محاسبات هند پس از جنگ بزرگ خاورمیانه تغییر کرد؟

در شرایطی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در استانه ورود به ماه دوم است، در روزهای اخیر نقش هند به شکل محسوسی در رسانه‌ها برجسته شده است. 

به گزارش اکوایران به نقل از رویترز، جنگ ایالات متحده با ایران، هند را به احیای دوستی قدیمی با روسیه سوق می‌دهد. بر اساس این گزارش، در حالی که دیپلمات‌های هند در ماه ژانویه در حال مذاکره برای توافقی بودند که تعرفه‌های تنبیهی ایالات متحده بر صادرات این کشور آسیای جنوبی را کاهش می‌داد، دهلی نو خرید نفت خام روسیه را در اقدامی که به طور گسترده به عنوان یک امتیاز دردناک برای رئیس جمهور ایالاات متحده، دونالد ترامپ، تلقی می‌شد، کاهش داد. 

با این حال، به گفته دو فرد آگاه، تنها دو ماه بعد، دهلی و مسکو در حال تعمیق همکاری‌های خود در بخش انرژی هستند و هر دو طرف موافقت کرده‌اند که برای از سرگیری فروش مستقیم گاز طبیعی مایع توسط روسیه برای اولین بار از زمان آغاز جنگ اوکراین، آماده شوند.

یکی از این افراد گفت اگر هند تصمیم به دنبال کردن این توافق بگیرد، که خطر نقض تحریم‌های غرب را به همراه دارد، مذاکرات می‌تواند ظرف چند هفته به پایان برسد. 

دوباره در آغوش پوتین؟ 

جزئیات این مذاکرات که در بحبوحه افزایش سرسام‌آور قیمت انرژی ناشی از حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران انجام می‌شود، قبلاً گزارش نشده است.

این منابع گفتند که «توافق شفاهی» برای مذاکره در مورد یک قرارداد LNG در دیدار ۱۹ مارس بین پاول سوروکین، معاون وزیر انرژی روسیه، و هاردیپ سینگ پوری، وزیر نفت و گاز هند، در دهلی حاصل شد.

سه منبع آگاه از مذاکرات گفتند که این دو مقام همچنین توافق کردند که فروش نفت خام به هند را افزایش دهند، که می‌تواند نسبت به سطح ژانویه دو برابر شود و حداقل ۴۰ درصد از کل واردات هند را در حدود یک ماه تشکیل دهد. 

پس از حمله به اوکراین، هند به خریدار اصلی نفت خام روسیه تبدیل شد که با تخفیف به فروش می‌رسد. این مسئله به موضوع اختلاف دهلی با دولت ترامپ تبدیل شده است. سومین واردکننده و مصرف‌کننده بزرگ نفت جهان سال گذشته نزدیک به ۴۴ میلیارد دلار نفت خام از مسکو خریداری کرد و نقش حیاتی در زنده نگه داشتن اقتصاد دوران جنگ کرملین ایفا کرد. 

یکی از این منابع گفت که دهلی به طور جداگانه به واردکنندگان انرژی خود گفته که برای از سرگیری خرید LNG روسیه آماده شوند.

به گفته یک منبع دیگر، هند پیش از این در مورد احتمال معافیت از تحریم‌ها با واشنگتن تماس گرفته است.

مقامات هندی همچنین گفته‌اند که در حال خرید محموله‌های گاز مایع روسیه هستند که عمدتاً برای پخت و پز استفاده می‌شود و تحت تحریم نیست. 

وزنه تعادل استراتژیک در برابر چین و تغییر محاسبات پس از جنگ

به گفته آجای مالهوترا، سفیر سابق هند در مسکو: «هند مسیری را انتخاب کرد که به بهترین وجه منافع ملی آن را تأمین می‌کرد و مبتنی بر یک همکاری طولانی مدت و قابل اعتماد با روسیه بود».

او با اشاره به واشنگتن افزود: «دهلی اکنون باید به عنوان بخشی عادی از مذاکرات بین شرکای استراتژیک، خواستار معافیت یا تسهیلات شود».

در حالی که هند برای دهه‌ها به عنوان یک وزنه تعادل استراتژیک در برابر همسایه‌اش چین، مورد توجه ایالات متحده بوده است، پنجمین اقتصاد بزرگ جهان اکنون در کم‌تر از یک سال، دو بار به دلیل تصمیماتی که عمدتاً در واشنگتن آغاز شده‌اند، دچار مشکل شده است. 

دهلی پس از سال‌ها خرید نفت خام از مسکو با نرخ‌های تخفیف‌دار، پس از آنکه ترامپ در ماه اوت تعرفه‌هایی تا سقف ۵۰ درصد بر کالاهای هندی وضع کرد، خرید خود را به شدت کاهش داد. این یکی از شدیدترین تعرفه‌های وضع شده بر کشورهاست. دیوان عالی ایالات متحده از آن زمان حکم داده است که ترامپ با وضع چنین تعرفه‌هایی غیرقانونی عمل کرده است. 

محاسبات هند پس از حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه به سرعت تغییر کرد. تهران به تلافی حملات عبور و مرو از نتنگه هرمز را به شدت محدود کرده و عملاً نوار باریکی را که حدود نیمی از نفت خام و گاز مایع هند از آن عبور می‌کند، مسدود شده است. از آن زمان صف‌های طولانی در مقابل برخی از پمپ بنزین‌های هند دیده شده و برخی از رستوران‌ها سوخت مورد نیاز خود را تمام کرده‌اند. 

بازار، بازار فروشنده است! 

تقاضا برای صادرات انرژی روسیه، در سراسر اقتصادهای منطقه به شدت افزایش یافته است. پالایشگاه‌های دولتی هند، ساعاتی قبل از اعلام معافیت موقت ایالات متحده در ۵ مارس که به دهلی اجازه خرید برخی از محموله‌های تحریم‌شده را می‌داد، سفارش خرید اضافی نفت خام روسیه را آغاز کردند. با ادامه افزایش قیمت نفت، واشنگتن محدودیت‌های بیشتری را کاهش داد. 

بر اساس یک سند دولتی که توسط این رسانه انگلیسی مشاهده شده است، برخی از سیاست‌گذاران هندی از اینکه دهلی واردات نفت خام روسیه را به عنوان امتیازی به ایالات متحده کاهش داده، ابراز تاسف کرده‌اند.

در این یادداشت که در ۲۰ مارس برای دبیرخانه کابینه تهیه شده بود، آمده است: «هند خرید نفت خام روسیه با تخفیف را کاهش داده بود که می‌توانست تا حدودی اوضاع را آرام کند». این یادداشت هشدار داده که اختلال طولانی مدت در جریان نفت از خاورمیانه، منجر به مجموعه‌ای از چالش‌های اقتصادی خواهد شد که «منجر به تورم بالاتر، تضعیف ارز و افزایش بدهی خارجی می‌شود».

این گزارش هشدار می‌دهد که رشد صادرات می‌تواند بین ۲ تا ۴ درصد کاهش یابد و افزود که تورم عمده‌فروشی می‌تواند بین ۰.۳ تا ۰.۷ درصد افزایش یابد. 

گرم شدن روابط

روسیه که از زمان جنگ سرد روابط دوستانه‌ای با هند داشته، در حال اعمال نفوذ بر اساس منافع خود است.

به گفته یکی از منابع، هرگونه توافق جدید LNG احتمالاً در مقایسه با قرارداد تأمین ۲۰ساله که شرکت دولتی GAIL هند با شرکت گازپروم روسیه در سال ۲۰۱۲ به توافق رسید، شرایط نامطلوب‌تری برای هند خواهد داشت. این منبع گفت: «اکنون بازار، بازار فروشنده است».

یکی از منابع گفت، مدیران شرکت برق دولتی روسیه، Rosseti، که این ماه برای یک اجلاس صنعتی در دهلی بودند، همچنین پیشنهاد همکاری با همتایان هندی خود در تأسیسات انتقال، عمدتاً در مناطق کوهستانی و دورافتاده این کشور را دادند. اگر توافقی حاصل شود، اولین ورود مسکو به بخش انتقال برق هند خواهد بود. 

روسیه همچنین مشتاق گسترش ارتباط هوایی با هند است: تیموفی تیتارنکو، مدیر اجرایی فرودگاه پولکوو سن پترزبورگ، هفته گذشته به رویترز گفت که از فرودگاه‌های هند بازدید کرده و امکان پروازهای مستقیم بیشتر را بررسی کرده است. سرگئی لاوروف، دیپلمات ارشد کرملین، این هفته در کنفرانسی درباره روابط هند و روسیه گفت که ۹۶ درصد از تجارت بین دو کشور اکنون با روپیه و روبل انجام می‌شود.

او گفت: «دوستی روسیه و هند که در طول زمان آزمایش شده است، نمونه‌ای از چگونگی ایجاد روابط بین ایالتی است - بر اساس برابری، اعتماد و احترام متقابل و در نظر گرفتن منافع یکدیگر».

یکی از مدیران ارشد شعبه هندی بانک روسی اسبربانک در کنفرانسی در بمبئی در ماه مارس گفت: «معاملات روپیه-روبل تا سقف یک میلیارد دلار اکنون می‌توانند در کمتر از یک روز یا بیش از دو برابر سریع‌تر از چند سال پیش انجام شوند». 

حضور غیرمعولی در شرایط بحرانی

در این شرایط، به نوشته نیویورک‌تایمز، ایلان ماسک روز سه‌شنبه در تماس تلفنی رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ و نخست‌وزیر هند، ناندرا مودی، شرکت کرد. این حضوری غیرمعمول از سوی یک شهروند عادی در تماس تلفنی بین دو رئیس دولت در طول بحران زمان جنگ محسوب می‌شود. 

حضور ماسک نشان می‌دهد که ثروتمندترین مرد جهان دوباره روابطش را با رئیس‌جمهور آمریکا بهبود بخشیده است. این دو تابستان گذشته پس از خروج ماسک از دولت، که وظیفه کاهش نیروی کار را بر عهده داشت، با هم اختلاف پیدا کردند. به نظر می‌رسد که آن‌ها در ماه‌های اخیر اوضاع را آرام کرده‌اند. 

مشخص نیست که چرا ماسک در این تماس تلفنی حضور داشته است. شرکت‌های او سرمایه‌گذاری قابل توجهی از صندوق‌های ثروت ملی در کشورهای خاورمیانه، از جمله عربستان سعودی و قطر، دریافت کرده‌اند. ماسک همچنین مدت‌هاست که آرزوی حضور تجاری بیشتر در هند را دارد. و اسپیس ایکس، شرکت خصوصی موشکی او، در حال بررسی عرضه اولیه سهام خود در اواخر امسال است که در صورت بدتر شدن شرایط اقتصادی جهانی می‌تواند به آشفتگی منجر شود. 

مقامات آمریکایی و هندی گفته‌اند که این تماس در مورد بحران فزاینده در خاورمیانه و به ویژه کنترل نظامی ایران بر تنگه هرمز بوده است که برای حمل و نقل نفت و گاز در سراسر جهان بسیار مهم است. توقف بخش بزرگی از ترافیک دریایی از طریق این تنگه منجر به افزایش قیمت انرژی در سراسر جهان و آشفتگی بازارها شده است. برخی از کشورهای آسیایی در آستانه سهمیه‌بندی سوخت هستند.

مودی روز سه‌شنبه در رسانه‌های اجتماعی نوشت: «اطمینان از باز، امن و قابل دسترس ماندن تنگه هرمز برای کل جهان ضروری است. ما توافق کردیم که در مورد تلاش‌ها برای صلح و ثبات در تماس باشیم.» 

این برای کاخ سفید موردی نسبتاً نادر است که شهروندان عادی را در تماس‌های بین روسای دولت‌ها شرکت دهد، زیرا اغلب مسائل حساس مربوط به امنیت ملی مورد بحث قرار می‌گیرد. همانند بسیاری از هنجارها، ترامپ در این مورد روش خودش را انتخاب کرده است: جرد کوشنر، داماد رئیس جمهور، هیچ نقش رسمی در دولت ایالات متحده ندارد و با این حال، ماموریت مذاکرات در خاورمیانه، جایی که کوشنر منافع تجاری دارد، و همچنین در مورد جنگ روسیه در اوکراین را بر عهده داشته است. 

بازار بالقوه سودآور

ماسک در شبکه ایکس، پلتفرم رسانه اجتماعی متعلق به خود، در مورد جنگ ایران نسبتاً ساکت بوده است. هفته گذشته، در پاسخ به پستی که این سوال را مطرح می‌کرد که چرا بسیاری از کشورها به عنوان بخشی از زنجیره‌های تأمین جهانی خود به تنگه هرمز متکی هستند، این میلیاردر نوشت: «ما تنبل شدیم.» چند روز بعد، او یک میم به اشتراک گذاشت و اظهار داشت که مشکلات مربوط به این تنگه، رشد صنعت هوش مصنوعی را کند کرده و مانع پیشرفت اقتصادی عمومی می‌شود. 

ماسک به هند به عنوان یک بازار بالقوه سودآور برای شرکت‌های خودروسازی، فضایی و هوش مصنوعی خود نگاه کرده است. تسلا، خودروساز برقی او، پیش از این به دلیل تعرفه‌های وضع شده بر تولیدکنندگان خارجی با موانعی برای فروش وسایل نقلیه در هند مواجه شده بود. طبق وب‌سایت یک شرکت، استارلینک، ارائه‌دهنده اینترنت ماهواره‌ای از اسپیس‌ایکس ماسک، در انتظار مجوزهای نهایی برای فعالیت در این کشور است و هنوز «در انتظار تأییدیه قانونی» است. 

سرجیو گور، سفیر ترامپ در این کشور، در مصاحبه‌ای با تلویزیون هند، مکالمه بین ترامپ و مودی را «یک تماس تلفنی بسیار دوستانه بین دو رهبر جهان» توصیف کرد. گور، در سمت سابق خود به عنوان یک مقام کاخ سفید، بازیگر کلیدی در زنجیره رویدادهایی بود که منجر به خروج ماسک از دولت ترامپ در تابستان گذشته شد. ماسک به طور خصوصی و عمومی از او نزد دوستانش تعریف می‌کرد و گور را «مار» می‌نامید.