درباره سینمای بدنه
یک روح در این همه بدن!
فرارو- چندسالی هست که فیلمهای روی پرده میآیند و میروند که به شکلی عجیب و شگفتانگیز به یکدیگر شباهت دارند: از شروع قصه گرفته تا پیامهای فرمایشی ته فیلم! این دسته از فیلمها جریان غالب سینمای ایران را تشکیل میدهند، حجم بالایی از امکانات تولید و پخش را هم به انحصار خودشان در میآورند، با ضرب و زور خودشان را به عنوان سینمای بدنه به مخاطب تحمیل میکنند و خلاصه به شکل یک موج و جریان غالب، مثل روحی سمج در جسم و جان سینما منتشر میشوند.
به گزارش سرویس فرهنگی هنری فرارو، حیات صنعتی سینمای یک سرزمین بیشتر از آن که وابسته به جشنوارهها و تقدیرها باشد با وضعیت سینمای بدنه گره خورده است، سینمایی که تاثیرش در عینیت ازدحام یا سوت و کور بودن سالنهای سینما قابل مشاهده است.
از وقتی اصطلاح سینمای بدنه باب شده و نظریههای پیرامونش بر سر زبانها افتاده است عدهای آن را حلقهی مفقوده سینمای ایران به حساب میآورند، چرا که به نظر میرسد در نجات سینمای ایران از ورشکستگی نقش اصلی و اساسی را بازی میکند، سینمای بدنه برخلاف سینمای فرهنگی و مستقل که کم خرج و کم هزینه است، وابسته به سرمایه و مراجع محوری است و روی همین حساب هم قرار است چرخهای ماشینی به نام سینما را بچرخاند و به گیشه رونق دهد.
در سینمای بدنه اصل بر بازگشت سرمایه است ولی وقتی درصد بالایی از فیلمهایی که روی پرده میآیند و حتی در توانشان نیست که نصف سرمایه را هم برگردانند طبیعی است که بدنه این سینمای بیمار به احتضار میافتد و دم از ورشکستگی میزند، سینمایی که از سر پیسی و قحطی حتی به قصهی فیلمفارسیهای رجوع میکند که تاریخ سینمای دهه چهل و پنجاه را هم به افتضاح کشانده بودند و با این کارش دست به خودزنی میزند.
گاهی تصور غلط از سینمای بدنه و سرمایه گذاری باعث میشود تهیه کننده نقشی بسیار پر رنگتر از کارگردان و فیلمنامه نویس پیدا کند، تهیه کننده سایه سنگینش را -در حد و اندازههای یک پدرسالار- بر سر فیلم میاندازد و مستبدانه سلیقهاش را بر یک کار تخصصی اعمال میکند و محصولش فیلمهایی از کار در میآید که در مجموع به مجموعههای تلویزیونی شباهت دارند و انگار یک گروه نویسنده، کارگردان و بازیگران ثابتی دارد.
حضور بازیگران ثابت و یک رنگ و شکل باعث شده تا سینمای بدنه گرایش به پدیدهای نوظهور به نام «ستارهسازی» داشته باشد، ستارههای کاغذی که روی جلد رنگیننامهها به دنیا میآیند و روی پردههای نازک سینما به حیات کلوزآپی خودشان ادامه میدهند تا تاریخ مصرفشان به سر آید، خلاصه وقتی چهرهی درشت یک ستاره به تنهایی کفایت میکند تا فروش یک فیلم را تضمین کند چه نیازی به کارگردان و عوامل حرفهای!
یکی از شاخصههای اصلی سینمای بدنه -که پاشنهی آشیل آن هم به حساب میآید- علاقه به همانندسازی است به این معنا که همچون هستهای مرکزی از تولید و رواج فیلمهای شبیه به هم را حول خودش به وجود میآورد و همین ویژگی باندها و دستههای را بهراه میاندازد که با انحصار درآوردن زمین بازی، به فیلمسازان شایسته میدان نمیدهند و نتیجهاش همین میشود که هست: سینمایی نخنما و پوسیده و فیلمسازانی پرکار و بار.
در حالی که در جوهر سینمای بدنه میل به یکسانسازی وجود دارد ولی مدیریتهای متمرکز فرهنگی هم به این ماجرا دامن میزند، از آنجا که در سالهای اخیر ، سینمای بدنه به یک دغدغهی حیاتی بدل شده و از آنجا که در نظر مدیران ردهبالا، مسائل و معضلات صنعت سینمای ایران تنها با یک مدیریت متمرکز حل و فصل میشود، سینمای بدنه چنین شده که هست.
معمولا مدیریتهای که به شکل متمرکز عمل میکنند به مدیریتهای محافظهکار معروفاند و روی همین حساب به کارها و آثاری علاقه دارند که پیش از این امتحانشان را پس داده باشند و پیداست که چنین طرز فکری در مقولهای پیرامون هنر هفتم و سینما به نتایج نابهسامانی منجر خواهد شد که محصولش فیلمهای تخت و کلیشهای است که کپی برابر اصل یک مورد اتفاقا موفقی است که زمانی ناب و تازه بوده است.
در حقیقت وجود کانالها و فیلترهای واحدی که یک اثر بالقوه ناچار است از آن عبور کند تا در نهایت به صورت یک فیلم سینمایی روی پرده سینما ظاهر شود هم باعث شده تا آثار سینمای بدنه هرچه بیشتر به هم شباهت داشته باشند ، مثلا وجود شوراهای تصویب و تایید فیلمنامه، مرجع صدور مجوز و پروانه ساخت وحتی تایید صلاحیتها برای کارگردانی یک فیلم مانع از ورود افراد تازه نفس و فکرهای نو خلاقانه میشود.
با این حرفها وقتی در همین روزه، فیلمهای فرهنگی و متفاوتی مثلا مثل «یه حبه قند» یا «سعادت آباد» که چندان به قواعد از پیش تعیین شده و جواب پس داده اعتنا نمیکنند ولی در صدر جدول فروش قرار میگیرند نشان از اصالت سلیقهی مخاطب است که سینمای بدنه را پس میزند و وقتش رسیده بانیان سینمای بدنه به این سلیقه و ذائقهی اصیل مردم احترام بگذراند و حرمت و شرافت را به این سینما برگردانند.