یک شاعر و یک بازیگر رودروی مخاطب
احمدرضا احمدی در نشست صمیمانهای همراه با داوود رشیدی با مخاطبانشان در شهر کتاب گفت: اهل تقلب نیستم و خودم را سانسور نمیکنم؛ نه در جای دیگر و نه در شعرم. من شعر را جای سیاست نمیدانم.
نشست صمیمی احمدرضا احمدی، شاعر و داوود رشیدی کارگردان تئاتر با مخاطبانشان و معرفی نمایشنامه «پرواز 707» شب گذشته سهشنبه 24 آبان با حضور این دو پیشکسوت ادبیات و هنر در فروشگاه مرکزی شهر کتاب برگزار شد.

احمدی در ابتدای این برنامه گفت: آشنایی من و داوود به حدود 50 سال پیش برمیگردد. آن روزها تازه از اروپا، با توشهای بزرگ برای تئاتر ایران آمده بود. سمندریان با تئاتر آلمان آشنایی داشت و او با تئاتر فرانسه. من و چند تن دیگر از دوستانمان هم آن روزها بیکار، ناامید و خسته از زندگی بودیم. ماوای ما آن روزها خانه داوود بود. او از خانوادهای فرهنگی و مرفه بود. پدرش سالها سفیر کبیر بود. خودش تئاتر و حقوق سیاسی خوانده بود. نسل شما آن روزگاری که داوود یکی از نمایشهای بکت را به همراه پرویز صیاد به صحنه برد، به یاد نمیآورد. ای کاش آن روزها دوربین فیلمبرداری وجود داشت تا آن نمایش را ضبط میکرد.
ورود رشیدی به سینما قهرش با تئاتر بود
وی افزود: او بعدها جذب سینما شد که به نظرم قهر کردنش با تئاتر بود. بعد از انقلاب کمتر از هم اطلاع داشتیم تا دو سال گذشته که نمایش «منهای دو» را روی صحنه برد. دختر من کار موسیقی این نمایش را انجام میداد به همین دلیل من هم به دیدن این نمایش رفتم. من در زندگی کمتر آدمها را به اسم کوچکشان صدا میزنم؛ به جز چند نفر که عبارتاند از: داوود رشیدی، آیدین آغداشلو، مسعود کیمیایی و زنده یاد مرتضی ممیز.
این شاعر گفت: وقتی نمایش «منهای دو» را دیدم، چنان تحت تاثیر قرار گرفتم که به داوود گفتم میخواهم یک نمایشنامه بنویسم، ولی بعد از آن برای بار دوم ذات الریه کردم و در سیسییو مشغول نوشتن نمایشنامه شدم. من مینوشتم و داوود میخواند و اشکالاتش را میگرفت. شاید باور نکنید، ولی من این متن را 7 بار عوض کردم. بعد داوود، محمد چرمشیر را برای ویراستاری این کار انتخاب کرد. به این ترتیب در خانه ما جلساتی با حضور من و داوود و محمد چرمشیر برگزار شد تا متن به شکل فعلیاش درآمد و قرار است 27 بهمن در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا شود.
من و داوود نمیخواهیم عجیب و غریب باشیم
احمدی گفت: من 10 نمایشنامه نوشتم. علتش هم ساده است. چون نه اهل مواد مخدرم و نه جایی میروم. از صبح که از خواب بیدار میشوم، فکر میکنم که باید کاری بکنم. از طرفی هم به خاطر سکته قلبی و مشکلاتی که برای مغزم پیش آمد و دیگر بیماریهایم، فرصتم کم است. من 3 یا 4 بار با مرگ روبرو شدم. البته تم اصلی این نمایشنامه هم درباره مرگ است. من و داوود بسیار به این اعتقاد داریم که تماشاگر باید معنی کار را بفهمد و نمیخواهیم کار عجیب و غریب بکنیم. داوود میگوید تئاتر برای درس دادن نیست، بلکه مردمی که به سالن میآیند، باید سرگرم و شاد شوند و وقتی از سالن بیرون میروند، به آن اثری که دیدهاند فکر کنند. من فعلاً صحبتی ندارم. حالا داوود هرچه میخواهد میتواند بگوید و حتی به من فحش هم بدهد.
در ادامه رشیدی گفت: خوشحالم که احمدرضا احمدی بعد از 40 یا 50 سال به عرصه تئاتر آمد. چون نمیآمد. ولی وقتی «منهای دو» را به خاطر دخترش روی صحنه دید، در شب اجرا بعد از این که تماشاگرها رفتند به من گفت میخواهم یک نمایشنامه بنویسم که تو اجرایش کنی. من هم گفتم: یا علی! او کار را نوشت و حین نوشتن چیزهای زیادی از او یاد گرفتم.

این کارگردان تئاتر گفت: یادم میآید شبهای قبل از انقلاب که کاری را روی صحنه برده بودم، با امیر نادری، احمدرضا احمدی و دیگر دوستان تا 4 صبح میگفتیم و میخندیدیم و کسی که مزه اصلی بود، احمدرضا بود. به طوری که نادری چاق با شنیدن حرفهای او از شدت خنده، روی زمین غلت میخورد. به همین دلایل وقتی گفت میخواهم کار را بنویسم، بسیار خوشحال شدم و قسم خوردم که کارگردانیاش کنم. البته هنوز با تئاتر شهر قرار داد امضا نکردهایم و هنوز تمرینها شروع نشده است. امیدوارم چانه زنی در کار نباشد، چون نمایشی است که با خیلی از نمایشهایی که تا به حال دیدهایم متفاوت است و نمیتوان با اجراهای دیگر مقایسهاش کرد. از نظر دکور، لباس و ... هم خیلی تازه و جذاب است. امیداورم اینگونه باشد در غیر این صورت من شکست خوردهام.
احمدی در واکنش به این سخنان رشیدی گفت: من آدم خوششانسی هستم. چند بار تا مرگ رفتم و نمردم. در شعر هم اول موفق نبودم، ولی شعرم از 60 سالگی بار داد و از این خوشم میآید که جوانها شعرهایم را میخوانند. من موفقیتهایم را به حساب خوششانسیام میگذارم.
احمدی کمی پیر ولی هنوز جوان اول است
رشیدی هم خطاب به احمدی گفت: البته فقط شانس نیست. احمدی نظم دارد. از صبح میداند که باید به چه کسانی تلفن کند. او یکی از دوستان من است که وقتی به من تلفن میکند 20 دقیقه تا نیم ساعت با هم حرف میزنیم. خدا به او عمر بدهد. خوشبختانه مریضیاش خوب شد. خب او کمی پیر است، ولی هنوز جوان اول است. حالا از نمایشنامه بگویم که الان در مراحل اولیه است. داریم با بازیگرها صحبت میکنیم. وقتی به احمدرضا میگویم با فلان بازیگر به توافق نرسیدیم، میگوید: «خوبه. خوبه. همه چی خوبه!»
احمدی قبل از این که به خوانش قسمتی از صحنه دوازدهم این نمایشنامه بپردازد، گفت: قهرمان اصلی کار یک شاعر است ولی کسی که از بین شخصیتهای کار دوستش دارم، یک زن پریشان است که قرار است دختر داوود نقشش را بازی کند. این شخصیت برایم جذاب است.
رشیدی بعد از نمایشنامه خوانی احمدی گفت: ما دردسر انتخاب بازیگر داریم. میخواستیم پارسا پیروزفر را انتخاب کنیم که خبردار شدیم به آمریکا رفته است. او که علاقهمند به حضور در این کار بود، خواست تا نمایشنامه را برایش ایمیل کنیم. این کار انجام شد و او هم نمایشنامه را خواند، اما به دلیل مسائل گرینکار و اقامتش نتوانست به ایران بیاید. در حال حاضر بازیگری را در نظر گرفتهایم که امیدوارم مسائلش حل شود. در این نمایش یک رادیو هست که هرجا خاموشش میکنند، یک جای دیگر دوباره روشن میشود. این سمبل دیکتاتور است.
احمدی اضافه کرد: و مرگ! این رادیو سمبل مرگ هم هست.
رشیدی هم با تائید سخن احمدی گفت: 3 شخصیت زن در این کار هستند که درباره اصلکاریشان در حال با بهناز جعفری مذاکره میکنیم. در مقطعی از کار میخواستم فیتیلهایها را که در شبکه دو برنامه کودک دارند، دعوت کنم. در جواب تعجب دوستانم گفتم اینها را برای همین عجیب بودنشان میخواهم. اما در نهایت منصرف شدم. ما مشکلات دیگری هم داریم. مثلا سالن اصلی تئاتر شهر کار نمیکند. چندتا از بالابرهایش کار نمیکنند. تمام این مسائل هست. موضوع بودجه هم مطرح است.
رشیدی در ادامه بخشهایی از قسمتهای طنز این نمایشنامه را خواند که با استقبال و تشویق حاضران روبرو شد.
در ادامه بهزاد آدینه طراح صحنه نمایش «پرواز شماره 707» که در مراسم حضور داشت و با دعوت احمدی و رشیدی پشت میکروفن آمد، گفت: من چند سال را خارج از کشور زندگی کردم. بعد از برگشتنم این سعادت را داشتم که این نمایش، اولین کار صحنهایم باشد. اما متاسفانه سالنی که برای اجرای این نمایش مناسب باشد، پیدا نکردیم. تالار وحدت هست اما از نظر معماری مناسب این کار نیست. بهترین سالن، سالن اصلی تئاتر شهر است.
سالن تئاتر شهر خیلی بدتر از قبل شده است
وی افزود: با بازبینی از این سالن، متوجه شدم نسبت به 17 سال پیش که دیده بودمش، خیلی بدتر شده است. سن گردانش کار نمیکند. از 12 بالابرش، فقط 4 تا کار میکنند و لیفت عقبش هم مشکل دارد. این موارد باعث شد که ما جمع و جورتر کار بکنیم. در هر کاری نباید جلوی قوه خلاقه را گرفت. ولی باید به واقعیتها برگردیم و واقعیتها یکی بودجه است و دیگری جایی داری در آن کار میکنی. طراحی ما حدود 60 میلیون هزینه دارد چون ساختار شاعرانگی دارد. به همین دلیل صورتحساب بالا رفت که صادقانه بگویم با توجه به شرایط سالن اجرا، تقلیل پیدا کرد.
احمدی در بخش دیگری از این برنامه گفت: درباره این که داوود میگوید من همهاش میگویم خوبه، خوبه باید بگویم که معتقدم خیلی نباید ایدهآلی فکر کرد.
وی در پاسخ به سئوال یکی از حاضران درباره این که اولین بار در چه سنی شعر سروده، گفت: اولین بار در 18 سالگی شعر گفتم و اینگونه هم نبود که من غزل بگویم و پدربزرگم به من سکه بدهد. از این خبرها نبود. بزرگترین تاثیر را سهراب سپهری و احمد شاملو روی من گذاشتند. من در 20 سالگی میخواستم کتاب چاپ کنم، ولی فریدون رهنما به من گفت: زود است. عجله نکن! کسی که پاسپورت ورود من به ادبیات را امضا کرد، فروغ فرخزاد بود که شعر من را کنار شعر نیما و دیگران قرار داد. اگر نمایش «پرواز شماره 707» هم موفق شود، پاسپورت ورود من به هنر را داوود رشیدی امضا کرده است.
این شاعر در ادامه گفت: نسل امروز تازه دارد ابراهیم گلستان را میشناسد. او زمان خودش دشنام شنید. زمانی فیلم ساخت که «گنج قارون» اکران میشد. البته من از کسی طلبکار نیستم که بگویم چرا در زمان من از من تمجید نکردید. سهراب سپهری را هم از طریق فریدون رهنما شناختم. او نمایشگاهی از نقاشیهایش گذاشته بود که به واسطه آن نمایشگاه با او آشنا شدم. به نظرم بهترین مقاله درباره سهراب را هم فریدون رهنما نوشته است.
سهراب سپهری بعد از سفر ژاپن دگرگون شد
احمدی افزود: سهراب بعد از سفرش به ژاپن دگرگون شد. این دگرگونی هم در شعرش و هم در هنرش به وجود آمد. سپهری جز «حجم سبز» همه کتابهایش را خودش چاپ کرد و اقبال هم بعد از مرگ به سراغش آمد. تازه آخر عمر بود که توانست یک آپارتمان در پارک وی بخرد. بسیار جدی و کوشا بود. نه اهل سیگار بود و نه اهل هیچ ولی متاسفانه خیلی زود مرد.
وی در پاسخ به سئوال دیگری گفت: من به فرشته الهام و این موضوعات اعتقادی ندارم. معتقدم شاعری کاری مثل بنایی است. من صبح ساعت 6 از خواب بیدار میشوم. داروها و صبحانهام را میخورم. 20 دقیقه راه میروم. بعد تلفنهایم شروع میشود. تا ساعت 12 کار میکنم و بعد از ناهار میخوابم. بعد از آن تا عصر کار میکنم. شام میخورم و ساعت 8 شب میخوابم. تا به حال به این روال بوده است. دیدم یکی از دوستان وصیت کرده بود روی سنگ قبرم هیچ ننویسید. گفتم حالا چه کسی سر قبر امثال ما میآید؟ 30 سال دیگر بلدوزر میاندازند و همهاش را خاک میکنند.
احمدی در پاسخ به سئوال دیگری درباره دایره واژگانش گفت: حافظ هم واژگان محدودی دارد. واژگان شعر من هم محدودند. معتقدم اگر انسان حرف خودش را بزند، تبدیل به مکتب میشود. در شعر نمیشود دروغ گفت. قبل از نیما، وحیدی دستگردی میخواست شعر مدرن بگوید، درباره راهآهن قصیده گفته بود. در کل بگویم که اهل تقلب نیستم و خودم را سانسور نمیکنم. نه در جای دیگر و نه در شعرم. من شعر را جای سیاست نمیدانم.
شعر مرا سیاست نساخته است
وی ادامه داد: میتوانی درباره سرنوشت بشر شعر بگویی. یک زمان در دنیا واژه ابدیت معنی داشت. اما امروز با وجود این همه بمب اتم این واژه معنی ندارد. من به روزمره کاری ندارم. مهمتر از مسائل روزمره هم وجود دارد. چرا شعر شکسپیر هنوز هم زنده است. دلیلش این است که درباره مسائل مهم بشری مانند دروغ، خیانت و ... صحبت کرده است. الان هم نمیخواهم شعار بدهم که من متعلق به تودههای مردم هستم. شعر من را سیاست نساخته است، شعر من را زنان ساخته اند.
این جمله احمدی هم مانند برخی جملات دیگرش در این برنامه با خنده و استقبال تماشاگران روبرو شد. احمدی با خنده ادامه داد: امروز همسرم در این برنامه حضور ندارد و من دور برداشتهام!
این شاعر ادامه داد: کارها و کتابهایم مشخص هستند. اگر امروز سرم را زمین بگذارم و بمیرم، همسر و فرزندانم از کتابهایی که در خانه مرتب کردهام، سر در میاورند چون همه را دستهبندی کردهام.
رشیدی هم در پایان با تایید سخنان احمدی گفت: از سانسور گفته شد. من عقیده دارم سانسور، کاری احمقانه است. سانسورچی کسی است که فکر میکند میتواند یک ایده و فکر را سانسور کند و به همین دلیل احمق است، اما خطرناکترین چیز خودسانسوری است.