سوءتفاهمها حول حاتميكيا
از زماني كه با حاتميكيا كار ميكردم، تا زماني كه همكاري ما به صورت مستمر ادامه پيدا نكرد، ياد ندارم كه يك فيلم كار كرده باشد و مورد حمله قرار نگرفته باشد. ياد ندارم كه با دل خوش شروع كرده باشد و با همان حس تمام كرده باشد. ياد ندارم هزار تا مميزي به كارش نخورده باشد.
پرويز شيخطادي كه اين روزها فيلم شكارچي شنبه را روي پرده سينماها دارد در گفتوگو با مجله سينما رسانه به بيان داستان همكاريهايش با ابراهيم حاتميكيا پرداخته و به اين واسطه از او و كارهايش گفته. مهمترين بخش حرفهاي وي آنجاست كه ميگويد: «داستان همه فيلمهاي «ابراهيم حاتميكيا» اين است كه يكي دو سال پس از ساخت، مورد حمله جناحهاي مختلف قرار ميگيرد و پس از بحثهاي عجيب و غريب به شخصيت خود حاتميكيا ميرسد، بعد هم آرام آرام ميفهمند و ميرسند به آن نقطهاي كه حاتميكيا رسيده بود و متوجه ميشوند كه فيلم خوبي است، بعد شروع ميكنند به جايزه دادنهاي بيامان. »
وي گفته:سال 68 با پذيرفته شدن قطعنامه و تمام شدن عمليات مرصاد، منطقه را ترك كردم و به تهران آمدم. حاتميكيا آن موقع ميخواست فيلم «مهاجر» را كار كند. پس از مدتي مراوده وارد گروهش شدم. بعد از مدتي، رفاقت جدي ما شكل گرفت و به رفت و آمد خانوادگي منجر شد. حاتميكيا آن موقع كارهايش را كاملا بسيجيوار و چيريكي (به معناي بسيار چابك) انجام ميداد. ديگر از آنجا به بعد غير از طراحي صحنه هر كاري كه نياز بود انجام ميداديم؛ به اين معني كه هم طراحي صحنه ميكرديم و هم در هر جايي كه كمكاري و ضعف و مشكل ديده ميشد اعم از تداركات و توليد وارد ميشديم و آن مشكل را حل ميكرديم.
حاتميكيا يك سيستم خاصي شبيه ساختارچيني نيروها در جنگ داشت. در فيلمسازي هم همين طور بود. دو سه نفر جمع ميشديم و يك هسته جدي، پرانرژي و پرسرعت را ايجاد ميكرديم و بقيه حوزهها دور اين هسته مجبور بودند كه حركت كنند و نگراني از ايجاد فاصله ميان آنها و حركت محكم و سريع هسته اصلي، آنها را به حركت وا ميداشت.
حاتميكيا آدمياست كه نگاه رو به آيندهاش باعث ميشود خيلي از اتفاقات را در فرا رو ببيند و نسبت به افق و رويكردي كه براي پرداخت به آن دارد، هركسي را كه ميتواند به وي كمك كند وارد گود و از او استفاده كند.
در اكثر فيلمهايي كه با حاتميكيا بودم پست مشخص و اصليام طراحي صحنه و لباس بود. «از كرخه تا راين»، «موج مرده»، «روبان قرمز» و «آژانس شيشهاي» از جمله اين آثار بود.
بعد از آشنايي و همكاري با ابراهيم، همزمان به كار خودم هم ادامه ميدادم ولي با خودم عهد بسته بودم تا زماني كه حاتميكيا كار ميكند و نياز دارد و كسي كنارش نيست، حتما بايد كنار او باشم.
من حاتميكيا را يك استاد واقعي ميدانم؛ هم به لحاظ اخلاقي و رفتاري و هم بهلحاظ هوش مديريتي و تكنيكي. همه اين ويژگيهاي حاتميكيا آموزنده است. حاتميكيا آدميچندبعدي است كه اتفاقا خيلي هم منطقي است. زماني كه احساساتي ميشود و احساساتش غليان ميكند بايد ببينيم چه اتفاقي افتاده است.
از زماني كه با حاتميكيا كار ميكردم، تا زماني كه همكاري ما به صورت مستمر ادامه پيدا نكرد، ياد ندارم كه يك فيلم كار كرده باشد و مورد حمله قرار نگرفته باشد. ياد ندارم كه با دل خوش شروع كرده باشد و با همان حس تمام كرده باشد. ياد ندارم هزار تا مميزي به كارش نخورده باشد.
در مورد «مهاجر» ميگفتند چرا چشمانش را بست، در مورد «وصل نيكان» ميگفتند چرا مردم فرار ميكنند، در مورد «از كرخه تا راين» ميگفتند چرا بسيجي پناهنده شد يا چرا در كليسا دعا ميكند. اينقدر راجع به «از كرخه تا راين» مسئله ايجاد كردند كه ما گفتيم فيلم اصلا اكران نميشود. «خاكستر سبز» كه ساخته شد، گفتند بوسني فضاي عشق نيست، آن جا جنگ است و اين فضاها نبايد باشد. عاطفه را اصلا نميخواستند ببينند. «برج مينو» را به باد انتقاد گرفتند و گفتند نيزدن اين رزمنده چه معني دارد؟ اصلا متوجه نبودند يك كارگردان دنبال اين است كه تمثيل به كار ببرد و فرم كار كند، محتوا كه فرقي نميكند. در واقع همه آنهايي كه براي ساخت فيلم امكانات ميدادند، بعد از پايان فيلم شروع ميكردند به ايراد گرفتن كه: «سليقه ما كجاست؟»
ما مدام در يك جهل مستمر نسبت به وقايع روز و گذشتهمان به سر ميبريم و هنوز به تعاريف مشترك نرسيدهايم. هنوز نسبت به امروزي شدن و به روز شدن مسائل و ترجمه «ديروز» به «امروز» دچار مشكل هستيم و اين همان نكتهاي است كه فاصله بين حاتميكيا و مديريتهاي فرهنگي مختلف در نهادهاي گوناگون را موجب شده است. حاتميكيا هميشه جلوتر است و هميشه هم تاريخ ثابت كرده، مديران فرهنگي بعد از چند سال تاخير به حاتميكيا ميرسند.
اينكه حاتميكيا بايد در تاريخ فيكس شود و ذرهاي تكان نخورد و مدام «آژانس شيشهاي» يا «ديدهبان» را تكرار كند و اصلا سرباز خطوط مقدم 30 سال پيش باشد، كه منطقي نيست. ما از هيچ فيلمسازي نميتوانيم اين توقع را داشته باشيم.