پیامد حمله به ایران و تاثیر پدیده «ال نینو»؛ کاهش عرضه جهانی برنج
عرضه جهانی برنج در سال جاری میلادی کاهش یافته زیرا کشاورزان در سراسر آسیا بهدلیل کمبود کود و افزایش شدید هزینه سوخت ناشی از جنگ ایران، سطح زیر کشت را کاهش دادهاند و همزمان پیشبینی میشود که پدیده «النینو» نیز تولید این کالای اساسی پرمصرف جهان را محدود کند.
روزنامه «دیلی استار» گزارش داد که کشاورزان در کشورهای آسیایی به دلیل افزایش شدید هزینههای تولید، بهویژه قیمت کود و سوخت، سطح زیرکشت برنج را کاهش دادهاند؛ موضوعی که میتواند عرضه این محصول اساسی را در ماههای آینده محدود کند.
به گزارش ایرنا، برنج برای امنیت غذایی حیاتی است و حتی اختلالات جزئی در عرضه آن میتواند بر کشورها تأثیر بگذارد، قیمتها را افزایش دهد و بودجه خانوارها را به ویژه در میان مصرفکنندگان حساس به قیمت در آسیا و آفریقا تحت فشار قرار دهد. این در حالی است که «سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد» (FAO) در ماه آوریل پیشبینی کرده بود که تولید برنج در سال زراعی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ با رشد ۲ درصدی به سطحی بیسابقه برسد.
برنج بهعنوان یکی از ارکان اصلی امنیت غذایی جهان شناخته میشود و حتی اختلالات محدود در عرضه آن میتواند موجب افزایش قیمتها و فشار بر بودجه خانوارها، بهویژه در کشورهای آسیایی و آفریقایی شود.
اما کشاورزان و فعالان بازار اعلام کردند که پیامدهای حمله به ایران بر کشاورزان در کشورهای صادرکننده بزرگ مانند تایلند و ویتنام و همچنین واردکنندگانی همچون فیلیپین و اندونزی تأثیر گذاشته است. این جنگ جریان انتقال سوخت و کود از طریق تنگه هرمز را مختل کرده؛ گذرگاهی راهبردی که خلیج فارس را به بازارهای جهانی متصل میکند.
همزمان، کشاورزان خردهمالک در جنوب شرق آسیا با فشار مضاعف ناشی از پدیده آبوهوایی «النینو» مواجه هستند که انتظار میرود در نیمه دوم سال جاری میلادی شرایط گرمتر و خشکتری را به منطقه تحمیل کند.
«ماکسیمو توررو»، اقتصاددان ارشد «سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد»، در این رابطه گفت: کشاورزان در برخی کشورها کاشت برنج را آغاز کردهاند اما به دلیل افزایش قیمتها از نهادههای کمتری استفاده میکنند. وی افزود: در نیمه دوم سال جاری و اوایل سال آتی [میلادی] با وضعیت عرضه جهانی محدودتری مواجه خواهیم شد.
این گزارش با اشاره به تجربههای گذشته تأکید میکند که در سال ۲۰۰۸ محدودیت صادرات از سوی تأمینکنندگان اصلی، قیمتها را به بیش از ۲ برابر و حدود هزار دلار در هر تُن رساند و موجب ناآرامی در برخی کشورها شد. همچنین در سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳، محدودیتهای صادراتی هند به افزایش قیمتها و خریدهای هیجانی انجامید.
در بخش زنجیره تأمین نیز مشکلاتی گزارش شده است. یک تاجر مستقر در سنگاپور اعلام کرد: لجستیک به یک کابوس تبدیل شده است، بهویژه در آسیا که کمبود کیسههای پلیپروپیلن، محدودیت کامیون برای انتقال برنج به بنادر و اختلال در حملونقل دریایی وجود دارد.
بر اساس این گزارش، در حالی که کمبود کود و شرایط خشکی هماکنون بر بازده محصولات کوچکتر در جنوب شرق آسیا تأثیر گذاشته، انتظار میرود محصول بعدی با کاهش بیشتری روبهرو شود. کشورهای عمده تولیدکننده آسیایی معمولاً سالانه ۲ یا سه بار برنج کشت میکنند.
در تایلند، یک کشاورز ۶۰ ساله اعلام کرد که افزایش قیمت کود و سوخت هزینههای تولید را بهطور قابلتوجهی افزایش داده است. وی با اشاره به اینکه قیمت کود و سوخت بالا است، افزود که ناچار شده مصرف کود را به نصف کاهش دهد.
در فیلیپین نیز شرایط مشابهی حاکم است. «آرزه گلیپو»، مدیر اجرایی «بنیاد توسعه یکپارچه روستایی»، گفت که «برخی کشاورزان میگویند ممکن است کشت نکنند یا مصرف کود را کاهش دهند که این امر بهطور اجتنابناپذیر تولید را کاهش خواهد داد.» وی هشدار داد، کاهش تولید میتواند این کشور را در موقعیتی دشوار قرار دهد زیرا واردات نیز به دلیل محدودیتهای صادراتی با عدم قطعیت مواجه است.
در اندونزی اگرچه کمبود کود وجود ندارد، اما انتظار میرود پدیده النینو تولید را کاهش دهد. برآوردها نشان میدهد سطح برداشت برنج در بازه مارس تا مه ۱۰.۶ درصد کاهش یافته و تولید نیز بیش از ۱۱ درصد افت خواهد کرد.
با وجود این نگرانیها، ذخایر جهانی برنج در سطح بالایی قرار دارد. بر اساس دادههای وزارت کشاورزی آمریکا، هند بهعنوان بزرگترین صادرکننده جهان حدود ۴۲ میلیون تن ذخیره در اختیار دارد که میتواند بخشی از کاهش تولید را جبران کند.
اقتصاددان ارشد «سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد» در عین حال هشدار داد که حتی در صورت حل فوری وضعیت تنگه هرمز، قیمت برنج احتمالاً افزایش خواهد یافت.
تداوم اختلال در تنگه هرمز ناشی از حمله به ایران و تشدید فشارهای اقلیمی بهویژه پدیده «النینو»، چشمانداز عرضه جهانی برنج را با عدم قطعیت روبهرو کرده است؛ وضعیتی که در صورت تداوم بحرانها و کاهش تولید در کشورهای آسیایی، میتواند به افزایش قیمتها و تشدید فشار بر امنیت غذایی در مناطق مصرفکننده، بهویژه در آسیا و آفریقا، منجر شود.
«استفان دوجاریک»، سخنگوی سازمان ملل متحد، بهتازگی در پی اقدامات آمریکا در تنگه هرمز اعلام کرد که قیمت مواد غذایی در جهان افزایش یافته است. وی هشدار داد که محاصره مسیر راهبردی خلیج فارس پیامدهای اقتصادی سنگینی به همراه داشته است؛ به طوری که «قیمت کالاهای اساسی و مواد غذایی ۶ درصد و قیمت نفت خام برای بازار اروپا ۵۳ درصد افزایش یافته است.»
