آغاز جشنواره جهاني فيلم در سرزمين سونامي و زلزله
اگرچه روزهاي متعددي سرزمين آفتاب تابان تحت تاثير سونامي و زلزله 11 مارس قرار داشته است و هر روز هم خبرهاي مختلفي از تبعات اين حادثه مرگبار منتشر مي شود، اين روزها ژاپني ها فرش سبز جشنواره فيلم خود را به سياق هرسال پهن كرده اند تا بتوانند از زير فشار خبرهاي ناگوار حادثه 11 مارس درآيند.
اگرچه استقبال از اين جشنواره پرشورتر از دوره قبل بوده، با اين حال نمي توان انكار كرد كه تاثيرات حادثه 11 مارس اين جشنواره را تحت الشعاع قرار داده است.
زماني كه جشنواره جهاني فيلم توكيو در سال ۱۹۸۵ با نمايش «آشوب»، فيلم ستايش برانگيز «آكيرا كوروساوا»، در سرزمين بزرگاني چون «كنجي ميزوگوچي» و «ياسوجيرو اوزو» افتتاح شد، قاره آسيا صاحب يكي از بزرگترين جشنوارههاي فيلم خود شد كه پس از سه سال اول كه به صورت دو سالانه برگزار شد، هر سال برگزار شده و امسال زير سايه فشار اقتصادي ناشي از فاجعه فوكوشيما،همچنان به كار خود ادامه ميدهد.
شايد به دليل اين فاجعه، امسال اين جشنواره كه از روز ۲۲ اكتبر در توكيو آغاز شده، توجه بيشتر مقامات سياسي ژاپن را به خود جلب كرده، تا آنجا كه نخست وزير ژاپن شخصا در افتتاحيه شركت كرد و سينما را عامل بسيار مهمي در گفت و گوهاي جهاني دانست. جشنواره فيلم امسال، به گفته دست اندركاران آن، با يك سوال بزرگ مواجه بوده است: پس از فاجعه زلزله و سونامي و در پي آن فاجعه هستهاي در فوكوشيما و به تبع آن بحران اقتصادي و كاهش 60 درصدي مراجعه جهانگردها به اين كشور، آيا جشنواره توكيو بايد برگزار ميشد؟پس از بحثهاي فراوان، مسئولان بالاخره به اين نتيجه ميرسند كه جشنواره توكيو بايد باشكوهتر از هميشه برگزار شود و در حالي كه آنها نگران فيلمها و مهمانان بينالمللي بودند، با درخواست شركت 1000 فيلم -كه 200 عنوان بيشتر از سال گذشته است- روبهرو شدند.سرانجام جشنواره با حضور مهمانان بينالمللي از ميليا يووويچ، هنرپيشه و مدل آمريكايي، تا ويم وندرس، فيلمساز سينماي روشنفكري، را بر روي فرشهاي سبز خود به حركت در آورد. رسم بر اين است كه در تمام جهان براي افتتاح فيلمها و جشنوارهها فرشهاي قرمز پهن ميكنند، اما ژاپنيها در يك تصميم
خلاقانه رنگ اين فرشها را به رنگ سبز تغيير دادهاند. اين رنگ كه به رنگ جشنواره توكيو بدل شده، از سويي به فرهنگ و آداب و سنتهاي ژاپنيها ارتباط دارد و از سوي ديگر تاكيد جشنواره را بر جهاني بدون آلودگيهاي محيط زيستي به نمايش ميگذارد.
جشنواره بر محور شعارهايي چون «براي كره زمين وارد عمل شويم» و «قدرت سينما را باور كنيم»، سعي دارد بر سلامت محيط زيست و نقش سينما در حفظ آن تاكيد كند. اين رويكرد هم از سويي به پيشينه ژاپنيها باز ميگردد و هم از سوي ديگر به واقعه فوكوشيما؛ تا آنجا كه جشنواره بخش ويژهاي به فيلمهاي مربوط به طبيعت اختصاص داده و در آن فيلمهاي گوناگوني از سراسر دنيا درباره محيط زيست به نمايش در ميآيد. نمايش مستندهايي درباره فوكوشيما هم از بخشهاي پر سر و صداي جشنواره امسال است. امسال 15 فيلم از كشورهاي فرانسه، ايرلند، مكزيك،آمريكا، تايلند، تركيه، يونان، پرتغال، هلند، چين، سوئد، دانمارك، هونگ كونگ،ايتاليا، بريتانيا، بلژيك و ژاپن در بخش مسابقه حضور دارند كه از اين ميان فرانسه با سه فيلم ركورددار است. اين بخش جايزه نقدي 50 هزار دلاري دارد كه يكي از بزرگترين جوايز نقدي جشنوارههاي جهاني محسوب ميشود و فيلمهايي از جمله «زندگي بهتر»، ساخته سدريك كن، «قطب نمايي كه مرد مرده حمل ميكند» ساخته آرتور پونز و «كنارهگيري» ساخته توني كي براي دريافت آن با هم رقابت ميكنند.
جشنواره توكيو جز بخش مسابقه، بخشهاي مختلف ديگري هم دارد. فيلم شاخص «پينا» ساخته ويم وندرس و «بي قرار» ساخته گاس ون سنت از جمله فيلم هايياند كه در بخش «نمايش ويژه» به نمايش درخواهند آمد. فيلم «بي قرار» هم ادامه آثار گاس ون سنت در توجه به دنياي نوجوانان است كه اين بار به جاي كوشش براي خلق جايگاه يك نوجوان در قبال جامعه، به جهان دروني دختري در حال مرگ نزديك ميشود. در بخش «بادهاي آسيا- خاور ميانه»، فيلمهايي چون «بشقاب پرنده»، ساخته كونك كويي هيون (از كره)، 11 گل ساخته ونگ زياشوهاي (از چين) و خليفه، ساخته نورمن حكيم (از اندونزي) با فيلم «سوگ» ساخته مرتضي فرشباف از ايران براي دريافت جايزه ده هزار دلاري اين بخش رقابت ميكنند.
در بخش غير مسابقه اي«سينماي جهان» فيلمهايي چون «اسب ديوانه» ساخته فردريك وايزمن، «خانه تحمل» ساخته برنار بونلو و «يك روز خوب ديگر» ساخته سام لوينسوون به نمايش در ميآيند.
در بخش «چشمهاي ژاپن» كه به فيلمهاي تازه سينماي اين كشور اختصاص دارد، هشت فيلم براي جايزه اين بخش با هم رقابت ميكنند: از جمله «بين امروز وفردا» ساخته يونكو كوباياشي، «صداي نور» ساخته يوچيرو ياماساكي و «درباره آسمان صورتي» ساخته كئيچي كوباياشي. از ديگر بخشهاي جذاب جشنواره توكيو، مرور آثار كيوكو كاگاوا، بازيگر زن سينماي كلاسيك ژاپن، است كه در شاهكارهايي از كنجي ميزوگوچي و آكيرا كوروساوا ايفاي نقش كرده است. در اين برنامه فيلمهايي چون «افسانه چيكاماتسو» ساخته كنجي ميزوگوچي، «داستان توكيو» ساخته ياسو جيرو اوزو، و «باران ناگهاني» ساخته ميكي ناروسه، به نمايش گذاشته ميشود. در برنامهاي ويژه، مراسم اهداي جايزه به اين بازيگر سينماي ژاپن برگزار شد و پس از آن نسخه تميزي از افسانه چيكاماتسو، كنجي ميزوگوچي (۱۹۵۴) به نمايش درآمد؛ فيلمي از دوران طلايي سينماي ژاپن كه قدرت كارگرداني يكي از بزرگترين فيلمسازان تاريخ سينما را به نمايش ميگذارد و با تعريف «ميزانسن»،هنوز ميتواند براي هر دانش آموز سينما، يك كلاس درس بيواسطه باشد.