اساطیر ایران؛ سیمرغ، پرنده افسانهایِ ایران باستان
سیمرغ یکی از پرکاربردترین موجودات در ادبیات فارسی است. این پرنده افسانهای که تاریخچه بسیار طولانیای در ایران داشته، تا امروز نیز وجوه اسرارآمیز و ویژهاش را حفظ کرده است.
فرارو- اساطیر ایران از تنوع بسیار زیادی برخوردار است. در بین این اساطیر، افزونبر ایزدان و امشاسپندان و... حیوانات و پرندگانی نیز وجود دارند که کارکرد ویژهای در این نظام اساطیری دارند.
به گزارش فرارو، سیمرغ ازجمله پرندگان اساطیری ایران به شمار میرود. این موجود افسانهای علاوهبر جایگاهی که در اساطیر ایران دارد، از جایگاه ویژهای در ادبیات فارسی نیز برخوردار است. نام سیمرغ بارهاوبارها در ادبیات فارسی تکرار شده است.
سیمرغ، پرنده افسانهایِ ایران باستان
آشنایی اکثریتقریببهاتفاق ما با سیمرغ به شاهنامه فردوسی بازمیگردد. مطابق با شاهنامه حکیم فردوسی، سیمرغ پرندهای خردمند است که زال در دامن او رشد میکند. محل زندگی این پرنده اساطیری در کوه افسانهای قاف است. علاوهبر این، سیمرغ نقش بسیار مهمی در زایش رستم و همچنین پیروزی او بر اسفندیار دارد.
بااینحال، حضور سیمرغ در گستره فرهنگی ایران، به سالها پیشاز نگارش شاهنامه برمیگردد. این پرنده اساطیری، ازجمله پرندههایی است که در اساطیر ایران باستان نیز شناختهشده بوده است. افزونبر سیمرغ، پرندههای دیگری نیز در اساطیر ایران وجود دارند که ازآنمیان میتوان به «کَمَک» اشاره کرد. بااینوجود، سیمرغ بهسبب حضور گستردهای که در ادبیات فارسی نیز داشته، بهمرور به معروفترین مرغ اساطیری ایران بدل شده است.
مطابق با اساطیر ایران، آشیانه سیمرغ بر درخت «دربردارنده همه تخمها» یا «ویسپوبیش» قرار دارد. نام سیمرغ علاوهبر اوستا در بسیاری از آثار باقیمانده به زبان پهلوی نیز دیده میشود. در اوستا از سیمرغ بهعنوان «مرغ وسئن» نام برده میشود. بدیهی است که این نام بهمرور زمان، دچار دگرگونی شده و بهحالت امروزینش درآمده است. بااینحال باید دانست که نام سیمرغ هیچ ارتباطی با عدد سی ندارد. مرغ وسئن درادامه از زبان اوستایی به زبان پهلوی رفته و بهشکل «سین موروک» درآمده است. درنهایت با توجه به قاعده قلب به فارسی دری راه یافته و بهشکل «سینمرغ» و درآخر سیمرغ متغیر شده است. «سین» درواقع بهمعنی عقاب بوده است.
سیمرغ، پرندهای خردمند است که همه رازهای هستی را میداند. زمانی که مادر رستم برای متولد کردن او به مشکل برمیخورد، سیمرغ وارد شده و برای اولین بار از «رستمزاد یا همان سزارین» برای متولد کردن رستم استفاده میکند و پساز شکافتن پهلوی رودابه، زایمان را برای وی آسانتر میکند.
سیمرغ در اساطیر ایران و در سالهای پساز حمله اعراب، با چهرههای متفاوتی نمایان شده است. بااینحال یکی از معروفترین چهرههای این پرنده، چهرهای است که در دوره ساسانی از وی ترسیم میکنند. مطابق با این نگاره، سیمرغ پرندهای است با دُم طاووس و سر سگ. بدن این پرنده به بدن عقاب شباهت داشته و پنجههایی مانند پنجه شیر دارد.
