عقب‌نشینی از رویاهای بزرگ؛ آیا ترامپ، تل‌آویو را قربانی توافق با ایران می‌کند؟

فرارو- دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در تازه‌ترین اظهارات خود از احتمال دستیابی به توافقی با ایران در هفته آینده خبر داد؛ توافقی که به گفته او می‌تواند به تمدید آتش‌بس و بازگشایی تنگه هرمز منجر شود. ترامپ در گفت‌وگو با شبکه «ای‌بی‌سی نیوز» فضای مذاکرات را مثبت توصیف کرد و گفت اوضاع «خوب به نظر می‌رسد». او همچنین از برطرف شدن یک «اختلال کوچک» در جریان تحولات روز خبر داد؛ اختلالی که به گفته رئیس‌جمهور آمریکا، ناشی از نارضایتی ایران از حملات اسرائیل به لبنان بوده است.

به گزارش فرارو، ترامپ در توضیح این موضوع گفت با حزب‌الله گفت‌وگو کرده و از این گروه خواسته است آتش‌بس را رعایت کند. او همچنین اعلام کرد که با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز تماس گرفته و از او خواسته است از ادامه آتش‌گشایی خودداری کند. به گفته ترامپ، پس از این تماس‌ها، دو طرف تیراندازی به سوی یکدیگر را متوقف کردند.

رئیس‌جمهور آمریکا در بخش دیگری از سخنانش، توافق احتمالی با ایران را گزینه‌ای حتی «بهتر از پیروزی نظامی» توصیف کرد. او با اذعان به دشواری رسیدن به تفاهم با کشوری «بسیار بزرگ» مانند ایران، گفت چنین روندی نه برای تهران آسان است و نه برای واشنگتن؛ اما در عین حال تأکید کرد که آمریکا در این مذاکرات به «آنچه نیاز دارد» دست پیدا می‌کند.

ترامپ درباره زمان احتمالی نهایی شدن یادداشت تفاهم مربوط به بازگشایی تنگه هرمز نیز گفت که این موضوع می‌تواند در هفته آینده به نتیجه برسد. با این حال، او تصریح کرد که هنوز موافقت نهایی خود را اعلام نکرده است، زیرا چند موضوع باقی‌مانده همچنان در دستور گفت‌وگوها قرار دارد.

در ادامه تشدید تنش‌ها میان ایران، حزب‌الله و اسرائیل، فرماندهی نظامی مرکزی ایران روز دوشنبه به ارتش اسرائیل هشدار داد که هرگونه حمله به ضاحیه جنوبی بیروت، با واکنشی مستقیم و تهدیدآمیز از سوی تهران روبه‌رو خواهد شد. قرارگاه خاتم‌الانبیاء در بیانیه‌ای اعلام کرد اگر اسرائیل حملاتی را علیه بیروت آغاز کند، ساکنان شمال اسرائیل باید برای جلوگیری از آسیب احتمالی، این مناطق را ترک کنند.

این نهاد نظامی دلیل صدور این هشدار را آنچه «نقض‌های مکرر آتش‌بس» از سوی اسرائیل خواند، عنوان کرد و تأکید داشت که تل‌آویو مسئول پیامدهای ادامه این روند خواهد بود. هم‌زمان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز سطح تهدیدها را افزایش داد و اعلام کرد در صورت تداوم عملیات اسرائیل در لبنان و غزه، «جبهات جدیدی» علیه اسرائیل گشوده خواهد شد.

در سوی مقابل، ارتش اسرائیل روز دوشنبه برای ساکنان ضاحیه جنوبی بیروت، که از مهم‌ترین پایگاه‌های اجتماعی و سیاسی حزب‌الله به شمار می‌رود، هشدار تخلیه صادر کرد. این هشدار پس از آن مطرح شد که مقام‌های اسرائیلی از احتمال ازسرگیری حملات به این منطقه سخن گفته بودند. این تبادل هشدارها نشان می‌دهد که ضاحیه بیروت و مناطق شمالی اراضی اشغالی بار دیگر به کانون تهدیدهای متقابل تبدیل شده‌اند؛ وضعیتی که می‌تواند آتش‌بس شکننده را با خطر فروپاشی روبه‌رو کند و دامنه درگیری را از مرزهای لبنان فراتر ببرد.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در موضع‌گیری تازه‌ای اعلام کرد که تهران دستیابی به هرگونه توافق با واشنگتن را به توقف حملات اسرائیل در لبنان به‌ویژه در جنوب این کشور، گره زده است. قالیباف در تماس تلفنی با نبیه بری، رئیس پارلمان لبنان، تأکید کرد که ایران مصمم است آتش‌بسی فراگیر در سراسر لبنان برقرار شود. او گفت تهران در دو روز گذشته تلاش‌های جدی و فشرده‌ای را برای متوقف کردن حملات اسرائیل دنبال کرده است. رئیس مجلس ایران در ادامه هشدار داد که اگر «جنایت‌های اسرائیل در لبنان» ادامه پیدا کند، تهران مذاکرات با واشنگتن را متوقف خواهد کرد و در برابر این روند، موضعی مستقیم اتخاذ خواهد کرد. به گفته قالیباف، هر توافقی که میان تهران و واشنگتن در حال بررسی باشد، تنها در صورتی معنا خواهد داشت که توقف حملات در همه جبهه‌ها را دربرگیرد.

توافق مبهم تهران و واشنگتن زیر سایه بدبینی تل‌آویو

در حالی که طی روزهای گذشته نشانه‌هایی از نزدیک شدن ایران و آمریکا به یک تفاهم اولیه دیده می‌شد، برآوردهای امنیتی اسرائیل تصویری متفاوت ارائه می‌دهد: تهران احتمالاً یادداشت تفاهم پیشنهادی با واشنگتن را امضا نخواهد کرد. به گفته یک منبع ارشد امنیتی اسرائیل، اختلاف‌ها بر سر شروط اصلی توافق همچنان پابرجاست و سطح تنش میان دو طرف افزایش یافته است. بر اساس گزارش وب‌سایت عبری «والا»، ارزیابی محافل امنیتی اسرائیل این است که ایران هنوز حاضر نشده شماری از مطالبات آمریکا را بپذیرد و با وجود ادامه تماس‌های غیرمستقیم، بعید است تهران در شرایط فعلی به‌صورت رسمی و علنی با متن توافق موافقت کند.

از نگاه این منبع امنیتی اسرائیلی، ترامپ اکنون با مجموعه‌ای از گزینه‌های محدود روبه‌روست. او می‌تواند اعلامیه‌ای یک‌جانبه درباره توافق صادر کند، به مسیر تشدید تنش نظامی بازگردد، یا فشارهای اقتصادی را تشدید کند. این منبع مدعی است که ایران با وجود فشارهای اقتصادی داخلی و تحریم‌های گسترده، توانسته روند مذاکرات را به شکلی مدیریت کند که منافع خود را حفظ کند. چنین ارزیابی‌ای در تل‌آویو، به‌طور طبیعی نگرانی ایجاد می‌کند؛ زیرا اسرائیل بیم دارد هر توافقی که بدون امتیازهای روشن از سوی تهران امضا شود، در عمل به نفع ایران تمام شود.

در میان سناریوهای مطرح‌شده از سوی اسرائیلی‌ها، گزینه‌هایی چون ماجراجویی نظامی یا تشدید کوتاه‌مدت اما سنگین فشارهای اقتصادی و تحریمی با هدف ایجاد فشار داخلی بر ساختار قدرت در ایران مطرح شده است تا بدین طریق بتوانند قواعد مذاکره را بازتعریف کنند.

ترامپ و هزینه‌های جنگ ایران در آستانه انتخابات

ولی نصر، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه جانز هاپکینز در یادداشتی در روزنامه فایننشال تایمز می‌نویسد: دونالد ترامپ امیدوار است توافق، جنگ با ایران را پایان دهد و تنگه هرمز را باز کند، اما در آمریکا مخالفت‌هایی جدی با هر توافقی شکل گرفته که کنترل تنگه هرمز و برنامه هسته‌ای را در اختیار تهران باقی بگذارد. ایران نیز برای پذیرش این پیشنهاد عجله ندارد، زیرا اختلاف اصلی در تهران بر سر میزان اعتماد به دولت آمریکا است.

ولی نصر معتقد است ایران به‌دلیل ماهیت حساس این تقابل، سخت‌گیرانه مذاکره می‌کند و مهم‌ترین خواسته‌اش تضمین بازنگشتن جنگ است؛ تضمینی که در توافق کوتاه‌مدت آتش‌بس کنونی وجود ندارد. از نگاه تهران، دیپلماسی با توجه به سابقه ترامپ می‌تواند خطرناک باشد، چراکه گمان می‌رود آمریکا به‌دنبال صلح پایدار نیست، بلکه می‌خواهد با فشارهای دوره‌ای، ایران را مهار کند. به همین دلیل، بازدارندگی برای ایران در سه عرصه اهمیت پیدا کرده است: تنگه هرمز، پرونده هسته‌ای و تحمیل هزینه به آمریکا.

وی می‌افزاید: ایران ممکن است با بازگشایی تنگه موافقت کند، اما کنترل آن را واگذار نخواهد کرد و بعید است بر سر دستاوردهای هسته‌ای خود امتیاز غیرقابل بازگشتی بدهد. در واقع آمریکا و ایران شاید بتوانند این دور از تنش را پایان دهند، اما توافقی پایدار بسیار دشوار خواهد بود.

جیمز ام. لیندسی، کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل نیز در یادداشتی در شورای روابط خارجی آمریکا می‌نویسد: اگرچه ترامپ تأکید کرده که تصمیم‌هایش درباره ایران را بر اساس محاسبات داخلی تنظیم نمی‌کند، اما در عمل، پرونده ایران نقشی تعیین‌کننده در انتخابات نوامبر خواهد داشت.

به باور وی، جنگ ایران از نظر سیاسی به زیان ترامپ و حزب جمهوری‌خواه تمام شده است. ریشه اصلی این ریزش را نه صرفاً خود جنگ، بلکه پیامدهای اقتصادی آن برای زندگی روزمره آمریکایی‌ها می‌داند. افزایش قیمت بنزین و فشارهای تورمی باعث شده ارزیابی عمومی از عملکرد ترامپ به‌شدت منفی شود و همین موضوع می‌تواند در انتخابات میان‌دوره‌ای برای جمهوری‌خواهان هزینه‌ساز باشد.

توافق با ایران در برابر خلع سلاح حزب‌الله؛ دوراهی تازه ترامپ

زوی بارل، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در یادداشتی در روزنامه هاآرتص می‌نویسد: آتش‌بس کنونی، مانند نمونه‌های لبنان و غزه، بیشتر نوعی «آتش‌بس کشدار» و انعطاف‌پذیر است تا توقف واقعی جنگ. آمریکا نیز مانند اسرائیل در یک جنگ سردرگم گرفتار شده که هدف نهایی آن مشخص نیست.

وی معتقد است موفقیت‌های نظامی آمریکا و اسرائیل در منطقه، با موفقیت تهران در تضعیف قدرت دیپلماتیک ترامپ و کاهش نفوذ واشنگتن بر متحدان خلیج فارس خنثی شده است. فشارهای کشورهای عربی خلیج فارس، که نگران آسیب به زیرساخت‌های حیاتی خود هستند، ترامپ را به سمت تمرکز بر هدف عملی‌تر یعنی کنترل برنامه هسته‌ای ایران سوق داده است.

در پایان زوی بارل معتقد است که ترامپ اکنون میان دو انتخاب گرفتار شده است: یا توافق با ایران را بر تضعیف حزب‌الله ترجیح دهد، یا خطر فروپاشی مذاکرات هسته‌ای و بازگشت بحران هرمز را بپذیرد. از نگاه وی، ترامپ با اولویت دادن به توافق با ایران، گزینه نظامی علیه حزب‌الله را تا حد زیادی خنثی کرده است.

مارک دوبوویتز، کارشناس ارشد مسائل ایران (و از چهره‌های تندرو ضدایرانی) در یادداشتی در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، مطالباتی حداکثری و غیرواقع‌بینانه را مطرح کرده است. او مدعی است هر توافقی باید شامل توقف کنترل ایران بر کشتی‌ها، برچیده شدن سایت‌های حساس و اعمال محدودیت‌های شدید موشکی باشد. دوبوویتز هشدار می‌دهد اگر ایران پیش از برچیده شدن بخش‌هایی از برنامه هسته‌ای‌اش بتواند به درآمدهای نفتی یا دارایی‌های بلوکه‌شده دسترسی پیدا کند، تمام اهرم فشار آمریکا از بین خواهد رفت.