ایران و غنیمت ارزنده آمریکایی
سید رحیم لاری
خبر روز یکشنبه 13 آذر در مورد هواپیمای بیسرنشین آمریکایی RQ-170 سنتینل موسوم به جانور قندهار و تسخیر آن به دست نیروهای نظامی ایران، شوک رسانهای بود که به مدت چند روز سردرگمی خبری ایجاد کرد. این سردرگمی در ابتدای امر ناشی از نحوه خبر رسانی توسط ایرانی ها بود. شبکه خبری العالم قبل از همه، اصل خبر را منتشر کرد و به همین دلیل بود که ایسنا در ارسال خبر به العالم و ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران استناد کرد اما ایرنا، خبرگزاری رسمی کشور، در زمانی کوتاه به میدان آمد و در ضمن گزارش اصل خبر اعلام کرد که این خبر برای تمامی خبرگزاریها ارسال شده و به صورت اختصاصی به هیچ رسانه خبری داده نشده است. به هر صورت، این خبر در رسانههای خارجی انعکاس گستردهای پیدا کرد و این بار نوبت آمریکاییها بود تا با واکنشهای ضد و نقیض خود به سردرگمیها در مورد اصل واقعه دامن بزنند.
نیروهای ائتلاف به رهبری ناتو در افغانستان، موسوم به ایساف، در واکنش به این خبر اعلام کردند که هواپیمای مورد اشاره ایران احتمالا یک فروند هواپیمای شناسایی بدون سرنشین آمریکایی بوده که هفته گذشته در ماموریتی بر فراز غرب افغانستان ناپدید شده بود. با وجود این، مقامات ارشد پنتاگون، وزارت دفاع آمریکا، مدعی شدند که هیچ شواهدی مبنی بر تایید سرنگونی این هواپیما در دست نیست و مقامات سیا نیز حاضر به پاسخگویی در این مسئله نشدند. بعد از این، آمریکاییها اصل سرنگونی هواپیما را قبول کردند و یکی از مقامات پنتاگون برای توجیه آن گفت که اگر هم چنین اتفاقی رخ داده باشد به احتمال ۹۵ درصد نتیجه اختلالات فنی یا مشکلات مکانیکی بوده است و حتی یکی از مقامات آمریکایی ادعای ایران در مورد در اختیار گرفتن کنترل هواپیما را "مهمل" خواند!
این نوع واکنش از طرف مقامات آمریکایی باعث شده بود تا رسانههای خارجی چندان توجهی به خبر رسانههای ایرانی نکنند و ادعای ایران مبنی بر کنترل این هواپیما و تصرف آن را چندان جدی ندانند اما پخش تصاویری از RQ-170 حکایت از چیز دیگری داشت. غنیمت آمریکایی در آشیانه ایرانی به نمایش گذاشته شد در حالی که در آن نشانی از سقوط و تخریب دیده نمیشد. پخش این تصاویر خود به خود اصل ادعای ایران را ثابت میکرد همچنان که رابرت بــر، افسر سابق سیا، به بی بی سی گفت؛ «اگر شما تصاویر هواپیماهای بدون سرنشین ساقط شده را دیده باشید، میدانید که آنها مثل هر هواپیمای دیگری در اثر سقوط متلاشی میشوند، اما به نظر میرسد که این یکی شاید در یک فرودگاه یا یک دشت فرود تقریبا نرمی داشته است. من واقعا از این که خسارت بیشتری ندیده بود متعجب شدم».
نظر این کارشناس سابق سیا واکنش ضد و نقیض مقامات آمریکا و سردرگمی خبری حاصل از آن را توجیه میکند. مقامات پنتاگون نمیتوانستند در ابتدای امر اسارت هواپیمای ارزنده خود به دست نیروهای ایرانی را بپذیرند و تایید کنند و شاید در یکی دو روز نخست سعی داشتند تا آن را به وسیله سیستم انهدام از راه دور نابود کنند که موفق نشدند. باید توجه داشت که این هواپیما یکی از باارزشترین تجهیزات نظامی آمریکا است که به دست ایران افتاده است. گزارش واشنگتنپست در مورد RQ-170 ارزش نظامی آن را نشان میدهد. این گزارش در همان روزهای نخست خبر تسلط ایران بر RQ-170منتشر شد که نشان میدهد فناوری به کار رفته در این هواپیما همان فناوری استفاده شده در بمبافکنهای یو. اس .بی ۲ و نیز جت جنگنده F-35 آمریکایی است. RQ-170 برای آمریکا چنان حساس بود که با وجود تولید آن در سال 2009، تصاویر مشخصی از آن در دست نبود تا آن که آمریکا به کارگیری آن را در افغانستان تایید کرد و سپس تصاویری از آن را منتشر شد. RQ-170 علاوه بر پیشرفتهترین تجهیزات جاسوسی از ناوبری ماهوارهای برخوردار است که فرود آن در ایران به معنی تسلط ایران بر ناوبری آن است و نیروهای
ایرانی توانستهاند سیستم هدایت آن را از دست نیروهای آمریکایی خارج کنند و با کنترل بر آن، حتی سیستم خودنابودگر آن را از کار بیاندازند.
این واقعیتی است که با پخش تصاویر RQ-170 ثابت شد و "رابرت بــر" به همین دلیل میپذیرد که نیروهای ایرانی توانستهاند با خاموش کردن کنترل آمریکاییها، خود هدایت آن را به دست بگیرند. شاید گفتن این امر ساده به نظر برسد اما با توجه به هدایت ماهوارهای این هواپیما، مسئله بسیار پیچیدهتر است. آیا نیروهای ایرانی توانستهاند کدهای هدایت RQ-170 از طریق ماهواره را شناسایی و از کار بیاندازند یا از طریق دیگری به سامانه ی هدایت آن رخنه کردهاند؟ آیا نیروهای ایرانی در عملیات خود به تنهایی کار کردهاند یا از کمک متخصصان روسی یا چینی هم برخوردار بودهاند؟ این مسائل و دیگر سوالات پیرامون این قضیه وجود دارد که نمیتوان به سادگی به آنها پاسخ داد اما در هر صورت، هیچ کس نمی تواند پیروزی ایران در جنگ الکترونیکی و به دست آوردن ارزندهترین غنیمت آمریکایی را نمیتوان انکار کند.
کنترل RQ-170 توسط نیروهای ایرانی به معنای رو شدن کارت استراتژیک آمریکا در تقابل نظامی با ایران است و از این پس معلوم نیست که کارآیی این کارت برای آمریکا تا چه حد باشد. این امر به آن معنا است که ایران توانست راه باز کردن قفلی را بیابد که تا کنون بر همگان ناگشوده مانده بود و حتی اگر آمریکا تدابیر امنیتی هواپیماهای بیسرنشین خود را نیز افزایش دهد، نکته مورد اشاره رابرت بر، باز این امکان برای ایران فراهم شده تا به آن تدابیر رخنه کند و از کارآیی بیاندازد. رابرت بر میپذیرد که این واقعه یک «ضربه امنیتی عظیم» به آمریکا است و میگوید؛ «من تصور میکنم ایرانیها بتوانند از آن بهره برداری کنند. اگر آنها توانستهاند این پرنده را بنشانند، قاعدتا میتوانند از آن بهره برداری هم بکنند».