علیاکبر صالحی: کلید طلایی خاورمیانه، ایران است/ تکلیف روابط بینالملل روشن نیست
رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی با تأکید بر اینکه کلید طلایی خاورمیانه، ایران است گفت: ایران لنگرگاه ثبات خاورمیانه است چه این را بپذیرند، چه نپذیرند. ایران یک کشور منزوی نیست بلکه یک بازیگر اثرگذار در منطقه است و بعد از این قضایای اخیر نقش آفرینی ایران در جهان قطعاً بیشتر خواهد شد.
علیاکبر صالحی، رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی، در نشست رونمایی کتاب «بر لبه تنهایی»؛ روایت کلان راهبرد امنیت ملی ایران اثر ولی نصر استاد سرشناس دانشگاه جانز هاپکینز که توسط وحید عابدینی و فاطمه سادات موسوی کریمی به زبان فارسی ترجمه و در ایران منتشر شده، با بیان اینکه کسی شاید شایستهتر از آقای نصر برای بحث درباره راهبرد کلان امنیتی ایران نیست، چون به ایران و اسلام تسلط دارد و در خانوادهای ریشهدار تربیت شده و مکنونات پدرش را هم با خود همراه دارد گفت: تا ماهیت جمهوری اسلامی ایران را خوب نشناسیم، نمیتوانیم تحلیل دقیقی از راهبرد کلان سیاست خارجی و امنیت ملی ایران داشت.
به گزارش ایسنا، وی افزود: در مباحثاتی که آقای کسینجر در مکالمه با یک دیپلمات ایرانی در نمایندگی ما در نیویورک داشتند، میگوید؛ «کی ایران از ایدئولوژی انقلابیاش دست برمیدارد؟» او اشاره به مذهب نمیکند؛ یعنی رفتار ایران سلب و لجاجت گونه میبیند، و نهایتا میپرسد کی ایران میخواهد از آن دست بردارد؟ شاید برخی از رفتارهای ما در امتداد تصویری باشد که غرب دارد، اما به معنی اشتباه بودن کل این نگاه نیست.
صالحی گفت: آقای نصر در بخشی از کتاب خود در وصف انقلاب اسلامی میگوید؛ «ایدیولوژی اسلامی و هویت شیعی». احساس میکنم اگر بگذارند «دین باوری اسلامی» بهتر است. دین باوری التزام به یک امر قدسی است. اسلام فقط یک نظام فکری سیاسی نیست بلکه عرفان، اخلاق و عبادت را هم در برمیگیرد. دین منشا وحیانی دارد و منعطف است اما ایدئولوژی ساخته ذهن بشر و تمامیتخواه است، مثل فاشیسم و کمونیسم و بر ساختارمند کردن فکر اجتماعی و سیاسی تمرکز دارد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با بیان اینکه دین میتواند به ایدئولوژی تبدیل شود؟ گفت، این اتفاق وقتی روی میدهد که دین وارد عرصه قدرت و سیاست شود، برای جامعه برنامه حکمرانی ارائه کند و هویت جمعی در زمینه مبارزه سیاسی بسازد.
صالحی گفت: نصر نظرات شخصی خودش را در این کتاب صرفا بیان نکرده، بلکه وقایع و سیر تحولات را بحث کرده که این خیلی خوب است. وقتی اشاره به دوران حکمرانی پهلوی و قاچار میکند موضوعی بحث میکند. اما معتقدم در اشارات ظریفی که درباره تحولات بعد از انقلاب اسلامی دارند، برخی موارد مغفول مانده است.
وزیر خارجه پیشین ایران با اشاره به رویکرد و سیاست ایران در منطقه بعد از انقلاب گفت: رفتن ما به لبنان برای تامین امنیت یا ترس از امنیت ژئوپلتیکی خودمان نبود، ما رفتیم لبنان که کمک کنیم و این واقعیت بود که خواستیم به شیعیان و به مقاومت لبنان کمک کنیم. به هر حال بر اساس آرمانهای اسلامی و امام خمینی ره، اسرائیل را مخل جهان اسلام میدانستیم. بنابراین فکر میکنم آقای دکتر نصر بر نقش جهانبینی اسلامی انقلاب کمتر تاکید داشته اما بر عنصر امنیت و ژئوپلتیک ایران خیلی بیشتر و در اینجا او با نویسندگان خارجی که فهم و درک دقیق و نزدیکی از اسلام و انقلاب ندارند، اشتراک نظر پیدا میکند.
صالحی با تاکید بر اینکه کلید طلایی خاورمیانه، ایران است گفت: ایران لنگرگاه ثبات خاورمیانه است چه این را بپذیرند، چه نپذیرند. ایران یک کشور منزوی نیست بلکه یک بازیگر اثرگذار در منطقه است و بعد از این قضایای اخیر نقش آفرینی ایران در جهان قطعاً بیشتر خواهد شد
وزیر خارجه پیشین ایران با اشاره به تحولات و جنگ اخیر اظهار کرد: اگر ایران از این گردنه عبور کند، علیرغم اینکه ایران قدرت نظامی یا اقتصادی در سطح بینالمللی نیست اما در جایگاه یک قدرت در جهان خودنمایی میکند.
وی در ادامه گفت: دوست داشتم کتاب آقای نصر تاکید بیشتری بر ظرفیتهای درونی تمدن ایرانی و عنصر فرهنگی آن داشته باشد، به عبارت دیگر ظرفیت قدرت ایران علاوه بر توازن نامتقارن نظامی که در دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه میتوان به آن اذعان کرد، همچنین سرمایه ریشهای فرهنگی و هویتی قابل توجهی که دارد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی تاکید کرد: ایران فقط با ترس از تهدید خارجی حرکت نمیکند، بلکه نوعی خودآگاهی تاریخی و تمدنی در رفتار آن وجود دارد. مردم در این جنگهای اخیر رفتاری فوقالعاده داشتند؛ میگفتند جوانها با بروز جنگ پناهنده میشوند به خارج، خیلی جالب است حالا که جنگ شده هیچکس پناهنده نشد.
وی تصریح کرد: کتاب بر «لبه تنهایی» یکی از واقع گرایانهترین تلاشها برای فهم بهتر و بیشتر عقلانیت راهبردی ایران در فضای فکری غرب است. در تجربهای که در وزارت خارجه داشتم وقتی با غربیها صحبت میکردیم میگفتند شما دشمن ما هستید اما دشمن عاقل.
صالحی گفت که کتاب مذکور ما را با این پرسش مواجه میکند که آیا ایران کشوری است که برای بقا میجنگد یا تمدنی که میخواهد جایگاه تاریخی خود را بازسازی کند؟ وی با تاکید بر اینکه بین سلطه و ارتباط تفاوت است، گفت، ما بر اساس نفی سبیل سلطه را نمیپذیریم اما مانعی برای ارتباط هم نداریم.
وی در ادامه نقد کتاب ولی نصر با تاکید بر اینکه در جمهوری اسلامی نظام دینی و حکومتی از یک جنس و در هم ممزوج شدند اظهار کرد: این ویژگی هیچگاه در تاریخ کشور سابقه نداشته است. در اینجا اصل بقا و تثبیت فرهنگی و اعتقادی مهم است ولی برای مثال در دورههای ساسانی و صفوی که قبلاً هم اشاره کردم این دو نظام از یکدیگر جدا بودند و نظام دینی در خدمت نظام سیاسی بود. به نظر میرسد البته به نظرم نظام جمهوری اسلامی بیشتر میل به درون گرایی و دوری از تکثرگرایی در داخل داشته که امیدوارم با این اتفاقاتی که افتاده و به خصوص تحولات این دو سهساله اخیر و حوادثی که رخ داده، این تمایل اصلاح بشود و به سمت اصلاح روابط بین الملل و خروج از انزوا برویم.
وزیر خارجه پیشین ایران گفت: این یک واقعیت است که ما درونگرا و منزوی شدیم و تکلیف روابط بینالملل ما روشن نیست. خیلی از مشکلات ما ناشی از همین مسئله است، بنابراین باید از این هالهای که برای خودمان ایجاد کردیم خارج بشویم و تکثرگرایی در داخل کشور را بسط دهیم.
صالحی با بیان اینکه متاسفانه این کتاب در بخشهایی انقلاب اسلامی را طوری به تصویر میکشد که گویی این انقلاب یک برنامه از قبل تدوین شده برای حکومت داری داشته و حالا در معرض نقد قرار میگیرد گفت: این در حالی است که انقلاب ما برنامه تدوین شده نداشت. انقلاب با فراست امام ره و با عنصر دولتمردی و سیاست ورزی ایشان توانست آن را هدایت کند. ما اوایل انقلاب سیر تحول انقلاب را دیدیم؛ هیچ گروه مسلطی در روند انقلاب نبود و همه گروههای مختلف فعال بودند و این موجب شد که انقلاب یک پدیده ناشناخته برای غرب باشد.
وی تاکید کرد: آرمانها و اهداف ما درست بود اما نقص ما آنجا بود که شیوههای رسیدن به اهداف را مشخص و تبیین نکردیم.
وزیر خارجه پیشین ایران با بیان اینکه در این کتاب استدلال شده که بار درگیری بین ما و آمریکا بر دوش ایران افتاده است گفت: گر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم واقعیت این طور نیست. مقدماتی چیده شده با فکر و برداشتهایی که در خارج از ایران هست که این نگرش را مطرح میکند اما مداخلات و سیاستهای آمریکا در قبال ایران را نادیده میگیرند.
رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی با اشاره به بخشی از کتاب مذکور که مدعی است اوباما از سر جایگاه خاصی که نسبت به روسای سابق آمریکا داشته طوری رفتار کرده که رهبری را برای مذاکره راضی کند گفت، به هیچ وجه این طور نبوده است؛ من در بطن کار بودم و نامههای مربوط به این موضوع موجود است.
وی همچنین آنچه درباره کنار گذاشتن راکتور آب سنگین اراک در روند مذاکرات برجام در این کتاب مظرح شده را رد کرد و از نویسنده خواست تا واقعیت صحنه را به طور مستند بنویسند.
