از کنگره تا کاخ سفید؛ لابی صهیونیستی در آمریکا چگونه بر سیاست خاورمیانه تأثیر میگذارد؟
لابیهای حامی اسرائیل را باید بخشی از ساختار پیچیده قدرت در واشنگتن دانست؛ ساختاری که در آن شرکتهای بزرگ، صنایع دفاعی، گروههای قومی، سازمانهای مدنی، اندیشکدهها و شبکههای سیاسی همگی برای تأثیرگذاری بر تصمیمات دولت و کنگره رقابت میکنند.
در سیاست آمریکا، کمتر موضوعی به اندازه رابطهبا اسرائیل توانسته است طی دهههای متوالی جایگاهی ثابت و تأثیرگذار داشته باشد. از زمان تأسیس دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸ تاکنون، حمایت واشنگتن از تلآویو یکی از پایدارترین محورهای سیاست خارجی ایالات متحده بوده است. در این میان، نقش لابیهای حامی اسرائیل همواره محل بحث، پژوهش و مناقشه سیاسی بوده است.
برخی این لابیها را نمونهای از مشارکت مشروع گروههای ذینفع در فرآیند دموکراتیک آمریکا میدانند و برخی دیگر معتقدند نفوذ گسترده آنها بر تصمیمات سیاسی، فراتر از یک فعالیت عادی لابیگری است.
هنگامی که از «لابی صهیونیستی» در آمریکا سخن گفته میشود، منظور یک سازمان واحد و متمرکز نیست، بلکه شبکهای از نهادها، گروههای سیاسی، اندیشکدهها، کمیتههای اقدام سیاسی، فعالان مدنی و شخصیتهای سیاسی است که از تقویت روابط آمریکا و اسرائیل حمایت میکنند. شناختهشدهترین این نهادها، AIPAC است که دههها به عنوان یکی از قدرتمندترین گروههای تأثیرگذار در واشنگتن شناخته شده است.
قدرت این شبکه بیش از هر چیز در توانایی آن برای ایجاد اجماع سیاسی میان جمهوریخواهان و دموکراتها قابل مشاهده است. در شرایطی که بسیاری از موضوعات داخلی آمریکا به شدت قطبی شدهاند، حمایت از اسرائیل برای سالها یکی از معدود حوزههایی بود که از حمایت دو حزب اصلی برخوردار بود. همین موضوع موجب شد کمکهای نظامی، همکاریهای اطلاعاتی و حمایتهای دیپلماتیک آمریکا از اسرائیل در دولتهای مختلف ادامه پیدا کند.
تحلیلگران علوم سیاسی معتقدند نفوذ لابیهای حامی اسرائیل از چند مسیر اعمال میشود. نخست، ارتباط نزدیک با نمایندگان کنگره و مشارکت در فرآیندهای قانونگذاری. دوم، تأمین مالی فعالیتهای سیاسی از طریق سازوکارهای قانونی حمایت انتخاباتی. سوم، حضور فعال در اندیشکدهها، دانشگاهها و مراکز پژوهشی که در شکلدهی به گفتمان سیاست خارجی نقش دارند. و چهارم، فعالیت رسانهای و عمومی برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی آمریکا.
با این حال، مخالفان این نفوذ معتقدند برخی تصمیمات راهبردی آمریکا در خاورمیانه را نمیتوان بدون در نظر گرفتن فشار و نفوذ این شبکه توضیح داد. آنها به مواردی مانند حمایت مستمر واشنگتن از اسرائیل در سازمان ملل، کمکهای نظامی چند ده میلیارد دلاری و مواضع سختگیرانه علیه برخی دولتهای منطقه از جمله ایران اشاره میکنند. از نگاه این منتقدان، در برخی موارد منافع راهبردی آمریکا و اولویتهای امنیتی اسرائیل چنان به یکدیگر گره خوردهاند که تفکیک آنها دشوار شده است.
در مقابل، مدافعان این دیدگاه را سادهسازی بیش از حد واقعیت میدانند. آنها استدلال میکنند که حمایت آمریکا از اسرائیل صرفاً نتیجه فعالیت لابیها نیست، بلکه ریشه در ملاحظات ژئوپلیتیکی، همکاریهای نظامی، اشتراک منافع امنیتی و محاسبات راهبردی واشنگتن دارد. به باور این گروه، حتی بدون وجود لابیهای حامی اسرائیل نیز آمریکا به دلایل مختلف از این متحد منطقهای حمایت میکرد.
بحث درباره نقش این لابیها پس از جنگهای اخیر خاورمیانه بار دیگر شدت گرفته است. در جریان درگیریهای میان اسرائیل و بازیگران منطقهای، منتقدان سیاست خارجی آمریکا بارها این پرسش را مطرح کردند که تا چه اندازه تصمیمات واشنگتن تحت تأثیر خواستههای متحد اسرائیلی خود قرار دارد. این سؤال بهویژه پس از افزایش تنشها با ایران و حمایت آمریکا از اقدامات امنیتی اسرائیل، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت.
واقعیت آن است که نفوذ لابیهای حامی اسرائیل در آمریکا موضوعی انکارناپذیر در ادبیات سیاسی و دانشگاهی است؛ اما میزان و حدود این نفوذ همچنان محل اختلاف نظر است. برخی آن را یکی از قدرتمندترین شبکههای لابیگری جهان میدانند و برخی دیگر معتقدند نقش آن گاه در تحلیلهای سیاسی بیش از حد بزرگنمایی میشود. آنچه مسلم است این است که درک سیاست خاورمیانهای آمریکا بدون شناخت نقش گروههای فشار، اندیشکدهها، بازیگران سیاسی و سازمانهای حامی اسرائیل امکانپذیر نیست.
در نهایت، لابیهای حامی اسرائیل را باید بخشی از ساختار پیچیده قدرت در واشنگتن دانست؛ ساختاری که در آن شرکتهای بزرگ، صنایع دفاعی، گروههای قومی، سازمانهای مدنی، اندیشکدهها و شبکههای سیاسی همگی برای تأثیرگذاری بر تصمیمات دولت و کنگره رقابت میکنند. از این منظر، «لابی صهیونیستی» نه یک قدرت پنهان و مطلق، بلکه یکی از بازیگران مهم و اثرگذار در منظومه پیچیده سیاستگذاری آمریکا به شمار میرود؛ بازیگری که نقش آن در تحولات خاورمیانه همچنان موضوع بحث و مناقشه در محافل سیاسی و دانشگاهی جهان است.
