کیفیت پیدایش و رشد شیعه(۱۴)- از امام علی (ع) تا سرورشهیدان
مرحوم علامه محمدحسین طباطبایی
ائمه و پيشوايان اسلام
به حسب آن كه از فصل هاى گذشته نتيجه گرفته مي شود, در اسلام پس از رحلت پيغمبر اكرم (ص) در ميان امت اسلامى پيوسته امامى (پيشواى منصوب) از جانب خدا بوده و خواهد بود و احاديث انبوهى از پيغمبر اكرم (ص) در توصيف ايشان و در عدد ايشان و در اين كه همه شان از قريش اند و اهل بيت پيغمبرند و در اين كه (مهدى موعود) از ايشان و آخرينشان خواهد بود, نقل شده است.
و هم چنين نصوص از پيغمبر اكرم در امامت على عليه السلام كه امام اول است وارد شده است و همچنين نصوص قطعى از پيغمبر اكرم (ص) و على (ع) درامامت امام دوم و به همين ترتيب گذشتگان ائمه به امامت آيندگانشان نص قطعى نموده اند.
به مقتضاى اين نصوص, ائمه اسلام دوازده تن مي باشند و نام هاى مقدس شان به اين ترتيب است:
1- على بن ابى طالب
2- حسن بن على
3- حسين بن على
4- على بن حسين
5- محمد بن على
6- جعفر بن محمد
7- موسى بن جعفر
8- على بن موسى
9- محمد بن على
10- على بن محمد
11- حسن بن على
12- مهدى عليه السلام
اجمالى از تاريخ زندگى دوازده امام (ع)
امام اول
حضرت امير المؤمنين على عليه السلام, وى فرزند ابوطالب؛ شيخ بني هاشم، عموى پيغمبر اكرم (ص) بود كه پيغمبر اكرم را سرپرستى نموده و در خانه خود جاى داده و بزرگ كرده بود و پس از بعثت نيز تا زنده بود از آن حضرت حمايت كرد و شر كفار عرب و خاصه قريش را از وى دفع نمود.
على عليه السلام (بنا به نقل مشهور) ده سال پيش از بعثت متولد شد و پس از شش سال در اثر قحطى كه در مكه و حوالى آن اتفاق افتاد, بنا به درخواست پيغمبراكرم (ص) از خانه پدر به خانه پسر عموى خود پيغمبر اكرم (ص) منتقل گرديد و تحت سرپرستى و پرورش مستقيم آن حضرت درآمد.
پس از چند سال كه پيغمبر اكرم (ص) به موهبت نبوت نائل شد و براى نخستين بار در غار حرا وحى آسمانى به وى رسيد وقتى كه از غار رهسپار شهر و خانه خود شد، شرح حال را فرمود؛ على عليه السلام به آن حضرت ايمان آورد و باز در مجلسى كه پيغمبر اكرم (ص) خويشاوندان نزديك خود را جمع و به دين خود دعوت نموده فرمود: نخستين كسي كه از شما دعوت مرا بپذيرد خليفه و وصى و وزير من خواهد بود، تنها کسی که از جای خود بلند شد و ایمان آورد علی (ع) بود و پيغمبر اكرم (ص ) ايمان او را پذيرفت و وعده هاى خود را درباره اش امضاء نمود و از اين روى على (ع) نخستين كسى است در اسلام كه ايمان آورد و نخستين كسى است كه هرگز غير خداى يگانه را نپرستيد.
على (ع) پيوسته ملازم پيامبراكرم (ص) بود تا آن حضرت از مكه به مدينه هجرت نمود و درشب هجرت نيز، كه كفار، خانه آن حضرت را محاصره كرده بودند و تصميم داشتند آخر شب به خانه ريخته و آن حضرت را در بستر خواب قطعه قطعه نمايند، على (ع) در بستر پيغمبر اكرم (ص) خوابيده و آن حضرت از خانه بيرون آمده رهسپار مدينه گرديد و پس از آن حضرت مطابق وصيتى كه كرده بود, امانتهاى مردم را به صاحبانش رد كرده مادر خود و دختر پيغمبر را با دو زن ديگر برداشته به مدينه حركت نمود.
در مدينه نيز ملازم پيغمبر اكرم (ص) بود و آن حضرت در هيچ خلوت و جلوتى على (ع) را كنار نزد و يگانه دختر محبوبه خود فاطمه را به وى تزويج نمود و در موقعى كه ميان اصحاب خود عقد اخوت مي بست او را برادر خود قرار داد. على (ع) در همه جنگها كه پيغمبر اكرم (ص) شركت فرموده, حاضر شد جز جنگ تبوك كه آن حضرت او را در مدينه به جاى خود نشانيده بود و در هيچ جنگى پاى به عقب نگذاشت و از هيچ حريفى روى نگردانيد و در هيچ امرى مخالفت پيغمبراكرم (ص) نكرد چنان كه آن حضرت فرمود ( هرگز على از حق، و حق از على جدا نمي شوند).
على (ع) روز رحلت پيغمبر اكرم سى و سه سال داشت و با اين كه درهمه فضائل دينى سر آمد و در ميان اصحاب پيغمبر ممتاز بود, به عنوان اين كه وى جوان است و مردم به واسطه خونهائى كه در جنگ ها پيشاپيش پيغمبر اكرم (ص) ريخته با وى دشمن اند از خلافت كنارش زدند و به اين ترتيب دست آن حضرت از شئونات عمومى به كلى قطع شد. وى نيز گوشه خانه گرفته به تربيت افراد پرداخت و بيست و پنج سال كه زمان سه خليفه پس از رحلت پيغمبر اكرم (ص) بود, گذرانيد و پس از كشته شدن خليفه سوم، مردم به آن حضرت بيعت نموده و به خلافتش برگزيدند.
آن حضرت در خلافت خود كه چهار سال و نه ماه تقريبا طول كشيد سيرت پيغمبراكرم (ص) را داشت و به خلافت خود ،صورت نهضت و انقلاب داده به اصلاحات پرداخت و البته اين اصلاحات به ضرر برخى از سود جويان تمام مي شد و از اين رو عده اى از صحابه كه پيشاپيش آن ها ام المؤمنين «عايشه» و «طلحه» و «زبير» و «معاويه» بود, خون خليفه سوم را دستاويز قرار داده سر به مخالفت برافراشتند و بناى شورش و آشوبگرى گذاشتند.
آن حضرت براى خوابانيدن فتنه, جنگى با ام المؤمنين عائشه و طلحه و زبير درنزديكى بصره كرد كه به جنگ جمل معروف است و جنگى ديگر با معاويه در مرز عراق و شام كرد كه به جنگ صفين معروف است و يك سال و نيم ادامه يافت و جنگى ديگر با خوارج در نهروان كرد كه به جنگ نهروان معروف است و به اين ترتيب بيشتر مساعى آن حضرت در ايام خلافت خود صرف رفع اختلاف داخلى بود و پس از كمى، صبح روز نوزدهم ماه رمضان سال چهلم هجرى در مسجد كوفه در سر نماز صبح به دست بعضى از خوارج ضربتى خورده و در شب بيست و يكم ماه شهيد شد.
اميرالمؤمنين على عليه السلام به شهادت تاريخ و اعتراف دوست و دشمن دركمالات انسانى، نقيصه اى نداشته و در فضائل اسلامى نمونه كاملى از تربيت پيغمبر اكرم (ص) بود.
بحث هائى كه در اطراف شخصيت او شده و كتاب هائى كه در اين باره شيعه و سنى و ساير مطلعين و كنجكاوان نوشته اند, درباره هيچ يك از شخصيت هاى تاريخ اتفاق نیفتاده است.
على (ع) در علم و دانش داناترين ياران پيغمبر اكرم (ص) و ساير اهل اسلام بود و نخستين كسى است در اسلام كه در بيانات علمى خود, در استدلال سخن گفت و براى نگهدارى لفظش دستور زبان عربى را وضع فرمود و تواناترين عرب بود در سخنرانى (چنانكه دربخش 1 كتاب نيز اشاره شد) على (ع) در شجاعت ضرب المثل بود.
درآن همه جنگها كه در زمان پيغمبر اكرم (ص) و پس از آن شركت كرد، هرگز ترس و اضطراب از خود نشان نداد و با اين كه بارها و ضمن حوادثى مانند جنگ احد وجنگ صفين و جنگ خيبر و جنگ خندق, ياران پيغمبر اكرم (ص) و لشكريان اسلام لرزيدند و يا پراكنده شده فرار نمودند, وى هرگز پشت به دشمن نكرد و هرگزنشده كه كسى از ابطال و مردان جنگى با وى درآويزد و جان به سلامت برد و در عين حال با كمال توانائى ناتوانى را نمي كشت و فرارى را دنبال نمي كرد و شبيخون نمي زد و آب به روى دشمن نمي بست.
از مسلمات تاريخ است كه آن حضرت در جنگ خيبر در حمله اى كه به قلعه نمود دست به حلقه در رسانيده با تكانى در قلعه را كنده بدور انداخت. و هم چنين روز فتح مكه كه پيغمبر اكرم (ص) امر به شكستن بت ها نمود بت (هبل)كه بزرگترين بت هاى مكه و مجسمه عظيم الجثه اى از سنگ بود كه بر بالاى كعبه نصب كرده بودند على (ع) به امر پيغمبر اكرم (ص) پا روى دوش آن حضرت گذاشته بالاى كعبه رفت و هبل را از جاى خود كند و پائين انداخت.
على (ع) در تقواى دينى و عبادت حق نيز يگانه بود, پيغمبر اكرم (ص) (در پاسخ كساني كه نزد وى از تندى على (ع) گله مي كردند مي فرمايد: (على را سرزنش نكنيد، زيرا وى شيفته خداست .
ابودردا صحابى، جسد آن حضرت را در يكى از نخلستان هاى مدينه ديد كه مانند چوب خشك افتاده است براى اطلاع به خانه آن حضرت آمد و به همسر گرامى وى كه دخترپيغمبر اكرم (ص) بود, درگذشت همسرش را تسليت گفت دختر پيغمبر (ص) فرمود: پسر عم من نمرده است بلكه در عبادت از خوف خدا غش نموده است و اين حال براى وى بسيار اتفاق می افتد.
على (ع) در مهربانى به زير دستان و دلسوزى به بينوايان وبيچارگان و كرم و سخا به فقرا و مستمندان قصص و حكايات بسيار دارد. آن حضرت هر چه را به دستش مي رسيد در راه خدا به مستمندان و بيچارگان مي داد و خود با سخت ترين و ساده ترين وضعى زندگى مي كرد. آن حضرت كشاورزى را دوست مي داشت و غالبا به استخراج قنوات و درخت كارى و آباد كردن زمينهاى باير مي پرداخت ولى از اين راه هرملكى را كه آباد مي كرد و يا هر قناتى را كه بيرون مي آورد وقف فقرا مي فرمود و اوقاف آن حضرت كه به صدقات على معروف بود در اواخرعهد وى عوائد ساليانه قابل توجهى (بيست و چهار هزار دنيار طلا) داشت.
امام دوم
امام حسن مجتبى عليه السلام (آن حضرت و برادرش امام حسين (ع ) دو فرزند اميرالمؤمنين على (ع ) بودند از حضرت فاطمه (ع ) دختر پيغمبر اكرم (ص) و پيغمبر اكرم بارها مي فرمود كه حسن و حسين فرزندان منند و به پاس همين كلمه على (ع) به ساير فرزندان خود مي فرمود: (شما فرزندان من هستيد و حسن و حسين فرزندان پيغمبر خدايند.)
امام حسن (ع) سال سوم هجرت در مدينه متولد شد و هفت سال و خرده اى جد خود را درك نمود و در آغوش مهر آن حضرت به سر برد و پس از رحلت پيغمبراكرم (ص) كه با رحلت حضرت فاطمه سه ماه يا شش ماه بيشتر فاصله نداشت تحت تربيت پدر بزرگوار خود قرار گرفت.
امام حسن (ع) پس از شهادت پدر بزرگوار خود به امر خدا و طبق وصيت آن حضرت, به امامت رسيد و مقام خلافت ظاهرى را نيز اشغال كرده نزديك به شش ماه به اداره امور مسلمين پرداخت و در اين مدت معاويه كه دشمن سر سخت (على) و خاندان او بود و سال ها به طمع خلافت (در ابتدا به نام خون خواهى خليفه سوم و اخيرا به دعوى صريح خلافت) جنگيده بود به عراق كه مقر خلافت امام حسن (ع) بود لشكر كشيد و جنگ آغاز كرد و از سوى ديگر سرداران لشكريان امام حسن را تدريجا با پول هاى گزاف و نويدهاى فريبنده اغوا نمود و لشكريان را بر آن حضرت شورانيد.
بالاخره آن حضرت به صلح مجبور شده خلافت ظاهرى را با شرائطى ( به شرط اين كه پس از درگذشت معاويه دوباره خلافت به امام حسن (ع) برگردد و خاندان و شيعيانش از تعرض مصون باشند ) به معاويه واگذار نمود.
معاويه به اين ترتيب خلافت اسلامى را قبضه كرد و وارد عراق شده و در سخنرانى شرائط صلح را الغاء نموده و از هر راه ممكن استفاده كرده سخت ترين فشار و شكنجه را بر اهل بيت و شيعيان ايشان روا داشت.
امام حسن (ع) در تمام اين مدت امامت خود كه ده سال طول كشيد در نهايت شدت واختناق زندگى كرد و هيچ گونه امنى حتى در داخل خانه خود نداشت وبالاخره در سال پنجاه هجرى به تحريك معاويه به دست همسر خود مسموم و شهيد شد.
امام حسن (ع) در كمالات انسانى يادگار پدر و نمونه كامل جد بزرگوار خود بود و تا پيغمبراكرم (ص) در قيد حيات بود, او و برادرش در كنار آن حضرت جاى داشتند و گاهى آنان را بر دوش خود سوار مي كرد.
عامه و خاصه از پيغمبر اكرم (ص) روايت كرده اند كه درباره حسن و حسين عليهما السلام فرموده: «اين دو فرزند من امام مي باشند خواه برخيزند و خواه بنشينند» ( كنايه است از تصدى مقام خلافت ظاهرى و عدم تصدى آن) و روايات بسيار از پيغمبر اكرم (ص) و اميرالمؤمنين على (ع) در امامت آن حضرت بعد از پدر بزرگوارش, وارد شده است.
امام سوم
امام حسين (سيد الشهدا) فرزند دوم على (ع) از فاطمه (ع) دختر پيغمبر اكرم (ص) كه در سال چهارم هجرى متولد شده است آن حضرت پس از شهادت برادر بزرگوارخود امام حسن مجتبى (ع) به امر خدا و طبق وصيت وى, به امامت رسيد.
امام حسين (ع ) ده سال امامت نمود و تمام اين مدت به استثناى (تقريبا) شش ماه آخر در خلافت معاويه واقع بود و در سخت ترين اوضاع و ناگوارترين احوال با نهايت اختناق زندگى مي فرمود، زيرا گذشته از اين كه مقررات و قوانين دينى اعتبار خود را از دست داده بود و خواسته هاى حكومت جايگزين خواسته هاى خدا و رسول شده بود و گذشته از اين كه معاويه و دستياران او از هر امكانى براى خورد كردن و از ميان بردن اهل بيت و شيعيانشان و محو نمودن نام على و آل على استفاده مي كردند, معاويه درصدد تحكيم اساس خلافت فرزند خود يزيد برآمده بود و گروهى از مردم به واسطه بي بند و بارى يزيد, از اين امر خوشنود نبودند. معاويه براى جلوگيرى ازظهور مخالفت به سخت گيري هاى بيشتر و تازه ترى دست زده بود.
امام حسين خواه ناخواه اين روزگار تاريك را مي گذرانيد و هر گونه شكنجه و آزار روحى را از معاويه و دستياران وى تحمل مي كرد تا در اواسط سال شصت هجرى معاويه درگذشت و پسرش يزيد به جاى پدر نشست.
بيعت يك سنت عربى بود كه در كارهاى مهم مانند سلطنت و امارت اجراء مي شد و زيردستان و به ويژه سر شناسان دست بيعت و موافقت و طاعت به سلطان يا اميرمثلا مي دادند و مخالفت بعد از بيعت عار و ننگ قومى بود و مانند تخلف ازامضاء قطعى جرم مسلم شمرده مي شد و در سيره پيغمبر اكرم (ص) فى الجمله يعنى در جائى كه به اختيار و بدون اجبار انجام مي يافت, اعتبار داشت.
معاويه نيز از معاريف قوم براى يزيد بيعت گرفته ولى متعرض حال امام حسين (ع) نشده بود و به آن حضرت تكليف بيعت ننموده بود و بالخصوص به يزيد وصيت كرده بود كه اگر حسين بن على از بيعت وى سرباز زند پى گيرى نكند و با سكوت و اغماض بگذارند زيرا پشت و روى مسئله را درست تصور كرده عواقب وخيم آن را مي دانستند. ولى يزيد در اثر خودبينى و بي باكى كه داشت وصيت پدر را فراموش كرده بي درنگ پس از درگذشت پدر به والى مدينه دستور داد كه از امام حسين براى وى بيعت گيرد و گرنه سرش را بشام فرستد.
پس از آنكه والى مدينه درخواست يزيد را به امام حسين (ع) ابلاغ كرد آن حضرت براى تفكر در اطراف قضيه مهلت گرفت و شبانه با خاندان خود به سوى مكه حركت فرمود و به حرم خدا كه در اسلام مأ من رسمى مي باشد پناهنده شد.
اين واقعه در واخر ماه رجب و اوائل ماه شعبان سال شصت هجرى بود و امام حسين (ع) تقريبا چهار ماه در شهر مكه در حال پناهندگى به سر برد و اين خبر تدريجا در اقطار بلاد اسلامى منتشر شد از يك سوى بسيارى از مردم كه از بيدادگري هاى دوره معاويه دلخور بودند و خلافت يزيد بر نارضايتيشان مي افزود با آن حضرت مراوده و اظهار همدردى مي كردند و از يك سوى سيل نامه از عراق و به ويژه از شهر كوفه به شهر مكه سرازير مي شد و از آن حضرت مي خواستند كه به عراق رفته و به پيشوائى و رهبرى جمعيت پرداخته براى برانداختن بيداد و ستم قيام كند و البته اين جريان براى يزيد خطرناك بود.
اقامت امام حسين (ع) در مكه ادامه داشت تا موسم حج رسيد و مسلمانان جهان به عنوان حج گروه, گروه و دسته, دسته وارد مكه و مهياى انجام عمل حج مي شدندآن حضرت اطلاع پيدا كرد كه جمعى از كسان يزيد درزى حجاج وارد مكه شده اند ومأ موريت دارند با سلاحى كه در زير لباس احرام بسته اند آن حضرت را در اثناء عمل حج به قتل رسانند.
آن حضرت عمل خود را مخفف ساخته تصميم به حركت گرفت و در ميان گروه انبوه مردم سرپا ايستاده سخنرانى كوتاهى كرده حركت خود را به سوى عراق خبر داد وى دراين سخنرانى كوتاه شهادت خود را گوشزد مي نمايد و از مسلمانان استمداد مي كند كه در اين هدف ياريش نمايند و خون خود را در راه خدا بذل كنند و فرداى آن روزبا خاندان و گروهى از ياران خود رهسپار عراق شد.
امام حسين (ع) تصميم قطعى گرفته بود كه بيعت نكند و به خوبى مي دانست كه كشته خواهد شد و نيروى جنگى شگرف و دهشتناك بني اميه كه با فساد عمومى و انحطاط فكرى و بي ارادگى مردم و خاصه اهل عراق تأ ييد مي شد, او را خورد و نابود خواهد كرد.
جمعى از معاريف به عنوان خيرخواهى سر راه را بر وى گرفته و خطر اين حركت و نهضت را تذكر دادند ولى آن حضرت در پاسخ فرمود كه من بيعت نمي كنم و حكومت ظلم و بيداد را امضاء نمي نمايم و می دانم كه به هر جا روم , و در هر جا باشم , مرا خواهند كشت و اين كه مكه را ترك مي گويم براى رعايت حرمت خانه خداست که با ريختن خون من هتك نشود.
امام حسين (ع) راه كوفه را پيش گرفت در اثناء راه كه هنوز چند روز راه تا كوفه داشت, خبر يافت كه والى يزيد در كوفه نماينده امام را با يك نفر از معاريف شهر كه طرفدار جدى بود, كشته و به دستور وى ريسمان به پايشان بسته دركوچه و بازار كوفه كشيده اند و شهر و نواحى آن تحت مراقبت شديد درآمده و سپاه بيرون از شمار دشمن در انتظار وى به سر مي برند و راهى جز كشته شدن در پيش نيست همين جا بود كه امام تصميم قطعى خود را به كشته شدن بي ترديد اظهار داشت و به سير خود ادامه داد.
در هفتاد كيلومترى كوفه (تقريبا) در بيابانى بنام كربلا, آن حضرت و كسانش به محاصره لشگريان يزيد درآمدند و هشت روز توقف داشتند كه هر روز حلقه محاصره تنگتر و سپاه دشمن افزونتر مي شد و بالاخره آن حضرت و خاندان و كسانش با شماره ناچيز, در ميان حلقه هاى متشكل از سى هزار فرد مرد جنگى قرار گرفتند.
در اين چند روز امام به تحكيم موضع خود پرداخته ياران خود را تصفيه نمود شبانه عموم همراهان خود را احضار فرمود در ضمن سخنرانى كوتاهى اظهار داشت كه: ما جز مرگ و شهادت در پيش نداريم و اينان با كسى جز من كار ندارند من بيعت خود را از شما برداشتم هر كه بخواهد مي تواند از تاريكى شب استفاده نموده جان خود را از اين ورطه هولناك برهاند.
پس از آن فرمود چراغ ها را خاموش كردند و اكثر همراهان كه براى مقاصد مادى همراه بودند پراكنده شدند و جز جماعت كمى از شيفتگان حق (نزديك به چهل تن از ياران امام) و عده اى از بني هاشم كسى نماند.
امام (ع) بار ديگر بازماندگان را جمع كرده و به مقام آزمايش درآورده در خطابى كه به ياران و خويشاوندان هاشمى خود كرد, اظهار داشت: كه اين دشمنان تنها با من كار دارند هر يك از شما مي تواند از تاريكى شب استفاده كرده از خطر نجات يابد ولى اين بار هر يك از ياران با وفاى امام با بيان هاى مختلف پاسخ دادند كه ما هرگز از راه حق كه تو پيشواى آنى روى نخواهيم تافت و دست از دامن پاك تو نخواهيم برداشت و تا رمقى در تن و قبضه شمشير به دست داريم از حريم تو دفاع خواهيم نمود.
آخر روز نهم ماه محرم آخرين تكليف (يا بيعت يا جنگ) از جانب دشمن به امام رسيد و آن حضرت شب را براى عبادت مهلت گرفت و مصمم جنگ فردا شد.
روز دهم محرم سال شصت و يك هجرى, امام با جمعيت كم خود (روى هم رفته كمتر از نود نفر كه چهل نفر ايشان از همراهان سابق امام و سى و چند نفر در شب و روز جنگ از لشكر دشمن به امام پيوسته بودند و مابقى خويشاوندان هاشمى امام, از فرزندان و برادران و برادر زادگان و خواهر زادگان و عمو زادگان بودند) دربرابرلشكربيكران دشمن صف آرايى نمودند و جنگ درگرفت.
آن روز از بامداد تا واپسين جنگيدند و امام (ع) و ساير جوانان هاشمى و ياران وى تا آخرين نفر شهيد شدند (در ميان كشته شدگان دو فرزند خردسال امام حسن و يك كودك خردسال و يك فرزند شير خوار امام حسين را نيز بايد شمرد).
لشكر دشمن پس از خاتمه يافتن جنگ, حرم سراى امام را غارت كردند و خيمه وخرگاه را آتش زدند و سرهاى شهدا را بريده بدن هاى ايشان را لخت كرده بي اين كه به خاك بسپارند, به زمين انداختند سپس اهل حرم را كه همه زن و دختر بي پناه بودند با سرهاى شهدا به سوى كوفه حركت دادند (در ميان اسيران از جنس ذكور تنى چند بيش نبود كه از جمله آنان فرزند بيست و دو ساله امام حسين, كه سخت بيمار بود يعنى امام چهارم و ديگرفرزند چهار ساله وى محمد بن على كه امام پنجم باشد و ديگر حسن مثنى فرزند امام دوم كه داماد امام حسين (ع) بود و در جنگ زخم كارى خورده و در ميان كشته گان افتاده بود او را نيز در آخرين رمق يافتند و به شفاعت يكى از سرداران سر نبريدند و با اسيران به كوفه بردند) و از كوفه نيز به سوى دمشق پيش يزيد بردند.
واقعه كربلا و اسيرى زنان و دختران اهل بيت و شهر به شهر گردانيدن ايشان و سخنراني هائى كه دختر اميرالمؤمنين (ع) و امام چهارم كه جزء اسيران بودند دركوفه و شام نمودند بني اميه را رسوا كرد و تبليغات چندين ساله معاويه را از كارانداخت و كار به جايى كشيد كه يزيد از عمل مأمورين خود در ملاء عام بيزارى جست و واقعه كربلا عامل مؤثرى بود كه با تأ ثير مؤجل خود حكومت بني اميه را برانداخت و ريشه شيعه را استوارتر ساخت و آثار مؤجل آن انقلابات و شورش هائى بود كه به همراه جنگ هاى خونين تا دوازده سال ادامه داشت و از كسانى كه در قتل امام شركت جسته بودند حتى يك نفر از دست انتقام نجستند.
كسى كه در تاريخ حيات امام حسين (ع) و يزيد و اوضاع و احوالى كه آن روز حكومت مي كرد, دقيق شود و در اين بخش از تاريخ كنجكاوى نمايد, شك نمي كند كه آن روز, در برابر امام حسين (ع) يك راه بيشتر نبود و آن همان كشته شدن بود و بيعت يزيد كه نتيجه اى جز پايمال كردن علنى اسلام نداشت برای امام براى امام مقدور نبود. زیرا یزید با این که احترامی برای آیین اسلام و مقرارات آن قائل نبود، و بند و باری نداشت، به پایمال کردن مقدسات و قوانین اسلامی بی باکانه تظاهر نیز می کرد.
ولى گذشتگان وى اگر با مقررات دينى مخالفت مي كردند, آن چه مي كردند در لفافه دين مي كردند و صورت دين را محترم شمرده با يارى پيغمبر اكرم (ص) و ساير مقامات دينى كه مردم براى ايشان معتقد بودند, افتخار مي نمودند. و از اين جا روشن مي شود كه آن چه برخى از مفسرين حوادث گفته اند كه اين دو پيشوا(امام حسن و امام حسين) دو سليقه مختلف داشتند و امام حسن مسلك صلح را می پسنديد به خلاف امام حسين كه جنگ را ترجيح مي داد چنان كه آن برادر با داشتن چهل هزار مرد جنگى با معاويه صلح كرد و اين برادر با چهل نفر به جنگ يزيد برخواست, سخنى است نابجا.
زيرا مي بينيم كه همين امام حسين كه يك روز زير بار بيعت يزيد نرفت ده سال درحكومت معاويه مانند برادرش امام حسن (كه او نيز ده سال با معاويه به سر برده بود) به سر برد و هرگز سر به مخالفت برنداشت و حقا اگر امام حسن يا امام حسين با معاويه مي جنگيدند كشته مي شدند و براى اسلام كمترين سودى نمي بخشيد و در برابر سياست حق بجانبى معاويه كه خود را صحابى و كاتب وحى و خال المؤمنين معرفى كرده و هر دسيسه را بكار مي برد, تأ ثيرى نداشت.
گذشته از اين كه با تمهيدى كه داشت مي توانست آنان را به دست كسان خودشان بكشد و خود به عزايشان نشسته به مقام خونخواهى بيايد چنان كه با خليفه سوم نظير همين معامله را كرد.
ادامه دارد...