کدام موشک ایرانی، جنگنده F-۳۵ را زمینگیر کرد؟
در دنیای نبردهای مدرن، جنگندههای پنهانکار مانند F-۳۵ بهعنوان نماد برتری تکنولوژیک شناخته میشوند؛ پرندههایی که قرار است دیده نشوند و دستنیافتنی باقی بمانند. اما تحولات اخیر در خاورمیانه، این تصور دیرینه را با چالشی جدی روبهرو کرده است.
در ۱۹ مارس، ایران دست به کاری باورنکردنی زد و به اولین کشوری در تاریخ تبدیل شد که یک جنگنده پنهانکار نسل پنجم را مورد اصابت قرار میدهد. در حالی که جنگنده F-۳۵ نیروی هوایی آمریکا موفق شد در یک پایگاه نظامی ایالات متحده در خاورمیانه فرود اضطراری داشته باشد، اما اعتبار این جت پیش از این دچار آسیبی جبرانناپذیر شده است.
ایران به جهان نشان داد که پرتیراژترین جنگنده نسل پنجم که بیش از ۱۳۰۰ فروند از آن توسط لاکهید مارتین تحویل داده شده و توسط ۱۹ کشور سفارش داده شده است، شاید نامرئی باشد، اما قطعاً شکستناپذیر نیست.
نکته قابل توجه این است که ایران در زمانی به این موفقیت دست یافت که به گفته دونالد ترامپ، اکثر داراییهای پدافند هواییاش پیش از آن نابود شده بود. در واقع، یکی از دلایلی که F-۳۵ به جای شلیک موشکهای دورایستا از فاصله ایمن، در عمق خاک ایران پرواز میکرد، اطمینان از این بود که اکثر پدافندهای هوایی پیش از آن هدف قرار گرفتهاند.
این موضوع در کنار پنهانکاری برتر F-۳۵، باعث شده بود خلبان تصور کند که جت او نامرئی و شکستناپذیر است. اما خلبانان F-۳۵ یک تهدید نهفته را در نظر نگرفته بودند: «محصول ۳۵۸» ایران.
راز یک تهدید ناشناخته؛ «موشک ۳۵۸» چیست؟
موشک ۳۵۸ یا SA-۶۷، یک موشک سطح به هوای (SAM) پرسه زن توسعهیافته توسط ایران است که در اصل به عنوان یک مقابلهگر ارزانقیمت برای پهپادها، هلیکوپترها و سایر تهدیدات هوایی کند یا کمارتفاع طراحی شده است. این سلاح اغلب به عنوان یک سلاح ترکیبی توصیف میشود؛ بخشی موشک و بخشی مهمات انتحاری یا پرسهزن. گاهی اوقات به آن سیستم پدافند هوایی پهپادپایه هم میگویند.
این سلاح پس از پرتاب میتواند در فضای هوایی تعیینشده گشتزنی کند و به طور خودکار بهدنبال اهداف بگردد و سپس برای رهگیری شیرجه بزند. این موشک در ابتدا توسط یک بوستر سوخت جامد پرتاب میشود که پس از سوختن جدا میگردد.
سپس در فاز کروز یا پرسهزنی، نیروی آن توسط یک موتور توربوجت کوچک تأمین میشود. این موشک مجهز به یک جستجوگر فروسرخ (IR) یا الکترواپتیکال برای آشیانهیابی نهایی است. این سیستم غیرفعال (Passive) به این معنی است که هیچ سیگنال راداری از خود ساطع نمیکند و همین موضوع باعث میشود که شناسایی آن توسط گیرندههای هشدار راداری هدف (RWR) دشوارتر گردد.
اگرچه تحقیقات نیروی هوایی آمریکا درباره این حادثه هنوز کامل نشده و ایران فاش نکرده که از چه سلاحی برای هدف قرار دادن F-۳۵ استفاده کرده است، اما میان تحلیلگران دفاعی و امنیتی اجماعی رو به رشد وجود دارد که موشک ایرانیِ اصابتکرده به F-۳۵، همان موشک ۳۵۸ بوده است؛ یک ترکیب کنجکاوکننده و واقعا نبوغآمیز میان یک موشک پدافندی سنتی و یک مهمات پرسهزن.
چرا F-۳۵ نتوانست این تهدید را تشخیص دهد؟
دکتر «جان کاساپاوغلو»، عضو ارشد موسسه هادسن، مهمات پرسهزن ۳۵۸ را به عنوان متهم ردیف اول برای اصابت به F-۳۵ توصیف کرد و بر جستجوگر فروسرخ غیرفعال آن تأکید کرد که در برد کوتاه بدون انتشار سیگنال راداری، روی حرارت موتور قفل میکند و به این ترتیب گیرندههای هشدار راداری F-۳۵ را دور میزند. به همین ترتیب، ویجایندر کی تاکور، خلبان سابق جنگنده نیروی هوایی هند میگوید: «پیشبینی ابعاد تهدیدات آینده دشوار است. من مطمئنم F-۳۵ که توسط موشک ایرانی (احتمالاً محصول ۳۵۸) آسیب دیده، این ترکیب پهپاد-موشک را به عنوان یک تهدید شناسایی نکرده بود.» او تأکید کرد که حسگرهای F-۳۵ احتمالاً نتوانستهاند این ترکیب پرسهزن با بازتاب راداری کم را به موقع به عنوان تهدید دستهبندی کنند.
تاکور نکته بهجایی را درباره عدم شناسایی این سلاح توسط F-۳۵ مطرح میکند، چرا که ایالات متحده دستکم از سال ۲۰۲۰ با این سلاح و ویژگیهایش آشنا بود؛ یعنی زمانی که برای اولین بار با این ترکیب غیرمعمول موشک-پهپاد در یمن و نزد حوثیها مواجه شد.
در مقاله فوریه ۲۰۲۰ روزنامه نیویورک تایمز، این رهگیری و موشک جدید با جزئیات توصیف شده بود: «کاپیتان بیل اوربان، سخنگوی فرماندهی مرکزی (سنتکام)، از اظهارنظر درباره نحوه عملکرد این موشکها خودداری کرد. اما یک مقام نظامی آشنا با این سلاحها که از آنها با نام "موشکهای ۳۵۸" یاد میشود، آنها را به عنوان موشکهای کروزی توصیف کرد که برای دور زدن اقدامات دفاعی ایالات متحده طراحی شدهاند و میتوانند هلیکوپترهای نظامی آمریکایی و همچنین هواپیمای روتوربالگرد MV-۲۲ Osprey را سرنگون کنند.» این مقاله در شرح جنبههای منحصربهفرد موشک افزوده بود: «این سلاح میتواند پس از ارسال قطعات، سرهم شده و از یک پرتابگر ساده روی زمین شلیک شود. ۱۲ لنز فروسرخ که به صورت حلقهای دور موشک چیده شدهاند، قادرند اقدامات متقابل (فلر) که هلیکوپترها معمولاً استفاده میکنند را بیاثر کنند.»
در سال ۲۰۲۳، محصول ۳۵۸ بار دیگر زمانی به صدر اخبار آمد که ایران آن را به روسها نشان داد و ظاهراً آنها تحت تأثیر ویژگیهای منحصربهفردش قرار گرفتند. سپس در نوامبر ۲۰۲۳، حزبالله با استفاده از ۳۵۸ به پهپادهای ارتش اسرائیل در لبنان حمله کرد. روزنامه اسرائیلی هاآرتص در آن زمان گزارش داد: «موشک معروف به ۳۵۸، یک موشک ضدهوایی پرسهزن است که تواناییهای یک پهپاد انتحاری و یک موشک سطح به هوا را با هم ترکیب میکند.»
با این حال، علیرغم استفاده گسترده ایران از این موشکها در جنگ فعلی، نیروی هوایی آمریکا نتوانست پیشبینی کند که این موشکها میتوانند علیه جتهای پنهانکار F-۳۵ هم مؤثر باشند. خطری که این موشک برای پهپادهای کُند ایجاد میکرد، حداقل به مدت ۵ سال به خوبی شناخته شده بود؛ اما کارشناسان امنیتی از موفقیت این موشک حتی در برابر جنگنده پنهانکار F-۳۵ شوکه شدند. در حالی که F-۳۵ موفق به فرود اضطراری شد، ایران نقاط ضعف جنگندهای را فاش کرد که هزینه چرخه عمر آن برای مالیاتدهندگان آمریکایی بیش از ۲ تریلیون دلار تمام خواهد شد و آن را به یکی از گرانترین برنامههای توسعه سلاح در تاریخ تبدیل میکند. قیمت موشک ۳۵۸ رسماً فاش نشده، اما طبق گزارشهای مختلف، هزینه آن کمتر از ۹۰,۰۰۰ دلار است.
یک پله بالاتر از ۳۵۸
ایران با رونمایی رسمی موشک زمین به هوای "۳۵۹" در اوایل سال ۲۰۲۵ میلادی، گام بزرگی در توانمندیهای موشکی و پهپادی خود برداشت. ۳۵۹ که به طور خاص برای درگیری و نابودی هواپیماهای نظامی در ارتفاع بالا، مانند سیستمهای هشدار و کنترل هوابرد (آواکس) و تانکرهای سوختگیری هوایی طراحی شده است، جهشی قابل توجه در فناوری دفاعی داخلی ایران است.
در حالی که ۳۵۸ برای مقابله با هواپیماهای بدون سرنشین و هواپیماهایی که در ارتفاع کم پرواز میکنند، مناسبتر بود، ۳۵۹ میتواند با اهداف بسیار قویتری مانند آواکس، تانکرهای سوختگیری و سایر هواپیماهای نظارتی و فرماندهی در ارتفاع بالا درگیر شود. آنچه گفته شد، ویژگیهای کلیدی برای برتری هوایی و فرماندهی استراتژیک در جنگهای مدرن محسوب میشوند.
موشک ۳۵۹ با پیشرفتهای چشمگیری معرفی شده و جهش قابل توجهای از نظر اثربخشی عملیاتی داشته است؛ با بردی که قادر به درگیری با اهداف بیش از ۱۵۰ کیلومتر است، توانایی کشور در حفاظت از حریم هوایی خود و حمله به اهداف هوایی در عمق خاک دشمن را بسیار افزایش میدهد.
این موشک همچنین قادر به عملیات در ارتفاع ۹۰۰۰ متری است که آن را برای هدف قرار دادن هواپیماهای نظامی در ارتفاع بالا که معمولاً برای موشکهای زمین به هوای معمولی (SAM) دور از دسترس هستند، مناسب میکند. علاوه بر این، ۳۵۹ میتواند به سرعت ۱۰۰۰ کیلومتر در ساعت برسد و این امکان را به آن میدهد تا هواپیماهای سریع السیر را رهگیری و خنثی کند.
پایان یک برتری مطلق؟
ماجرای آسیب دیدن F-۳۵ بیش از آنکه یک شکست تاکتیکی باشد، یک هشدار استراتژیک است. دنیای نبردهای هوایی بهسرعت در حال تغییر است و برتری تکنولوژیک دیگر بهتنهایی تضمینکننده پیروزی نیست. در این میان، ظهور سلاحهایی مانند «محصول ۳۵۸» نشان میدهد که آینده جنگها، بیش از هر زمان دیگری غیرقابل پیشبینی و پیچیده خواهد بود.
منبع: eurasiantimes
ترجمه: خبر آنلاین
