در باب ابلاغیه جدید وزارت ارشاد و ممیزی کتاب
مرثیهای برای یک رویا!
فرارو- هفته کتاب است و طبق معمول برنامهها، نشستها و خلاصه حرف و حدیثها پیرامون این یار مهربان گل میکند، معاون امور فرهنگی وزارت ارشاد گفته «هفته کتاب بايد یک جشن واقعی باشد» و برای برگزاری این جشن واقعی سنگ تمام گذاشته و از تحقق رویایی نام برده که قرار است جریان دشوار صدور مجوز کتاب را ساده کند.
به گزارش سرویس فرهنگی هنری فرارو، بهمن دری که چندی پیش در نشست خبری نوزدهمین دوره هفته کتاب شرکت کرده بود، درباره صدور ابلاغیه جدید وزارت ارشاد گفت: «این موضوع برای اصحاب نشر یک رویا بود كه باعث تسهیل ۴۰ تا ۵۰ درصدی صدور مجوز کتابها میشود و در كل سیاست ما بر این است که کتابی در ارشاد معطل نماند.»
گاهی انتشار یک کتاب به چرخهای فرسایشی بدل میشود که اغلب انتشارات غیردولتی آن را تجربه کردهاند، مثلا یک کتاب برای اخذ مجوز به اداره کتاب فرستاده میشوند و در روند ممیزی و بررسی اصلاحیه میخورد و دوباره برای ناشر پس فرستاده میشود تا اصلاحات ایراد شده برطرف شود و پس از این مرحله مجددا به اداره کتاب وزارت ارشاد فرستاده میشود و باز ممکن است اصلاحیهای بر اصلاحیهها بخورد و چرخهای چندین ساله برای نویسنده، مترجم و ناشر به وجود آورد.
طبق ابلاغیه جدید وزارت ارشاد که به اداره کتاب و کتابخوانی صادر شده و از آن با عنوان صدور مجوز مشروط یاد میشود، قرار است خود انتشارات در مورد کتابهایی که اصلاحیه خورده دست به کار شوند و بدون اينكه لازم باشد کتاب را براي بررسي دوباره به ارشاد بازگردانند منتشر کنند، اما... اما با دادن تعهدی کتبی، پاسخگوی مشکلات و مسائلی که پیش خواهد آمد باشند.
برای پاسخ به این پرسش که آیا به راستی صدور چنین ابلاغیهای تحقق رویای اهالی نشر و نویسندگان به حساب میآید یا خیر؟ میتوان مثلا از چند ناشر و مدیر انتشارتی پرس و جو کرد که بارها گرفتار چرخههای بیپایان اخذ مجوز کتاب شدهاند و حالا قرار است با این ابلاغیه جدید و رویاهایی که میآیند شاهد حکایت تازهای باشند.
از حرفهای این ناشران و مزهی دهان آنها پیداست که عموما صدور این ابلاغیه را رویای خود به شمار نمیآورند و حتی با نگرانی کابوسی تازه را انتظار میکشند، کابوسی که از ابهام موجود در جزييات ابلاغیه آب میخورد و از فضای تاریکی كه میان این ناشران غیر دولتی و وزارت ارشاد شکل گرفته پرو بال میگیرد.
یکی از این ناشران که سابقهای سیساله در زمینه نشر دارد در گفتگو با فرارو چنین میگوید: «گاهی ملاک ممیزیها از نظرگاه مبهم و شخصی بررسها سرچشمه میگیرد که حتی به هیچ معیاری وفادار نیست و به سختی میتوان ردی از این نظارت و ممیزی را در مصوبات انقلاب فرهنگی یا اطلاعیههای پیش از این صادر شده پیدا کرد. وارد شدن ناشر به فرایند مستقیم ممیزی به ابهام معیارهای ممیزی دامن خواهد زد.»
این ناشر با اشاره به نقاط مبهمی که در این ابلاغیه وجود دارد به همان تعهدی که قرار است از ناشر اخذ شود اتکا کرد و گفت: «این تعهدی که قرار است ناشر به آن پایبند باشد بر اساس چه معیاری است؟ چنانچه این تعهد بر اساس مصوبات انقلاب فرهنگی باشد، سالهاست که ناشران به آن متعهدند.»
یکی دیگر از ناشرانی که او نیز ترجیح داد نامی از او برده نشود در گفتگو با فرارو به شکلی خلاصه عنوان کرد که این ابلاغیه مشکلی از دشواریهای صدور مجوز کتاب حل نمیکند و به درماندگی ناشران میافزاید و حتی ممکن است فضای تاریک گفتوگوی میان ناشران و وزارت ارشاد را تیرهترکند.
برخی هم معتقدند که چنانچه قرار باشد این قیچی به دست خود ناشر داده شود پس بدا به حال نویسنده که در حقیقت پشت دو دیوار ممیزی و بررسی قرار میگیرد، مثلا یوسف انصاری نویسنده و منتقد ادبی که کارشناس نشر یکی از انتشارات هم هست به فرارو میگوید: «این ماجرا، امر ممیزی را به دوش ناشران میاندازد و ناشران هم سنگینی این بار را روی قلم نویسندگان فرود میآورند و خودسانسوری مضاعفی ایجاد خواهد شد.»
نویسندگانی هم هستند که در کمال نامیدی حرفی برای گفتن ندارند و ماجرای ابلاغیه و وعدههای تازه را به جو هفته کتاب ارتباط میدهند که مدیران فرهنگی را ملزم میکند حرفی بزنند تا حرفی زده باشند، اما یکی از داستاننویسانی که تجربه تلخی از ممیزی و اصلاحیهها دارد صدور این قبیل ابلاغیهها را نوعی فرار به جلوی وزارت ارشاد به حساب میآورد که از پذیرش مسئولیت شرایط فرسایشی صدور مجوز شانه خالی میکند و معتقد است که این بهانهای است تا ناشران بختبرگشته هم وارد این بازی شوند.
هرچند برخی از ناشران و نویسندگانی هم هستند که نظرشان را تا زمان مشاهده نتایج عملی این ابلاغیه به تاخیر میاندازند و هرچند تاثیر صدور این ابلاغیه در بالا بردن سرعت صدور مجوزها غیر قابل انکار است که در این چرخههای نفسگیر مجوز و ممیزی به رویای شیرین و جشنی خیالی شباهت دارد اما انگار به مرثیه هم پهلو میزند.