذیرفته است. قطر به عنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع جهان، بخش مهمی از صادرات خود را از مسیر خلیج فارس انجام میدهد. هرگونه اختلال طولانیمدت در تردد کشتیهای حامل LNG میتواند عرضه گاز به بازارهای آسیایی و اروپایی را با چالش مواجه کند.
از سوی دیگر، افزایش هزینههای حملونقل دریایی و بیمه کشتیها، فشار مضاعفی بر اقتصاد جهانی وارد کرده است. شرکتهای حملونقل برای کاهش ریسک، مسیرهای جایگزین را بررسی میکنند؛ اقدامی که میتواند زمان و هزینه انتقال کالا را افزایش داده و به رشد قیمت محصولات در بازارهای جهانی منجر شود.
اقتصاد جهان که هنوز بهطور کامل از آثار تورم سالهای اخیر عبور نکرده است، اکنون با خطر موج جدیدی از افزایش قیمتها مواجه شده است. انرژی یکی از مهمترین نهادههای تولید در اقتصاد جهانی است و افزایش قیمت آن میتواند هزینه تولید، حملونقل و در نهایت قیمت کالاهای مصرفی را افزایش دهد.
در ایالات متحده نیز بحران انرژی به یک موضوع اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است. افزایش قیمت سوخت، یکی از حساسترین شاخصها برای افکار عمومی آمریکا محسوب میشود و همزمانی این بحران با انتخابات میاندورهای کنگره، فشار بیشتری بر دولت دونالد ترامپ وارد کرده است. رأیدهندگان آمریکایی معمولاً نسبت به افزایش هزینههای زندگی و ورود کشور به درگیریهای خارجی واکنش منفی نشان میدهند.
اکثر کارشناسان معتقدند در صورت تداوم ناامنی در تنگه هرمز، جایگزینی کامل صادرات این منطقه امکانپذیر نخواهد بود. به همین دلیل، بازار جهانی همچنان با حساسیت بالا تحولات خلیج فارس را دنبال میکند.
بحران هرمز اکنون فراتر از یک تنش منطقهای است. این بحران میتواند بر قیمت انرژی، نرخ تورم، رشد اقتصادی و تصمیمهای سیاسی دولتها در سراسر جهان اثر بگذارد. آنچه در این آبراه راهبردی رخ میدهد، آزمونی برای امنیت انرژی جهان و میزان تابآوری اقتصاد بینالملل در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی خواهد بود.
