تحریم صرافیهای رمزارزی ایرانی؛ چرا دارایی کاربران در خطر مستقیم نیست؟
برای فهم دقیق اثر تحریمها باید میان دو نوع ریسک تفاوت قائل شد. ریسک نخست، ریسکی است که به ارتباط با اکوسیستم بینالمللی رمزارز مربوط میشود؛ یعنی زمانی که یک کاربر قصد دارد دارایی خود را به صرافیهای خارجی منتقل کند، ریسک دوم به عملکرد داخلی صرافیها مربوط میشود.
محمد بسطامی، خبرنگار اقتصادی؛ قرار گرفتن نام چهار صرافی رمزارزی ایرانی در فهرست تحریمهای آمریکا از مهمترین اخبار این روزهاست که موجب نگرانی کاربران شده؛ اما بررسیها و گفتوگو با کارشناسان نشان میدهد آنچه امروز بیش از داراییهای داخل صرافیها در معرض خطر قرار گرفته، ارتباط کاربران با اکوسیستم مالی بینالمللی است، نه فعالیت روزمره آنها در پلتفرمهای داخلی.
برای کاربری که بخشی از سرمایه خود را به بیتکوین، تتر یا سایر رمزارزها تبدیل کرده، طبیعی است که شنیدن واژههایی مانند «تحریم»، «فریز شدن دارایی» و «بلوکه شدن حساب» نگرانکننده باشد و این سوال را پیش آورَد که «آیا داراییام در خطر است؟ بعضی اخبار، تحلیلها و هشدارهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی درباره این موضوع هم به نگرانیها دامن میزد.
اما آیا واقعاً خطری دارایی دیجیتال کاربران را تهدید میکند؟ آیا صرف قرار گرفتن نام یک صرافی ایرانی در فهرست تحریمهای آمریکا به معنای از بین رفتن دارایی کاربران است؟
در بررسی دیدگاههای فعالان و متخصصان حوزه رمزارز پاسخ کوتاه به این سوال «خیر» است؛ اما این پاسخ یک تبصره مهم دارد: تحریمهای اخیر اگرچه دارایی کاربران داخل کشور را بهصورت مستقیم هدف قرار نمیدهد، اما میتواند ریسک تعامل آنها با بازیگران بینالمللی را به شکل محسوسی افزایش دهد.
دو ریسک متفاوت؛ آنچه تغییر کرده و آنچه تغییری نکرده است
برای فهم دقیق اثر تحریمها باید میان دو نوع ریسک تفاوت قائل شد. ریسک نخست، ریسکی است که به ارتباط با اکوسیستم بینالمللی رمزارز مربوط میشود؛ یعنی زمانی که یک کاربر قصد دارد دارایی خود را به صرافیهای خارجی منتقل کند، از سرویسهای مالی خارج از کشور استفاده کند یا با کیفپولها و پلتفرمهایی در تعامل باشد که مقررات تحریمی آمریکا را رعایت میکنند. این ریسک پیش از تحریم اخیر نیز وجود داشت، اما اکنون پررنگتر و حساستر شده است.
ریسک دوم به عملکرد داخلی صرافیها مربوط میشود؛ خدماتی مانند خرید و فروش رمزارز، واریز و برداشت ریالی، نگهداری دارایی در کیفپولهای داخلی، دریافت اعتبار، وام رمزارزی، معاملات تعهدی و سایر خدماتی که کاربران روزانه از آنها استفاده میکنند.
بر اساس اطلاعات موجود، این بخش از خدمات همچنان بدون تغییر ارائه میشود و تحریم اخیر خللی در روند فعالیت داخلی صرافیها ایجاد نکرده است. برای مثال، در والکس خدماتی مانند معاملات رمزارزی، واریز و برداشت ریالی، کیفپول داخلی، اعتبار معاملاتی و سایر سرویسهای پلتفرم مطابق گذشته ارائه میشود و در دسترس کاربران قرار دارد.
دارایی کاربران کجا در معرض خطر قرار میگیرد؟
علیرضا یعقوبی، رئیس انجمن فینتک، معتقد است مهمترین سوءبرداشت این روزها این است که برخی تصور میکنند با تحریم شدن یک صرافی، دارایی کاربران آن نیز بهطور خودکار تحریم میشود. او تاکید میکند که چنین اتفاقی رخ نمیدهد و دارایی کاربران داخل کشور بهصورت مستقیم هدف این تحریمها نیست.
رئیس انجمن فینتک میگوید: «مشکل زمانی آغاز میشود که دارایی از یک صرافی تحریمشده به پلتفرمهایی منتقل شود که تحت نظارت آمریکا یا ملزم به رعایت مقررات OFAC هستند. در چنین شرایطی احتمال مسدود شدن دارایی یا درخواست اطلاعات تکمیلی از کاربر افزایش پیدا میکند.»
سعید خوشبخت، فعال حوزه رمزارز نیز از زاویهای دیگر به همین موضوع اشاره میکند. به گفته او، تحریمهای اخیر بیش از هر چیز زنجیره ارتباطات مالی این صرافیها با بازیگران بینالمللی را تحت تاثیر قرار میدهد و بر فعالیت و دارایی کاربران تاثیر چندانی نمیگذارد.
او میگوید: «صرافیهای رمزارزی برای تأمین نقدینگی بسیاری از داراییها ناگزیر از تعامل با بازار جهانی هستند. بخشی از این تعامل از طریق تأمینکنندگان نقدینگی، مارکتمیکرها، تراستها و حسابهای بینالمللی انجام میشود؛ بنابراین هر دارایی یا حسابی که در این مسیر شناسایی شود، ممکن است مشمول محدودیتهای تحریمی قرار گیرد.»
بیتکوین فریز نمیشود؛ اما مساله فقط بیتکوین نیست
یکی از نکاتی که در فضای عمومی بارها مطرح شده، این است که رمزارزهایی مانند بیتکوین اساساً قابل مسدودسازی نیستند. این گزاره از نظر فنی درست است و کارشناسان هم آن را تایید میکنند. خوشبخت میگوید: «هیچ نهادی نمیتواند خود شبکه بیتکوین را مجبور کند دارایی یک کاربر را فریز کند.»
به گفته کارشناسان حوزه کریپتو، مشکل جایی ممکن است ایجاد میشود که این دارایی وارد فضای بینالمللی شود.
یعقوبی، رئیس انجمن فینتک توضیح میدهد که اگر کاربری بیتکوین خود را به یک صرافی خارجی منتقل کند و آن صرافی تشخیص دهد که منشأ دارایی به یک نهاد تحریمشده مرتبط بوده است، ممکن است حساب کاربر را محدود یا انتقال را متوقف کند.
فعالیت داخل صرافیهای ایرانی چگونه ادامه دارد؟
تحریمهای اخیر از منظر بسیاری از فعالان اقتصادی اتفاق تازهای برای ایران محسوب نمیشود. پیش از این نیز نام دهها بانک، شرکت و مجموعه اقتصادی ایرانی در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفته بود؛ اما فعالیت آنها در داخل کشور متوقف نشد و هنوز هم ادامه دارد.
صرافیهای رمزارزی نیز از همین قاعده پیروی میکنند. واریز و برداشت ریالی، معاملات رمزارزی و خدمات روزمره کاربران همچنان برقرار است و اختلالی در روند ارائه سرویس گزارش نشده است.
از منظر حقوقی نیز دارایی کاربران نزد صرافیها امانت محسوب میشود و صرافیها موظفاند سازوکارهای لازم را برای حفاظت از این داراییها فراهم کنند.
رئیس انجمن فینتک در اینباره تاکید میکند که «حتی در رخدادهای قبلی که برخی پلتفرمها با مشکلات عملیاتی یا از دست رفتن بخشی از داراییها مواجه شدند، اصل بر این بوده که آسیبی به دارایی کاربران وارد نشود.»
او به حمله سایبری نوبیتکس اشاره میکند که هرچند در آن دارایی قابل توجهی از دست رفت اما زیان مالی آن متوجه کاربران نشد و خود صرافی آن را تقبل کرد. یعقوبی میگوید همه صرافیها در قبال دارایی کاربرانشان چنین مسئولیتی دارند و باید همین گونه عمل کنند.
بزرگترین ریسک پیشآمده برای کاربران چیست؟
اگرچه تحریمها مستقیماً دارایی کاربران داخل کشور را هدف قرار نمیدهد، اما یک پیامد مهم دارد: افزایش حساسیت نسبت به کیفپولهایی که با صرافیهای تحریمشده در تعامل بودهاند. خوشبخت، فعال حوزه رمزارز معتقد است «از این پس هر کیفپولی که با این صرافیها تراکنش داشته باشد، ممکن است در ارزیابیهای بینالمللی بهعنوان کیفپولی با سابقه ارتباط با یک نهاد تحریمشده شناخته شود.» البته او تاکید میکند که این موضوع لزوماً به معنای مسدود شدن دارایی نیست، اما میتواند باعث شود صرافیهای خارجی، پلتفرمهای مالی یا شرکتهای ارائهدهنده خدمات رمزارزی نسبت به آن کیفپول حساستر شوند.
تتر؛ حساسترین دارایی پس از تحریمها
در میان تمام رمزارزها، تتر جایگاه متفاوتی دارد. برخلاف بیتکوین که ماهیت آن غیرمتمرکز است، تتر توسط یک شرکت متمرکز مدیریت میشود و از نظر فنی امکان فریز کردن آدرسهای مشخص در آن وجود دارد.
به همین دلیل برخی کارشناسان معتقدند ریسک نگهداری یا جابهجایی تترهایی که منشأ آنها به صرافیهای تحریمشده مرتبط است، بیش از سایر داراییها خواهد بود. بنابراین، باید تا حد امکان از دریافت و انتقال تتر روی شبکه ترون خودداری کنند؛ چون ریسک فریز شدن آن توسط صادرکننده وجود دارد.
تفکیک کیفپولها؛ توصیهای که حالا مهمتر شده است
یکی از مهمترین توصیههای کارشناسان پس از تحریمهای اخیر، جداسازی کامل فعالیتهای داخلی و بینالمللی کاربران پلتفرمهای ارز دیجیتال است.
رئیس انجمن فینتک تاکید دارد کاربری که در صرافیهای ایرانی فعالیت میکند و همزمان با صرافیهای خارجی، سرویسهای پرداخت بینالمللی یا شرکای تجاری خارج از کشور نیز در ارتباط است، باید میان این دو حوزه مرز مشخصی ایجاد کند. بنابراین، بهتر است کاربران از یک کیفپول مشترک برای فعالیت داخلی و خارجی استفاده نکنند.
آیا اکوسیستم رمزارز ایران آسیب میبیند؟
تحریمها پیش از این که کاربران را تحت تاثیر قرار دهند هزینه فعالیت کسبوکارها را بالا میبرند. یعقوبی، رئیس انجمن فینتک نیز معتقد است «هرچه ریسک یک صنعت بالاتر برود، هزینه تأمین مالی، جذب سرمایه و توسعه کسبوکار نیز افزایش پیدا میکند. سرمایهگذاران معمولاً به حوزههایی که با محدودیتهای بینالمللی مواجهاند محتاطانهتر نگاه میکنند.»
با این حال او تأکید میکند که این تحریمها به معنای بسته شدن کامل مسیر فعالیت صنعت رمزارز ایران نیست و نباید آن را به کل اکوسیستم تعمیم داد.
نگرانی چندانی وجود ندارد
بررسی دیدگاههای کارشناسان نشان میدهد برخلاف برخی نگرانیهای مطرحشده در روزهای اخیر، تحریم والکس، نوبیتکس، بیتپین و رمزینکس به معنای مسدود شدن فوری دارایی کاربران نیست. خدمات داخلی صرافیها کماکان فعال است و کاربران میتوانند مانند گذشته از امکاناتی نظیر خرید و فروش رمزارز، واریز و برداشت ریالی، کیفپولهای داخلی، دریافت اعتبار و سایر خدمات استفاده کنند.فقط به کاربران توصیه میشود که از انتقال مستقیم دارایی میان صرافیهای داخلی و خارجی خودداری کنند، برای فعالیتهای داخلی و بینالمللی از کیفپولهای مجزا استفاده کنند و در مورد داراییهای متمرکزی مانند تتر، بهویژه روی شبکه ترون، احتیاط بیشتری به خرج دهند.
