پشتپرده سفر نخستوزیر عراق به تهران
الجزیره از اهداف سفر نخستوزیر عراق به ایران خبر داد
همگان نگاهها را به سفر نخستوزیر عراق، علی فالح الزیدی، به تهران در امروز پنجشنبه دوختهاند. این نخستین اقدام او پس از سفر رسمی به ایالات متحده است که واکنشها و انتقاداتی را در محافل ایرانی به دنبال داشت که برجستهترین آنها از سوی علیاکبر ولایتی بود که زمانبندی و نتایج این سفر را مورد انتقاد قرار داد.
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، سفر الزیدی به تهران در شرایطی صورت میگیرد که تنشهای منطقهای افزایش یافته، پیامدهای جنگ همچنان ادامه دارد و بغداد در تلاش است تا سیاست توازن خود را بین واشنگتن و تهران حفظ کند. در این میان، منابع سیاسی حاکی از آن هستند که این سفر فراتر از چارچوب اعلامی خود بوده و حامل پیامهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی دوجانبهای میان دو طرف است.
پیامهای اعلامنشده
یک منبع دولتی فاش کرد که سفر نخستوزیر عراق به تهران ابعادی فراتر از آنچه بهطور رسمی اعلام شده دارد و اشاره کرد که این سفر شامل مجموعهای از پیامهای سیاسی و اقتصادی خطاب به ایران است.
به گفته این منبع، نخستین پیام «ابراز حسننیت» و تأکید به تهران است که سفر اخیر به واشنگتن به قصد آسیب رساندن به ایران یا به بهای رابطه با آن صورت نگرفته، بلکه عراق همچنان بر حفظ و احترام به روابط خود با ایران همسایه، با وجود گشایش خود به روی ایالات متحده، حریص است.
دومین پیام، به گفته این منبع، حاوی مضمونی از سوی واشنگتن است مبنی بر اینکه «دولت آمریکا به دنبال سرنگونی نظام ایران نیست و اظهارات تند مقامات آمریکایی در چارچوب جنگ جاری و فشارهای سیاسی و رسانهای صورت میگیرد».
وی اشاره کرد که نخستوزیر به دنبال پیشبرد ترتیبات منطقهای جدید است که آن را شبیه به «پیمان نامهای غیررسمی» میان طرفهای درگیر توصیف کرد و این از این باور او نشأت میگیرد که منطقه به مرحلهای رسیده که نیاز به توقف تنشآفرینی و پایان دادن به رویاروییها دارد.
منبع خاطرنشان کرد که نخستوزیر به مقامات ایرانی خواهد گفت که ادامه بستهشدن تنگه هرمز و محدودیتهای ناشی از آن بر صادرات نفت عراق، اوضاع اقتصادی و امنیتی داخل عراق را تشدید خواهد کرد و هشدار داد که این امر ممکن است به ناآرامیهای داخلی منجر شده و بهانههایی برای تداوم حضور نظامی آمریکا در عراق فراهم کند که به نفع ایران نیست.
این اطلاعات با آنچه منابع مطلع در ۱۴ ژوئیه، طی سفر الزیدی به ایالات متحده، فاش کردند، همخوانی دارد که واشنگتن تمایل خود را برای دستیابی به توافقی در مناقشه با تهران با حمایت و تضمینهایی از سوی تعدادی از کشورهای تأثیرگذار از جمله عراق نشان میدهد؛ این نشانهای بر تلاش بغداد برای ایفای نقش میانجی در کاهش تنشهای منطقهای است.
در مقابل، دفتر اطلاعرسانی نخستوزیر به نقل از سخنگوی دولت، حیدر العبودی، در کنفرانسی خبری که روز چهارشنبه در مقر دولت برگزار شد، تأکید کرد که الزیدی به دعوت رسمی رئیسجمهور ایران، در رأس یک هیئت وزیرانی از ایران دیدار خواهد کرد.
وی توضیح داد که در این سفر، مسیر روابط دوجانبه، تحولات منطقهای و مسائل بینالمللی بررسی شده و بر همکاری در زمینههای تجارت، انرژی، حمل و نقل، کشاورزی، محیط زیست و تغییرات اقلیمی به گونهای که به نفع منافع دو کشور باشد، تأکید خواهد شد.
العبودی افزود که این سفر در چارچوب اهتمام دولت عراق به استقرار اصل همسایگی خوب و تقویت همکاری بر اساس منافع مشترک و احترام متقابل و در راستای سیاست عراق مبتنی بر توازن و گشایش سازنده در روابط منطقهای و بینالمللی خود صورت میگیرد.
جایی برای جناحها نیست
از سوی دیگر، غالب الدعمی، پژوهشگر مسائل سیاسی، اشاره کرد که سفر نخستوزیر به ایران در زمانی بسیار حساس و در شرایط توازن دشواری که عراق بین ایالات متحده و ایران تجربه میکند، صورت میگیرد.
وی بر اساس اطلاعات خاص خود توضیح داد که برجستهترین اهداف این سفر، ابلاغ این موضوع به تهران است که باید از حمایت از جناحهای مرتبط با اصل «وحدت میدانها» دست بردارد تا مقدمات ادغام آنها در نیروهای امنیتی و تحویل سلاحهایشان فراهم شود و خاطرنشان کرد که این اصل پس از خروج سوریه و لبنان از آن، به عراق و یمن محدود شده است.
الدعمی افزود که نخستوزیر همچنین درباره پرونده امنیت تردد دریایی در تنگه هرمز، پس از حمله به نفتکشهای خارجی حامل نفت عراق، گفتوگو خواهد کرد. همچنین موضوع تعهد عراق بهعدم اجازه استفاده از خاک خود یا نیروهای آمریکایی مستقر در آن برای انجام حملات علیه ایران، که انتظار میرود تهران آن را در مذاکرات مطرح کند، بررسی خواهد شد. همچنین پروندههای بدهیها، تقویت روابط اقتصادی، امنیتی و اجتماعی و کنترل مرزهای دو کشور نیز مورد بحث قرار خواهد گرفت.
وی احتمال داد که نخستوزیر حامل پیام شفاهی از واشنگتن باشد تا از نقش میانجیگری عراق بین ایالات متحده و ایران حمایت کند و این امر ممکن است بغداد را به چهارمین پایتخت برای میزبانی گفتوگوهای بین دو طرف، پس از دوحه، مسقط و اسلامآباد، تبدیل کند.
الدعمی بر این باور است که عراق به دنبال تثبیت جایگاه خود به عنوان میانجی منطقهای است که طرفهای درگیر را گرد هم میآورد، اما اولویت اساسی آن همچنان متقاعد کردن ایران به کنار گذاشتن حمایت از اصل «وحدت میدانها» است، چرا که این اصل تهدیدی برای درگیر کردن عراق در هر رویارویی احتمالی به شمار میرود. همزمان با این موضوع، پیامدهای تنش در تنگه هرمز نیز باید مدیریت شود و تهران بر درخواست خود مبنی برعدم استفاده از خاک عراق به عنوان سکویی برای هرگونه حمله علیه خود، پافشاری خواهد کرد
سفر الزیدی به تهران منعکسکننده تلاش برای بهرهگیری از توازن روابط خارجی عراق است. بغداد در تلاش است تا خود را به عنوان کانال ارتباطی مطمئنی بین دو دشمن تثبیت کند و از موقعیت جغرافیایی خود و اشتراک منافع امنیتی و اقتصادی با هر دو طرف بهره میبرد.
با این حال، به گفته الدعمی، موفقیت این مسیر همچنان منوط به توانایی عراق در متقاعد کردن ایران است که گشایش آن به روی واشنگتن به بهای رابطه با ایران تمام نمیشود و همزمان، توانایی متقاعد کردن ایالات متحده را دارد که حفظ رابطه با تهران برای حفظ ثبات عراق ضروری است و خروج از مشارکت استراتژیک با واشنگتن محسوب نمیشود.
بدین ترتیب، سفر تهران به آزمونی عملی برای سیاست توازن مثبتی تبدیل میشود که بغداد در یکی از خطرناکترین مراحل منطقه از آن سخن میگوید.
