نگاهی به آخرین فیلم مازیار میری
«سعادتآباد»؛ یک خوراک چینی
مهدی تراب بیگی
فرارو- بیشتر از همه چیز «سعادت آباد»، به همان خوراک چینی شباهت دارد که توی فیلم پخته و پرداخته میشود، با تمام قرینهها و نشانهها: تعدد شخصیتهای تخت و مناسبات خامشان، قرینهی تنوع مواد خامی است که به شکلی ملالآور به این خوراک افزوده میشود، ادویههای تند همان حرکات و سکنات گلدرشت فیلماند که از حد میگذرند ، طول زمان پخت به گسترش طرحی شباهت دارد که موضوعش از سر یک فیلم کوتاه هم زیاد است و خیلی نکتههای دیگر...
به گزارش سرویس فرهنگی هنری فرارو، نکتهای که بیش از همه نقطهضعف فیلم به حساب میآید فقدان لحن است، حتی این لحن در خاصیت دو پهلوی عنوان فیلم، «سعادت آباد»، هم هست ولی خود فیلم از آن محروم است، معمولا لحن محصول هماهنگی پیچ و مهرههای موتور محرکه روایت است که به چیزی شبیه به یکدستی نیاز دارد که مثل روغن موتور، حرکت روایت را ساده و روان کند، نه پرشهای بیدلیل و منطق.
مثلا ماجرای راز بارداری یاسی ( لیلا حاتمی) که شخصیت محوری هم به حساب میآید بی دلیل با ماجرا و معمای لاله (مهناز افشار) قطع میشود تا با کش دادن موضوعی که هنوز مسئلهی مخاطب هم نشده، تعلیقی کسل کننده ایجاد کند که از آن میشود با عنوان اطناب مخل یاد کرد که حتی اصرار و سعی فیلم را در ایجاد موقعیتهای مینیمال به بیراهه میبرد.
به جز این، فیلم به مینمالیسمی که ادعا دارد هم وفادار نیست، گاهی تاکیدها و درنگهای طولانی میبینیم که شعور مخاطب را دست کم میگیرد، مثلا اشارههای مستقیم به نگاهها و واکنشها، یا حتی صراحت احساسها و عواطف، مثلا علاقهی یکی مثل بهرام (حسین یاری) به یاسی که قرار بوده مثلا عشقی پنهان و دزدکی باشد با چنان حالت آشکاری نشان داده میشود که اثرش برای مخاطبی که ترجیح میدهد خودش به این نکته پی ببرد از بین میرود.
فیلم، یک جورهایی شباهت عجیبی هم با «درباره الی» دارد، همان موضوع دروغ، بحران اخلاق و فاصله در روابط و مناسبات زناشویی یک نسل و طبقه،گیریم یک طبقهی نوظهور تازه به دوران رسیده، همان لوکیشن ثابت که آنجا یک ویلای کنار دریا بود و اینجا خانهای نسبتا اعیانی در محلهای اعیانی، اما این کجا و آن کجا؟
حرف تازهای که (سعادت آباد) به میان میآورد پنهانکاریهای آشکاری است که امروزه در دنیای واقعی به یک امر طبیعی بدل شده و چندان عجیب و قبیح به نظر نمیرسد، اما اصرار در گفتن همین مسئله و واقعیت، چنان به شکل آشکاری مطرح میشود که قصهی کمجان فیلم هم قربانی آن میشود و از نفس میافتد.
بماند که با مخاطب هم به عنوان یکی از طرفهای هدف پنهانکاری قرار میگیرد، مخاطبی که قرار است یک شب تمام مهمان خانهی مرکزی فیلم باشد و از نزدیک با برشی از تجربه زیستی این شخصیتها آشنا شود، ناچار است به مدت زمانی طاقتفرسا - حدود چهل دقیقه- مثل فردی غریبه لابلای حرفها و رفتارهای مرموزانهی شخصیتها سرگردان باشد و عذاب بکشد تا آخرش بفهمد که مثلا لاله بچهاش را سقط کرده است.
تمام این کش و قوسهای آزار دهنده و طرح ابهامهای پیدرپی قرار است احساسی از واقعیت تلخ و تیرهای به مخاطب منتقل کند که از پنهان کاری و شکاف اعتماد بین زوجهای پا به سن گذاشتهی یک طبقه نوکیسه ناشی میشود ، احساسی که یک فیلم کوتاه هم قادر است آن را به شکلی مختصر و مفید بازتاب دهد.
برای موفقیت فیلمی که قرار است در قالب برشی چند ساعته، در یک خانه و لوکیشن محدود اتفاق بیافتد نیاز به جزئیات ریز و درشتی است که فقدان قصه و اتفاق را پوشش دهند، برای فیلمی که قرار است با ظرافت به لایههای روانشناسی یک طبقه نقب بزند، توجه دقیق به جزئیات از اهم امور به حساب میآید، اما فیلمنامهی «سعادت آباد» دچار گندهگویی شده و به جرئیات اهمیتی نمیدهد و از همان زاویه نیز به شدت آسیب دیده است.
میزانسن هم نتوانسته این کلیگوییها را جمع و جور کند و حتی گاهی بیشتر به آن دامن زده، «سعادت آباد» برای مازیار میری که در کارنامهاش فیلمهای نسبتا موفقی مثل «به آهستگی»، «پاداش سکوت» و « کتاب قانون » را دارد «سعادت آباد» فیلم متوسطی و ضعیفی به حساب میآید، همین و تمام.