ترامپ در مسیر دیپلماسی، نتانیاهو در مسیر تنش
آیا ایران شدیدتر پاسخ خواهد داد؟
ایران پس از حملات اخیر به اسرائیل، توقف عملیات خود را اعلام کرد اما هشدار داد ادامه حملات تلآویو به لبنان و ضاحیه با پاسخ شدیدتر روبهرو خواهد شد. همزمان، ترامپ تلاش می کند مسیر مذاکره با تهران را حفظ کند و مانع واکنش تازه اسرائیل شود؛ اما رسانهها و جریانهای اسرائیلی خواستار بیاعتنایی به فشار واشنگتناند. شکاف آمریکا و اسرائیل بر سر جنگ، لبنان و توافق احتمالی با ایران عمیقتر شده و خطر گسترش بحران منطقهای افزایش یافته است.
فرارو- ارتش ایران روز دوشنبه اعلام کرد عملیات نظامی خود علیه اسرائیل را متوقف کرده است؛ اما همزمان هشدار داد که اگر تلآویو حملات خود به لبنان، بهویژه جنوب این کشور و منطقه ضاحیه را ادامه دهد، پاسخهای بعدی ایران شدیدتر و سنگینتر خواهد بود.
به گزارش فرارو، بر اساس بیانیهای که منتشر شده، نیروهای مسلح ایران حملات اخیر خود را «پاسخی دردناک» به آنچه تجاوزهای اسرائیل در لبنان خواندهاند، توصیف کردهاند. در این بیانیه، این اقدامات اسرائیل با حمایت آمریکا مرتبط دانسته شده و عملیات ایران نیز در چارچوب حمایت از «ملت مظلوم لبنان» معرفی شده است.
تهران در این بیانیه تأکید کرده است که پیام این عملیات باید از سوی اسرائیل و حامیانش جدی گرفته شود. با این حال، اعلام توقف عملیات نشان میدهد ایران در این مرحله تلاش دارد چرخه حمله و پاسخ را کنترلشده نگه دارد؛ هرچند هشدار داده است که ادامه حملات اسرائیل به لبنان، با واکنشی شدیدتر روبهرو خواهد شد.
تقابل دیپلماسی ترامپ و تنشآفرینی نتانیاهو
تجدید درگیری میان ایران و اسرائیل، آتشبس شکننده منطقه را در برابر آزمونی سخت قرار داده است. این دور تازه از تنش میتواند امیدها برای دستیابی به توافقی سیاسی جهت پایان دادن به جنگ در خاورمیانه را تضعیف کند.
اهمیت این تحولات در آن است که حملات اسرائیل به ایران تنها چند ساعت پس از آن انجام شد که دونالد ترامپ از تلآویو خواسته بود از پاسخ نظامی به تهران خودداری کند. ترامپ تلاش داشت بنیامین نتانیاهو را از کشاندن بحران به مرحلهای تازه بازدارد؛ اما تصمیم اسرائیل برای حمله، نشان داد شکاف میان محاسبات واشنگتن و تلآویو همچنان جدی است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد که مذاکرات نهایی برای رسیدن به صلح همچنان ادامه دارد و تنها «نادانی یا حماقت» میتواند این روند را از مسیر خارج کند. ترامپ بار دیگر تأکید کرد که ایران و اسرائیل به دنبال آتشبس فوری هستند و گفت روند مذاکرات با تهران باید با سرعت بیشتری پیش برود. این موضعگیری نشان میدهد کاخ سفید همچنان تلاش دارد مسیر دیپلماسی را از چرخه حملات متقابل جدا نگه دارد و اجازه ندهد درگیریهای اخیر، توافق احتمالی را نابود کند.
رئیسجمهور آمریکا در شبکه «تروث سوشال» نوشت که محاصره تا زمان دستیابی به توافق نهایی، با تمام قدرت ادامه خواهد یافت. به این ترتیب، ترامپ تلاش میکند دو مسیر را همزمان پیش ببرد: فشار حداکثری برای وادار کردن تهران به توافق و مهار تنش برای جلوگیری از فروپاشی کامل مذاکرات.
ترامپ پیشتر نیز از ایران و اسرائیل خواسته بود فوراً جنگ را متوقف کنند. او بامداد دوشنبه در گفتوگو با روزنامه «فایننشال تایمز» تأکید کرده بود که حملات موشکی ایران به اسرائیل، تمایل او برای تکمیل مذاکرات با تهران را تغییر نداده و بر توافق احتمالی اثری نخواهد گذاشت.
هشدار معاریو؛ اسرائیل مهره شطرنج نیست
در میانه تنش تازه میان ایران، اسرائیل و آمریکا، روزنامه اسرائیلی «معاریو» با لحنی تند خواستار بیاعتنایی تلآویو به درخواستهای دونالد ترامپ شد و تأکید کرد که اسرائیل نباید در برابر حملات ایران عقبنشینی کند. این روزنامه نوشت ایران با هدف قرار دادن شهرکهای شمالی و مراکز حساس در عمق اسرائیل از خطوط قرمز عبور کرده است و تلآویو نمیتواند اجازه دهد تهران معادلهای تازه برای آینده امنیتی اسرائیل ترسیم و تحمیل کند.
معاریو در موضعی کمسابقه از اسرائیل خواست در برابر رئیسجمهور آمریکا سرپیچی کند و نوشت که در شرایط فعلی، اسرائیل دیگر نمیتواند به ترامپ گوش دهد. به باور این روزنامه، ترامپ باید بداند اسرائیل یک مهره روی صفحه شطرنج نیست، بلکه دولتی مستقل و دارای ارتشی قدرتمند است که وظیفه دارد بدون تردید از خود دفاع کند.
این موضعگیری نشاندهنده افزایش نارضایتی در بخشی از فضای سیاسی و رسانهای اسرائیل از تلاشهای ترامپ برای مهار پاسخ نظامی تلآویو است؛ تلاشی که هدف آن حفظ مسیر توافق احتمالی واشنگتن و تهران و جلوگیری از لغزش منطقه به سوی جنگ گستردهتر است.
معاریو پا را فراتر گذاشت و نوشت اگر رئیسجمهور آمریکا با تصمیم اسرائیل مشکل دارد، میتواند جنگندههای آمریکایی را از فرودگاه بنگوریون و دیگر پایگاههای اسرائیل خارج کند. این ادبیات، نشاندهنده شدت خشم بخشی از جریانهای اسرائیلی از فشار واشنگتن برای خویشتنداری است.
این روزنامه همچنین با لحنی انتقادی نوشت اسرائیل در کنار آمریکا جنگیده است و کاخ سفید نباید «دوست زخمی» خود را در میدان نبرد رها کند. از نگاه معاریو، ایران با حملات اخیر خود معادلاتی را تحمیل کرده که اسرائیل حق ندارد آنها را بپذیرد؛ به همین دلیل، حمله همزمان نتانیاهو به ضاحیه بیروت و تهران تصمیمی ضروری توصیف شده است.
معاریو هشدار داد که عقبنشینی اسرائیل از پاسخ به ایران، به معنای تضعیف جایگاه آن در منطقه خواهد بود و این کشور را به هدفی آسان برای دشمنانش تبدیل میکند. این روزنامه حتی نوشت اگر نتانیاهو قصد داشت نیروی هوایی را متوقف کند، باید پیش از آن از مقام خود کنارهگیری میکرد.
در بخش دیگری از این تحلیل، معاریو از تعلل در فراخواندن گسترده نیروهای ذخیره انتقاد کرد و نوشت که پس از حملات ایران، اسرائیل باید هزاران نیروی ذخیره را بسیج میکرد، آنان را به شمال اعزام میکرد و مسیر عملیات را به سمت بیروت میکشاند.
کاخ سفید میان مهار جنگ و حفظ مذاکره
حمله موشکی جدید ایران به شمال اسرائیل، روابط دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو را به یکی از حساسترین پیچهای سیاسی و امنیتی خود رسانده است. ترامپ در نخستین واکنش اعلام کرد که با نخستوزیر اسرائیل تماس خواهد گرفت و از او خواهد خواست به تهران پاسخ ندهد؛ موضعی کمسابقه از سوی رئیسجمهوری که معمولاً در برابر حملات ایران، در کنار تلآویو میایستاد.
اما این بار محاسبات کاخ سفید متفاوت است. تنها چند ساعت پیش از حمله ایران، ترامپ با لحنی خوشبینانه از نزدیکی توافق با تهران سخن گفته بود؛ توافقی که پس از هفتهها تبادل پیام از مسیر میانجیگری پاکستان، از نگاه واشنگتن به مرحلهای حساس رسیده است. به همین دلیل، کاخ سفید نمیخواهد یک دور تازه از حملات ایران و اسرائیل، مسیر مذاکرات را از بین ببرد. نزدیکان ترامپ میگویند او اکنون بیش از هر زمان دیگری باور دارد که لحظه کنونی برای گرفتن امتیازهای تازه از ایران مناسب است. او میخواهد پس از حدود صد روز جنگ، همان اهدافی را که به افکار عمومی آمریکا وعده داده بود، از مسیر مذاکره محقق کند.
با این حال، رئیسجمهور آمریکا در داخل کشور نیز تحت فشار است. رأیگیری اخیر در کنگره نشان داد بخشی از جمهوریخواهان حاضرند در کنار دموکراتها، اختیارات جنگی ترامپ علیه ایران را محدود کنند. این تحول برای کاخ سفید یک هشدار جدی است: ادامه جنگ میتواند هم محبوبیت ترامپ را تضعیف کند و هم موقعیت جمهوریخواهان را در انتخابات میاندورهای آینده به خطر بیندازد. از همین رو، ترامپ علاقهای به بازگشت به گزینه نظامی ندارد.
در مقابل، جناح تندرو جمهوریخواه نگاه دیگری دارد. از نظر آنان، شلیک دوباره موشکهای ایران نشان میدهد پرونده تهران باید قاطعانه بسته شود؛ چه از مسیر دیپلماسی سخت و طولانی، و چه با بازگشت به عملیات نظامی. ترامپ نیز همچنان تأکید میکند که توان نظامی آمریکا در منطقه پابرجاست و تصمیم نهایی برای استفاده از آن فقط با اوست. اما واقعیت این است که ترامپ نمیخواهد دستاوردهای دیپلماتیک موجود را از دست بدهد. چند پایتخت منطقهای در تلاشهای میانجیگرانه نقش داشتهاند و واشنگتن مایل است این کانالها فعال بمانند. از نگاه کاخ سفید، توافق با ایران میتواند یک پیروزی راهبردی برای آمریکا، اسرائیل و متحدان منطقهای باشد؛ توافقی که هم موازنه قدرت را بازآرایی کند و هم مسیر دستیابی ایران به سلاح هستهای را ببندد.
در چارچوبی که از مسیر پاکستان بررسی شده، اصل مرکزی این بوده است که ایران هیچ سلاح هستهای در اختیار نداشته باشد. ترامپ نیز یک شرط دیگر به آن افزوده است: ایران نباید از هیچ طرف ثالثی سلاح هستهای بخرد. اما همین مسیر، شکاف آمریکا و اسرائیل را عمیقتر کرده است. در واشنگتن بیش از گذشته از اختلاف دیدگاه میان ترامپ و نتانیاهو سخن گفته میشود. کاخ سفید توافق با ایران را یک موفقیت راهبردی میداند، اما اسرائیل معتقد است اهداف جنگ هنوز کامل نشده و تا زمانی که نظام ایران در شکل کنونی باقی است، تهدید نیز باقی خواهد ماند.
تماسهای اخیر ترامپ و نتانیاهو نیز همین اختلاف را آشکارتر کرده است. واشنگتن میخواهد جنگ را به توافق ختم کند؛ تلآویو اما نگران است که توافق، آزادی عمل اسرائیل علیه ایران و متحدان منطقهایاش را محدود کند. در این میان، پرونده لبنان به نقطهای حساس تبدیل شده است.
منابع نزدیک به دولت آمریکا میگویند کاخ سفید میخواهد لبنان را از مذاکره با ایران جدا کند و اجازه ندهد تهران از این پرونده بهعنوان برگ فشار در برابر واشنگتن استفاده کند. واشنگتن در همین چارچوب، مسیر مستقلی برای لبنان و اسرائیل دنبال میکند؛ مسیری که بر آتشبس، گفتوگوهای مستقیم و کاهش پیوند امنیتی لبنان با معادله ایران استوار است. هدف اصلی، خارج کردن لبنان از میز مذاکره ایران و آمریکا است.
دنیس سیترینویج، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، در توئیتی در شبکه ایکس مینویسد: مسیر تشدید تنش در منطقه، بیش از هر چیز به تصمیم راهبردی دونالد ترامپ بستگی دارد. اگر رئیسجمهور آمریکا بخواهد امکان توافق دیپلماتیک با ایران را زنده نگه دارد، احتمالاً ناچار خواهد شد فشار جدیتری بر اسرائیل وارد کند تا کارزار نظامی خود را متوقف یا دستکم محدود کند. در غیر این صورت، تهران این وضعیت را فرصتی برای تثبیت یک معادله بازدارندگی تازه در منطقه خواهد دید.
در چنین چارچوبی، ایران ممکن است احساس کند باید به هر حمله اسرائیل پاسخ دهد تا نشان دهد حملات تلآویو، بهویژه علیه لبنان یا خاک ایران، بدون هزینه نخواهد بود. این پاسخها لزوماً فقط از سوی ایران انجام نخواهد شد. شبکه شرکا و نیروهای نیابتی تهران در منطقه نیز میتواند وارد معادله شود؛ از لبنان تا دیگر جبهههای فعال و نیمهفعال. همین مسئله خطر گسترش بحران را افزایش میدهد و میتواند درگیری را از سطح تقابل مستقیم ایران و اسرائیل به رویارویی چندجبههای در خاورمیانه تبدیل کند.
بنابراین، اگر واشنگتن خواهان حفظ مسیر دیپلماسی است، مهار رفتار نظامی اسرائیل به یکی از شروط اصلی جلوگیری از فروپاشی مذاکرات و جلوگیری از یک جنگ منطقهای گستردهتر تبدیل شده است.
