فردای لیبی
احسان شریعتی
شيوه مرموز قتل معمر قذافي كه يادآور نحوه اعدام صدام حسين بود و اعتراض نهادهاي حقوقي جهان را برانگيخت، نشانگر اين واقعيت است كه منفعت قدرتهاي تقويت و ساقطكننده ديكتاتورها چنين ايجاب ميكند كه اينان با رازهايشان فيالفور مدفون شوند تا مردم و افكار عمومي همچنان از افشاي مناسبات و همدستيهاي پنهان و پيداي قدرتهاي منطقه و جهان بيخبر و محروم بمانند، زيرا از دو حالت خارج نيست.
يا حكومت جديد بر نيروهاي خود نظارتي ندارد و ممكن است هر رفتاري از اينها سرزند (مانند كشف گور و كشتارهاي جمعي اخير)، كه در اين صورت سالي كه نكوست از «بهار»ش پيداست!
اگر از همين آغاز كار خشت اول كج نهاده شود، چه تضميني براي امتناع از جنگوجدالهاي داخلي و برادركشيهاي بعدي در كار خواهد بود؟
در غير اين صورت بايد پذيرفت كه در پس شعلههاي خشم انتقام، دم سرد و محاسبهشده از ميان برداشتن يك شاهد درميان است. شق ثالثي هم متصور است كه تركيبي پيچيدهتر از دو حالت فوق باشد.
آيا مردم ليبي و عراق حق ندارند بدانند: رژيمي كه با چنين سرعت خيرهكنندهاي برچيده شد، چگونه توانسته بود طي چهار دهه بر آن خطه حكومت كند؟ چرا چندي پيش همين آقا، با همه ادا و اطوارهايش، ميهمان ويژه پايتختهاي اروپا بود؟
امام موسي صدر چرا و چگونه ناپديد شد، سرنوشت ايشان چگونه رقم خورد و در حال حاضر تكليف پرونده او چه ميشود؟ همچنانكه در مورد عراق، چرا نگذاشتند محاكمه صدام درست و كامل برگزار شود تا اسرار طولانيترين جنگ سده گذشته در معرض قضاوت عموم قرار گيرد؟ و دهها و صدها چرا و چگونه ديگر كه در امواج خبري سرسامآور همچنان مسكوت ماندهاند و ميبينيم كه پرسشهاي اساسي و اصلي چگونه در توهم و شبهه ناشي از آميختن مرزهاي انقلاب و ارتجاع، آزادي و آشوب، اسلام و تصلب، مردم و توده (گرايي) و... بيپاسخ ميمانند.
براي وجدانهاي سالم و بيداري كه با خيزش خلقهاي منطقه و جهان همدلانه احساس همبستگي و همراهي ميكنند، شيوهها، روشها و منشها از نيات، بينشها و بيانها مهمتر و تعيينكنندهتر هستند.
رشد ابزارها و رسانهها در جهان امروز رفتار همه بازيگران هر حادثه تاريخي را زير ذرهبين و زوم دوربينهاي غيرقابلانكار قرار داده و همگان ميتوانند درباره آن داوري كنند.
بينندگان تئاتر تحولات تاريخي نيز نه تنها در اين تغييرات نقش دارند، بلكه، چنانكه كانت ميپنداشت، در تحليل نهايي «حرف آخر» را ميزنند.
پس با حساسيتي ويژه و با طرح انتقادات كوبنده و سازنده بايد در برابر رفتارهاي وحشيانه قبيلگي و كليه ناهنجاريهاي شبههآلود سياسي ايستاد، از قبيل: تعقيب دور معيوب خشونت و انتقامجوييهاي كور، برتريطلبيهاي قومي و ديني، دعوت قدرتهاي خارجي به مداخله (به ويژه نظامي) در مناقشات داخلي و مذاكرات پنهان با اين قدرتها در جهت حراج منابع انرژي ملي به نمايندگي خودخوانده از سوي ملتها و... . تنها نمايندگان واقعي ملتها آنگونه اشخاص حقيقي و حقوقياند كه بهطور مستقيم از سوي خود مردم و طي رأيگيريهاي سراسري، زير نظارت همگاني انتخاب شده باشند.
موافقت و مخالفت پيشين با ديكتاتور ملاك مشروعيت هيچ حزب و قدرتي در حال و آينده نخواهد بود. فقط از اين طريق ميتوان اطمينان يافت كه عصر ديكتاتورها واقعا به پايان رسيده است.