سفر به مریخ خیالی
شش فضانورد داوطلب، پس از حدود يك سالونيم انزوا و دوري از دنياي بيرون و اقامت در فضاي كاملا بسته سفينه ماكت، چهارم نوامبر (13 آبان) ماموريت شبيهسازي سفر به مريخ را به پايان رساندند و دوباره به زمين برگشتند.
كپسول «مارس500» كه ماكتي از يك سفينه فضايي بود، در واقع يك محفظه ايزوله ويژه در موسسه پژوهشهاي زيستپزشكي روسيه در مسكو است كه شش صبح چهارم نوامبر 2011 به وقت محلي در آن باز شد تا پايان موفقيتآميز سفر شبيهسازيشده 520روزه به سياره سرخ را به جهان اعلام كند.
اين شش خدمه داوطلب از ژوئن 2010 (خرداد و تير 1389) در محفظه مارس500 زندگي و كار كردند. خدمه چندمليتي «مارس500» متشكل از «ديگو اوربينا» مهندس ايتاليايي، «رومن شارل» مهندس فرانسوي، «الكساندر اسموليفسكي» فيزيولوژيست روس، «سوخروب كامولوف» جراح روس، «الكسي سيتِف» مهندس روس و «وانگ يوئه» مربي فضانوردي چيني بود.
بعد از بازگشايي رسمي در محفظه و برداشتن مهروموم آن، اولين كسي كه قدم به بيرون گذاشت، «كامولوف» بود و بعد از او به ترتيب «شارل»، «يوئه»، «اروبينا»، «اسموليفسكي» و بالاخره «سيتف» خارج شدند. «سيتف»، فرمانده «مارس500»، بعد از خروج از كپسول ايزوله «مارس500»، به مقامات حاضر در محل اينطور گزارش داد: «خدمه چندمليتي آزمايش «مارس500» ماموريت 520روزه خود را به اتمام رساندند. برنامه بهطور كامل اجرا شد. تمام خدمه در سلامت كامل هستند. ما آمادهايم كه به تحقيقات خود ادامه دهيم.»
خدمه هم به نوبه خود از حضور در اين برنامه ابراز خرسندي و غرور كردند و از مفيد بودن تلاششان براي طرحها و برنامههاي آتي سخن گفتند. «شارل» در مراسم بازگشايي در كپسول به حضار گفت: «يك سالونيم پيش، سازمان فضايي اروپا مرا براي حضور در اين برنامه به عنوان يكي از خدمه «مارس500» انتخاب كرد. امروز پس از يك سفر 520روزه بدون حركت، همراه همكارانم از كشورهاي ديگر، با افتخار اعلام ميكنم كه سفر انسان به سياره سرخ امكانپذير است.
همه ما تجربه گرانبهايي كسب كرديم كه ميتواند در طرح و برنامهريزي براي سفر به مريخ بسيار مفيد و گرهگشا باشد. ما براي سفر فضاپيماي بعدي به اين سياره آماده هستيم.» اين شش نفر پيش از حضور در كنفرانس مطبوعاتي روز هشتم نوامبر، سه روز را در قرنطينه سر كردند.
يك شبيهسازي بلندپروازانه
پروژه استادانه «مارس500»كه با همكاري سازمان فضايي اروپا (ESA) و موسسه پژوهشهاي زيستپزشكي روسيه انجام شد، طولانيترين شبيهسازي پروازهاي فضايي است كه تا اين زمان انجام شده است و بنا بر اخبار رسيده، 15 ميليون دلار هزينه داشت. هدف از اين پروژه، شبيهسازي تمام و كمال سفر انسان به مريخ، از ابتدا تا انتها بود.
پژوهشگران از دادههاي بهدستآمده از اين ماموريت استفاده ميكنند تا به درك بهتري از دشواريهاي فيزيكي و فيزيولوژيكي دست يابند كه ممكن است فضانوردان در طول ماموريت به مريخ يا مقصدهاي دورتر در فضاي بيكران با آنها مواجه شوند. «اوربينا» در روز پنجشنبه سوم نوامبر در شبكه اجتماعي توييتر نوشته بود: «طولانيترين شب زمين رو به اتمام است.» او شوخطبعي را هم فراموش نكرده بود و اضافه كرد: «ما با پيام صلح ميآييم. هميشه دوست داشتم اين را بگويم.» از آنجايي كه تا پيش از اين، شبيهسازي يك سفر فضايي به اين مدت طولاني صورت نگرفته بود، انتظار ميرود پروژه «مارس500» اطلاعات و دادههاي مهم و منحصربهفردي فراهم آورده باشد. اينها گفتههاي فضانورد اروپايي «كريستر فوگلسانگ» است كه رياست بخش علوم كاربردي ستاد عمليات و سفرهاي فضايي سرنشيندار سازمان فضايي اروپا را بر عهده دارد.
«فوگلسانگ» در گفتوگو با «اسپيس» گفت: «اين آزمايش از ديدگاه لجستيكي و مخابراتي، كاملا با واقعيت منطبق بود.» درحاليكه برخي جنبههاي واقعي سفر به مريخ را نميتوان شبيهسازي كرد (مثل گرانش صفر فضاي بيرون جو)، خدمه كپسول آزمايشهاي علمي را انجام دادند، دادههاي پزشكي را جمعآوري كردند و حتي راه رفتن روي سطح شبيهسازيشده مريخ را هم تقليد كردند.
«شارل» در دفتر خاطرات روزانهاش در تاريخ 25 اكتبر (سوم آبان) نوشت: «بعد از يك سال تمرين و تكرار آزمايشهاي يكسان با همان وسايل هميشگي و نمونههاي آزمايشي به سختي ميتوان درست مثل روزهاي اول ماموريت به اين تمرين علاقه نشان داد. ما هنوز هر آزمايش را با همان نتيجه مطلوب گذشته انجام ميدهيم و گاهي اوقات بهتر از گذشته. اما آنچه به دنبالش هستيم، رسيدن به نتيجه نهايي تمام پژوهشهايي است كه در سراسر دنيا توسط دانشمندان مختلف پيگيري ميشود.» سلامت فيزيكي و فيزيولوژيكي داوطلبان پروژه «مارس500» در تمام طول آزمايش، بهدقت تحت نظر قرار داشت. نتايج آزمونهاي مختلف به پژوهشگران كمك ميكند تا به درك بهتري از چگونگي غلبه فضانوردان بر كاهش انگيزه يا خستگي در طول يك سفر بين سيارهاي طولاني، دست پيدا كنند.
«شارل» در يادداشت خود به تاريخ 25 اكتبر مينويسد: «درك اين آزمايش، در حالي كه داشتيم آن را تحمل ميكرديم، كار دشواري بود اما اكنون كه رو به پايان است بدون ترديد ميتوانم بگويم به جز چند روز دلپذير، اوقات ما در ماههاي آگوست و سپتامبر به كسالت و رخوت سپري شد.»
غلبه بر مشكلات يك ماموريت طولاني
پژوهشهاي قبلي نشان داده بود كه در سهچهارم زمان يك ماموريت طولاني، خستگي غالب است. به گفته «فوگلسانگ»، طراحان پروژه «مارس500» انتظار داشتند در ماههاي آخر ماموريت شاهد تغيير خلق داوطلبان باشند. او ميگويد: «شما كلي كارهاي هيجانانگيز انجام دادهايد و بعد از بازگشت به خانه ميبينيد ديگر كار هيجانانگيزي نيست كه انجام دهيد. در مورد ماموريت «مارس500» از ماه آگوست تا سپتامبر شايد تحمل اين وضع براي آنها كمي سختتر بود اما در مجموع اين مساله طبيعي بود.»
دادههاي بهدستآمده از خدمه «مارس500» ميتواند براي سازمانهاي فضايي جهت طراحي و برنامهريزي ماموريتهاي طولاني، مفيد واقع شود. «فوگلسانگ» اظهار داشت كه اين شبيهسازي براي تيمهاي زميني هم مزايايي داشته است زيرا اين فرصت منحصربهفرد را براي آنها فراهم كرده است كه انجام يك ماموريت طولاني و دقيق را به بوته آزمايش بگذارند: «از اين آزمايش، اطلاعات خوبي براي آموزش خدمه زميني به دست آورديم. ما آموختيم كه چطور چنين ماموريتهايي را مديريت كنيم.» او در ادامه ميافزايد: «به محض آنكه دادههاي حاصل از آزمايش «مارس500» تجزيه و تحليل شود، مقامهاي ESA، بهترين طرحها را براي انجام آزمايشهاي بعدي ارايه خواهند داد.»
به گزارش سازمان خبري روسيه (ايتارتاس)، در واقع روسيه مايل است ابعاد مختلف سفر به مريخ را در ايستگاه فضايي بينالمللي (ISS) شبيهسازي كند. «ويتالي داويدوف» قائممقام آژانس فضايي فدرال روسيه (Roscosmos) در گفتوگو با ايتارتاس گفت: «ما تمايل داريم چنين آزمايشي را در شرايط جاذبه صفر واقعي انجام دهيم.» او در ادامه به سازمان خبري روسيه گفت كه هنوز بايد طرحها و ماموريتهاي فضايي ديگري پياده كنيم، اما چنين ماموريتهايي را تنها ميتوان بعد از سال 2014 انجام داد. به گزارش ايتارتاس، ماموريت احتمالي بعدي شامل اقامت 18 ماهه دو فضانورد در ايستگاه فضايي بينالمللي خواهد بود.
www.space.com