چرا در بیشترین فاصله از خورشید، گرمترین روزها را تجربه میکنیم؟
با وجود اینکه زمین در اواخر تیر به دورترین فاصله خود از خورشید میرسد گرمای تابستان کاهش نمییابد؛ زیرا عامل اصلی فصلها و دمای هوا، زاویه تمایل محور زمین است.
فرارو- چرا با وجود افزایش فاصله از خورشید، همچنان شاهد دمای بسیار بالا در تابستان هستیم؟ دانشمندان میگویند پاسخ این پرسش در نحوه قرار گرفتن محور زمین نسبت به خورشید نهفته است و نه فاصله میان این دو جرم آسمانی.
به گزارش فرارو به نقل از ورال نیوز، با ثبت دماهای بیسابقه در برخی نقاط دنیا، این سؤال برای بسیاری از مردم مطرح شده است که چگونه ممکن است زمین در زمانی که بیشترین فاصله را از خورشید دارد، چنین گرمای شدیدی را تجربه کند.
زمین در مداری کاملاً دایرهای به دور خورشید حرکت نمیکند، بلکه مدار آن اندکی بیضوی است. به همین دلیل، فاصله زمین از خورشید در طول سال تغییر میکند. نقطهای از مدار که زمین در آن بیشترین فاصله را از خورشید دارد، «اوج خورشیدی» یا «اَفِلیون» نامیده میشود.
در اواخر تیر ماه، فاصله زمین از خورشید به حدود 152 میلیون کیلومتر میرسد که بیشترین فاصله آن در طول یک سال است. در مقابل، نزدیکترین فاصله زمین از خورشید در ماههای دی و بهمن رخ میدهد؛ زمانی که زمین حدود ۱۴۷ میلیون کیلومتر با خورشید فاصله دارد. این نقطه از مدار «حضیض خورشیدی» یا «پِریهلیون» نام دارد.
به گفته تونی رایس، سفیر ناسا، در زمان قرار گرفتن زمین در اوج خورشیدی، سرعت حرکت سیاره ما در مدار نیز به کمترین میزان سالانه میرسد. البته این کاهش سرعت بسیار ناچیز است. با این حال، حتی در این شرایط نیز زمین با سرعتی حیرتانگیز، حدود ۱۰۵ هزار کیلومتر بر ساعت، در مدار خود به گردش ادامه میدهد؛ رقمی که نشان میدهد کاهش سرعت مداری، تأثیر محسوسی بر زندگی روزمره انسانها ندارد.
چرا با وجود فاصله بیشتر از خورشید، هوا همچنان بسیار گرم است؟
شاید تصور شود هرچه زمین به خورشید نزدیکتر باشد، هوا گرمتر خواهد بود و هرچه فاصله بیشتر شود، دما کاهش مییابد. اما واقعیت این است که فصلهای سال و میزان گرمای زمین، عمدتاً به فاصله آن از خورشید وابسته نیست. عامل اصلی شکلگیری فصلها، زاویه انحراف محور زمین است.
محور چرخش زمین حدود ۲۳.۵ درجه نسبت به صفحه مدار آن متمایل است. همین انحراف باعث میشود در طول سال، نیمکرههای شمالی و جنوبی به شکل متفاوتی نور و انرژی خورشید را دریافت کنند. در ماههای تابستان، نیمکره شمالی به سمت خورشید متمایل میشود. در نتیجه، پرتوهای خورشید با زاویه مستقیمتری به سطح زمین میتابند، مدت زمان تابش روزانه افزایش مییابد و انرژی بیشتری به سطح زمین میرسد. همین موضوع باعث افزایش دما و آغاز فصل تابستان در نیمکره شمالی میشود.
در همان زمان، نیمکره جنوبی از خورشید فاصله زاویهای بیشتری دارد و نور خورشید را با زاویه کمتری دریافت میکند. به همین دلیل، کشورهای این نیمکره در حال تجربه فصل زمستان هستند. با آغاز ماه دی، وضعیت برعکس میشود. نیمکره شمالی از خورشید متمایل میشود و زمستان را تجربه میکند، در حالی که نیمکره جنوبی به سمت خورشید متمایل شده و وارد فصل تابستان میشود. بنابراین، آنچه دمای هوا را تعیین میکند، نحوه تابش نور خورشید و مدت زمان دریافت آن است، نه اختلاف چند میلیون مایلی فاصله زمین با خورشید.
روزها بهتدریج کوتاهتر میشوند
کارشناسان همچنین یادآور میشوند که اگرچه همچنان در میانه تابستان قرار داریم، اما روند کاهش طول روزها آغاز شده است. بر اساس این گزارش، از ۳۱ خرداد تاکنون حدود شش دقیقه از طول روشنایی روز کاسته شده است.
این روند در هفتههای آینده نیز ادامه خواهد داشت. پیشبینی میشود طی حدود شش هفته آینده، بیش از یک ساعت از مدت زمان روشنایی روز کاسته شود. هرچند کاهش تدریجی طول روز بهتدریج از شدت گرمای تابستان خواهد کاست، اما در کوتاهمدت همچنان میتوان انتظار تداوم هوای گرم و دماهای بالا را در بسیاری از مناطق داشت.
دانشمندان تأکید میکنند درک تفاوت میان فاصله زمین از خورشید و زاویه تابش نور خورشید، یکی از مهمترین نکات برای شناخت علت تغییر فصلها و نوسانات دمایی در طول سال است؛ موضوعی که نشان میدهد حتی در زمانی که زمین در دورترین نقطه مدار خود قرار دارد، اگر نیمکرهای به سمت خورشید متمایل باشد، همچنان میتواند روزهای بسیار گرم و حتی رکوردشکن را تجربه کند.
