«جنگ» را چطور به «کودکان» توضیح دهیم؟

عضو مجمع ملی کاهش خطر، حوادث و سوانح جمهوری اسلامی ایران ضمن ارائه توصیه‌هایی به والدین درخصوص نحوه رفتار با کودکان در دوره جنگ، چگونگی صحبت با هر گروه سنی از کودکان در شرایط بحرانی و خاص را تشریح کرد. 

به گزارش ایسنا، بیژن یاور با بیان اینکه رفتار بزرگسالان به طور مستقیم بر رفتار کودکان و نوجوانان تاثیر می‌گذارد، گفت: جیغ زدن، داد زدن، گریه کردن، تغییر لحن صدا و…، یعنی رفتار والدین آیینه تمام‌نمایی برای نسخه‌برداری رفتار کودکان است؛ این رفتارها روی کودکان در سنین پایین‌تر بیشتر تاثیرگذار است چراکه کودکان در سنین پایین‌تر تجربه کافی برای شناخت محیط اطراف خود را به اندازه کافی نداشته‌اند تا بتوانند بر اساس آن و بر اساس رخدادهای قبلی شبیه‌سازی کنند و بتوانند خود را با شرایط پیش آمده مطابقت دهند. 

سرپرست معاونت برنامه‌ریزی و سرمایه انسانی سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران، ادامه داد: هر چه سن پایین‌تر باشد میزان تاثیرگذاری بزرگسالان بیشتر است؛ به عنوان مثال کافی است فقط گریه کنیم، نتیجه‌ای که احتمالا از کودکان دریافت خواهیم کرد همان گریه است؛ رفتارهای ما باید در مواجهه با کودکان بسیار سنجیده و مبتنی بر تعقل و مداقه در کنش و واکنش‌های ما باشد. لذا باید بیشتر بر رفتار خود مراقبت کنیم تا دنیای کوچک کودکانمان را دچار آسیب نکنیم. 

یاور با بیان اینکه نوع رفتار ما باید متناسب با سن کودکان تنظیم شود، در این زمینه به ارائه توصیه‌هایی به والدین پرداخت و گفت: برای کودکان ۰ تا ۶ سال (قبل از شروع مدرسه) پروتکل طلایی، «محافظت کامل از اطلاعات» است؛ به این معنا که اطلاعاتی که موارد نیاز نبوده و احتمال مکدر کردن روحیه کودکان و موجبات ترس آن‌ها را فراهم می‌آورد نباید به آن‌ها منتقل شود. از جمله توصیه‌های مد نظر برای این گروه سنی این است که هیچ‌وقت جلوی آن‌ها درباره جنگ، بمباران یا تهدید حرف نزنید. اگر صدای انفجار یا آژیر آمد، با لحنی آرام بگویید: «یه صدای بلند بود، اما ما همه با هم هستیم، جای ما امنه.» اگر شب‌ها ترسیدن، بغل‌شون کنید و فقط امنیت رو بهشون منتقل کنید، نه واقعیت. از اخبار، تلویزیون یا موبایل جلوی آن‌ها پرهیز کنید. حتی تصاویر خبری ترسناک را نبینند، زیرا این می‌تواند موجبات رنجش و آسیب روحی آنان شود. 

عضو مجمع ملی کاهش خطر، حوادث و سوانح جمهوری اسلامی ایران برای کودکان۷ تا ۱۲ سال نیز توصیه کرد که باتوجه به اینکه قدرت فهم در این گروه سنی بالا رفته، ولی هنوز توانایی کنترل احساسات کامل نیست، لذا اطلاعات را محدود، کنترل‌شده و بدون جزئیات خشونت‌آمیز و قابل فهم برای گروه سنی مد نظر ارائه کنید. مثلاً: "گاهی بین کشورها دعوا می‌شه. به آن‌ها نقش بدهید مثل نگهداری از خواهر کوچکتر، آوردن چراغ‌قوه، کمک در کارهای کوچک و…، به آن‌ها احساس قدرت و کنترل می‌دهد و از اضطراب آن‌ها در شرایط خاص مانند شرایط جنگی کم می‌کند. همچنین توجه به صحبت‌های کودکان حائز اهمیت است پس به کودکان اجازه دهید حرف بزنند، ولی پاسخ‌هایتان باید کوتاه، مطمئن و آرام باشد. 

سرپرست معاونت برنامه‌ریزی و سرمایه انسانی سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی شهرداری تهران همچنین درمورد کودکان ۱۳ تا ۱۸ سال توصیه کرد که گروه سنی نوجوانان (۱۳ تا ۱۸ سال)، حق دارند واقعیت را بدانند، اما با تمرکز بر «چگونه می‌توانیم مدیریت کنیم». 

وی ادامه داد: توصیه‌ها برای این گروه سنی این است که بایستی صادق باشید، اما امید و اقدام را برجسته کنید: «شرایط سخت شده، اما ما آمادگی داریم و در کنار هم هستیم.» اجازه دهید نظر بدهند، کمک کنند، حتی در تصمیم‌گیری جزئی مشارکت داشته باشند. درباره شایعه‌ها با آن‌ها صحبت کنید و آموزش دهید که چه منابعی قابل اعتماد هستند. 

یاور در ادامه به ارائه توصیه‌هایی به خانواده‌ها برای همه گروه‌های سنی پرداخت و گفت: توصیه‌های عمومی به خانواده‌ها بر اساس گروه‌های سنی، عملکرد بهتری ایجاد می‌کند اما توصیه‌های عمومی که برای تمام گروه‌های سنی قابل استفاده است نیز باید مورد توجه قرار گیرد: 

- والدین خودشان باید آرام و کنترل‌شده رفتار کنند. بچه‌ها اضطراب را از حالت چهره و تن صدا تشخیص می‌دهند. باید توجه داشته باشیم و به خاطر بسپاریم که هر گونه ترس یا واکنش‌های تند رفتاری، حرکات غیرمعمول و… سریعا به کودکان منتقل شده و بر کودکان تاثیر می‌گذارد. 

- محدود کردن تماس و ارتباط بچه‌ها با شبکه‌های اجتماعی، تصاویر خبری، یا ویدیوهای خشونت‌آمیز توصیه می‌شود زیرا این تصاویر ممکن است باعث شوک روانی پایدار شوند. 

-حفظ روتین زندگی و مواردی که هر روز انجام می‌شد تا حد امکان توصیه می‌شود، مثلاً غذا خوردن در زمان مشخص، مناجات کردن، خواب منظم

- زمان بازی، نقاشی یا قصه را برای کودکان و بچه‌ها حذف نکنید چراکه این موارد ابزار دفاع روانی کودکان هستند. پس باید به آن توجهی ویژه کرد.