بررسی افزایش تنوع آسیبهای اجتماعی
زخمهایی بر پیکر اجتماع
فرارو- یک نفر خود را حلقآویز میکند و دیگری با زهر اعتیاد زجرکش میشود. کودکی در خانهاش آزار میبیند و دختری خیابان را مأوای خود میسازد. در این سوی شهر یکی گدایی میکند و آنسوی شهر، دیگری به قرصهای روانگردان پناه میبرد. تمام این موارد و مثالهای بسیار دیگر، هر کدام زخمی بر پیکر اجتماع وارد میکنند؛ زخمهایی که برای التیامشان باید تلاش زیادی کرد.
به گزارش سرویس اجتماعی فرارو؛ سن آسیبهای اجتماعی در کشور کاهش یافته است و به اذعان مدیران بهزیستی، تنوع و شدت آسیبها نیز رو به افزایش است.
حبیبالله مسعودی فرید، مدیر مرکز پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، از عدم برنامهریزی برای رشد فرهنگی و اجتماعی کشور، انتقاد کرده و گفته است: «وقتی فقط هدف رشد اقتصادی است، طبیعی است که این اتفاقها رخ میدهد.» مسعودی فرید، همچنین عنوان کرده است که حفظ نکردن خانواده، عوارض بسیار بالایی برای دولت دارد.
رئیس انجمن علمی مددکاری اجتماعی نیز از جمله افرادی است که متعقد است انواع مختلف آسیبهای اجتماعی نسبت به سال گذشته افزایش یافته و مهمترین دلیل آن، مشکلات اقتصادی و فقر است.
مصطفی اقلیما گفته است: «افزایش کودکان خیابانی، معتادان، افراد آسیبدیده، طلاق، کودک آزاری و ... از جمله آسیبهایی است که وقوع آنها در جامعه افزایش پیدا کرده است.»
وزات رفاه و چند علامت سؤال
چندی پیش، یکی از اعضای شورای شهر تهران عنوان کرد که: «وزارتخانهای مثل رفاه برای پیشگیری و ساماندهی آسیبهای اجتماعی، هیچ خاصیتی ندارد.» به عقیده رسول خادم تلاش برای پیشگیری از وقوع آسیبهای اجتماعی به تلاش برای مخفی كردن آمار مشكلات اجتماعی تبدیل شده است.
آسیبهای رنگ به رنگ و ناکارآمدی دستگاههای دولتی
آسیبهای اجتماعی، رفتارهایی هستند که هنجارهای جامعه را خدشهدار میسازند و اجتماع را تهدید میکنند. اعتیاد، تکدیگری، کارتنخوابها، دوجنسهها، زنان خیابانی و کودکان کار، به عنوان بخشی از آسیبهای اجتماعی شهر تهران معرفی شدهاند.
معصومه ابتكار، از دیگر اعضای شورای شهر تهران، از ناكارآمدی دستگاههای دولتی با وجود اعتبارات و امكاناتی كه در اختیار دارند، اشاره كرده و گفته است: «منحنیهای آسیبهای اجتماعی روبه افزایشاند و دلیل اصلی بروز این امر اشتغال و اقتصاد است که روز به روز اوضاعشان بدتر میشود.»
دردسرهای پیشرفت تکنولوژِی
تغییر نوع آسیبهای اجتماعی به سمت آسیبهای نوپدید ناشی از فضاهای مجازی، یکی از دلایل نگرانیهای آسیبشناسان است. چرا که شناسایی افراد درگیر این نوع آسیبها بسیار سخت و دشوار است و این تهدید بیشتر افراد نوجوان و جوان را نشانه گرفته است.
عوامل زمینهساز
بر اساس تحقیقات مشخص شده است که در پیدایش انحرافات اجتماعی و رفتارهای نابهنجار و آسیبزا عوامل متعددی مؤثرند:
عوامل فردی همچون وضعیت ظاهری، ضعف و قدرت، بیماری و . . . ؛ عوامل روانی از قبیل نفرت، ترس و وحشت، اضطراب، پرخاشگری، بیماریهای روانی و غیره؛ عوامل محیطی و نیز عوامل اجتماعی از جمله خانواده، طلاق، فقر، فرهنگ، اقتصاد، بیكاری و غیره.
فقر یا ثروت!
بسیاری از جامعهشناسان فقر را از مهمترین دلایل قانونگریزی و ورود به حیطه ناهنجاریها و آسیبهای اجتماعی میدانند. از سوی دیگر برخی آسیبشناسان بر این باورند که ثروتهای انبوه آسیبهای اجتماعی را به ارمغان میآورد که کمتر در بین اقشار فقیر و دردمند جامعه شیوع دارد.
اگر اعتیاد، سرقت، تکدیگری و کارتنخوابی در مناطق فقیرنشین بسامد بالاتری داشته باشد، افزایش طلاق و کاهش ازدواج، بیهویتی، گرایش به هیجانهای کاذب و خودکشی نیز بین طبقه مرفه، رواج بیشتری دارد.
ممنوعیت و محدودیت به جای مصونیت
جانشین سابق معاون اجتماعی ناجا، بحران هویت را یکی از مهمترین مشکلات اجتماعی میداند که در سطوح مختلف وجود دارد. بحران هویت در سنین ۱۱ تا ۱۶ سالگی در مدارس کشور جدی است.
بنابر نظر دکتر بهرام بیات، مسؤولان در کشور ما در فرایند جامعهپذیری موفق عمل نکردهاند؛ چون همواره به جای مصونیتبخشی، ممنوعیتبخشی و محدودیتبخشی دنبال شده است. یعنی تلاش شده دسترسی فرد به ابزارهایی همانند ماهواره، اینترنت و … محدود و ممنوع شود. این محدودیت سبب دو مشکل میشود؛ اول اینکه محدودیت، گرایش ناآگاه در فرد ایجاد میکند و دوم اینکه حتی با هزینههای کلان هم نمیتوان آن را عملیاتی کرد.
بسیاری از کارشناسان امور اجتماعی بر این باورند که حفظ و نشر ارزشهای اجتماعی و دینی، همراه با برنامهریزی در سطوح زیربنایی گامی مؤثر در کنترل آسیبهای روزافزون اجتماعی است. در حالی که برخی همچنان بر سودمند بودن جمعآوری ماهوارهها، پاکسازی اینترنت و مقابله با بدحجابی پافشاری میکنند.